Ένα νέο ψηφιακό «όπλο» επιστρατεύει η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής, αξιοποιώντας προηγμένες μεθόδους ανάλυσης δεδομένων για να εντοπίζει εταιρείες-φαντάσματα, αχυρανθρώπους και κρυφές επιχειρηματικές διασυνδέσεις. Πρόκειται για τον δείκτη ομοιότητας Jaccard, ένα εξειδικευμένο εργαλείο που συνέβαλε στην αποκάλυψη οργανωμένου κυκλώματος με εικονικά τιμολόγια, φορολογικές παραβάσεις 28 εκατ. ευρώ και 15 συλλήψεις.
Την ίδια στιγμή, οι ελεγκτικές υπηρεσίες προετοιμάζουν νέες αποκαλύψεις, καθώς στο μικροσκόπιο βρίσκεται ακόμη μία υπόθεση μεγάλης φοροδιαφυγής, η οποία αναμένεται να απασχολήσει το επόμενο διάστημα τις αρμόδιες αρχές.
Η αξιοποίηση της τεχνολογίας αλλάζει πλέον τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι φορολογικοί έλεγχοι. Αντί οι ελεγκτές να εξετάζουν μεμονωμένα επιχειρήσεις και φορολογικές δηλώσεις, μπορούν να χαρτογραφούν ολόκληρα δίκτυα εταιρειών, να εντοπίζουν επαναλαμβανόμενα πρόσωπα και να αναζητούν ύποπτες ομοιότητες στις συναλλαγές.
Τι είναι ο αλγόριθμος Jaccard και πώς λειτουργεί
Ο δείκτης Jaccard αποτελεί μια μαθηματική μέθοδο μέτρησης της ομοιότητας μεταξύ δύο συνόλων δεδομένων. Στην περίπτωση των φορολογικών ελέγχων, χρησιμοποιείται για να εντοπίζει κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ επιχειρήσεων και να αποκαλύπτει πιθανές σχέσεις που δεν είναι εύκολο να εντοπιστούν με έναν συμβατικό έλεγχο.
Με απλά λόγια, ο αλγόριθμος εξετάζει εάν διαφορετικές εταιρείες εμφανίζουν κοινούς μετόχους, διαχειριστές, νόμιμους εκπροσώπους, επαγγελματικές έδρες, στοιχεία επικοινωνίας, τραπεζικούς λογαριασμούς ή πελάτες και προμηθευτές.
Όσο περισσότερα κοινά στοιχεία εντοπίζονται, τόσο μεγαλύτερη είναι η ομοιότητα μεταξύ των επιχειρήσεων και τόσο περισσότερο αυξάνεται η ανάγκη για περαιτέρω έλεγχο.
Για παράδειγμα, εάν δύο εταιρείες εμφανίζουν επαναλαμβανόμενα τα ίδια πρόσωπα στη διοίκηση, χρησιμοποιούν κοινά στοιχεία επικοινωνίας και έχουν παρόμοιο δίκτυο συναλλαγών, το σύστημα μπορεί να αναδείξει τη μεταξύ τους σύνδεση.
Το ίδιο συμβαίνει όταν μια επιχείρηση διακόπτει τη δραστηριότητά της αφήνοντας οφειλές και μια άλλη εμφανίζεται να συνεχίζει τις ίδιες εμπορικές σχέσεις, με διαφορετικό ΑΦΜ.
Ο δείκτης δεν αποδεικνύει από μόνος του φορολογική παράβαση. Λειτουργεί ως εργαλείο εντοπισμού ύποπτων συσχετίσεων, κατευθύνοντας τους ελεγκτές στις περιπτώσεις που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.
Τα 28 εκατ. ευρώ και οι 15 συλλήψεις
Η αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης μεθοδολογίας αναδείχθηκε στην πρόσφατη υπόθεση κυκλώματος φοροδιαφυγής που αποκάλυψαν οι ελεγκτές της Διεύθυνσης Ερευνών Οικονομικού Εγκλήματος (ΔΕΟΣ) της ΑΑΔΕ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, οκτώ εταιρείες φέρονται να είχαν αναπτύξει έναν μηχανισμό εικονικών συναλλαγών, με σκοπό την απόκρυψη φορολογητέων εσόδων και την εξασφάλιση παράνομων επιστροφών φόρων.
Το συνολικό ποσό των μη καταβληθέντων φόρων ξεπερνά τα 28 εκατ. ευρώ. Από αυτά, περίπου 13 εκατ. ευρώ αφορούν φόρο εισοδήματος και 15 εκατ. ευρώ ΦΠΑ.
Παράλληλα, είχαν υποβληθεί αιτήματα για παράνομες επιστροφές φόρων ύψους 4,8 εκατ. ευρώ.
Στο πλαίσιο της επιχείρησης πραγματοποιήθηκαν 15 συλλήψεις, μεταξύ των οποίων δύο τραπεζικά στελέχη και τέσσερις λογιστές. Η ΑΑΔΕ ανακοίνωσε ότι το σύνολο των 28 εκατ. ευρώ έχει ήδη καταλογιστεί.
Τραπεζικά στελέχη και λογιστές στο επίκεντρο της έρευνας
Ιδιαίτερη διάσταση στην υπόθεση δίνει η φερόμενη εμπλοκή δύο διευθυντών τραπεζικών υποκαταστημάτων, οι οποίοι συνελήφθησαν στο πλαίσιο της έρευνας.
Σύμφωνα με τα ευρήματα των ελεγκτικών αρχών, φέρονται να διευκόλυναν την ανάληψη παράνομων επιστροφών φόρου σε μετρητά, ενώ φέρονται να λάμβαναν ως αντάλλαγμα σημαντικά χρηματικά ποσά.
Στο κύκλωμα φέρονται να είχαν ενεργό ρόλο και λογιστές, τέσσερις από τους οποίους συνελήφθησαν.
Μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, ως επιχειρησιακή βάση για την τεχνολογική υποστήριξη της υποβολής φορολογικών δηλώσεων χρησιμοποιούνταν καφενείο στο κέντρο της Αθήνας.
Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας υποβολής των δηλώσεων, η επιχείρηση φέρεται να μεταβιβάστηκε σε παρένθετο πρόσωπο που συνδεόταν με το κύκλωμα.
Οι έρευνες επεκτάθηκαν σε κατοικίες και επαγγελματικούς χώρους, όπου κατασχέθηκαν έγγραφα, ηλεκτρονικά μέσα αποθήκευσης και άλλα στοιχεία που εξετάζονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες.
Από τις εταιρείες-φαντάσματα στα δίκτυα των αχυρανθρώπων
Η εφαρμογή του δείκτη Jaccard δεν περιορίζεται στην πρόσφατη υπόθεση με τα εικονικά τιμολόγια.
Η ΑΑΔΕ έχει ήδη αξιοποιήσει αντίστοιχες τεχνικές ανάλυσης δικτύων για τον εντοπισμό μεγάλων κυκλωμάτων εταιρειών-φαντασμάτων και προσώπων που εμφανίζονται ως διαχειριστές επιχειρήσεων χωρίς να έχουν ουσιαστική επιχειρηματική δραστηριότητα.
Σε υπόθεση που αποκαλύφθηκε στη Θεσσαλονίκη, εντοπίστηκε δίκτυο 380 επιχειρήσεων και 205 προσώπων, με συνολικές οφειλές 43 εκατ. ευρώ προς το Δημόσιο.
Το σύστημα ανέδειξε εκατοντάδες συσχετίσεις μεταξύ διαφορετικών ΑΦΜ, δημιουργώντας έναν χάρτη των επιχειρηματικών σχέσεων και των κοινών χαρακτηριστικών.
Με αυτόν τον τρόπο, οι ελεγκτές μπορούν να εντοπίζουν περιπτώσεις όπου η ίδια επιχειρηματική δραστηριότητα εμφανίζεται να μεταφέρεται από εταιρεία σε εταιρεία, με διαφορετικούς διαχειριστές και νέα εταιρικά σχήματα, αλλά με κοινά πρόσωπα και συναλλακτικές σχέσεις.
Έρχεται νέα υπόθεση μεγάλης φοροδιαφυγής
Το ενδιαφέρον των ελεγκτικών αρχών στρέφεται πλέον και σε μία ακόμη υπόθεση φοροδιαφυγής, η οποία αναμένεται να αποκαλυφθεί το επόμενο διάστημα.
Οι πληροφορίες για τη νέα υπόθεση ενισχύουν την εκτίμηση ότι οι έλεγχοι της ΑΑΔΕ δεν περιορίζονται στα κυκλώματα που έχουν ήδη εντοπιστεί, αλλά επεκτείνονται σε ευρύτερα δίκτυα επιχειρήσεων και οικονομικών συναλλαγών.
Η αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων, σε συνδυασμό με τη διασταύρωση στοιχείων από διαφορετικές βάσεις δεδομένων, επιτρέπει στις υπηρεσίες να εντοπίζουν ύποπτες δραστηριότητες και να προχωρούν σε πιο στοχευμένους ελέγχους.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται με ενδιαφέρον, καθώς η νέα υπόθεση ενδέχεται να φέρει στο φως ακόμη ένα σύνθετο δίκτυο φοροδιαφυγής.
Το μήνυμα της ΑΑΔΕ είναι ότι η εποχή κατά την οποία οι εταιρείες μπορούσαν να αλλάζουν ΑΦΜ, διαχειριστές και έδρες για να αποφεύγουν τους ελέγχους γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Με τη βοήθεια των αλγορίθμων, οι ελεγκτές έχουν πλέον τη δυνατότητα να αναζητούν όχι μόνο τις παραβάσεις, αλλά και τις σχέσεις που κρύβονται πίσω από αυτές.