Καθώς αεροπορικές εταιρείες καθηλώνουν πτήσεις και οι αρχές καλούν τους πολίτες να περιορίσουν τις μετακινήσεις τους, η προσπάθεια της Ευρώπης να αποτρέψει ελλείψεις καυσίμων λόγω του πολέμου στο Ιράν σκοντάφτει σε ένα απρόσμενο εμπόδιο: κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια πόσα καύσιμα διαθέτει η ήπειρος.

Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, καθώς η σύγκρουση στο Ιράν αυξάνει δραματικά το ενεργειακό κόστος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και απειλεί τις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα παγκοσμίως. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι η κρίση κοστίζει στην ΕΕ σχεδόν 500 εκατομμύρια ευρώ ημερησίως.

Σύμφωνα με το POLITICO, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν στρατηγικά αποθέματα, η πραγματική εικόνα παραμένει θολή. Ο διευθύνων σύμβουλος της DHL, Τόμπιας Μάγερ, σημείωσε ότι υπάρχει ορατότητα για τις προμήθειες έως τον Μάιο και τον Ιούνιο, αλλά πέρα από αυτό «είναι δύσκολο να προβλεφθεί τι θα συμβεί».

Οι ευρωπαϊκές αρχές διαθέτουν δεδομένα για τα κρατικά αποθέματα, τα οποία είναι σχετικά διαφανή και ενημερωμένα. Ωστόσο, για τα αποθέματα που διατηρούν ιδιωτικές εταιρείες –τα οποία αποτελούν και το μεγαλύτερο μέρος– η πληροφόρηση είναι περιορισμένη, καθώς οι επιχειρήσεις δεν υποχρεούνται να κοινοποιούν ευαίσθητα στοιχεία. Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο «τυφλό σημείο», το οποίο ενδέχεται να οδηγήσει σε καθυστερημένη αντίδραση ή λανθασμένες αποφάσεις σε περίπτωση κρίσης.

Σε πρόσφατη σύνοδο, υπουργοί από το Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ισπανία επισήμαναν τα κενά γνώσης και ζήτησαν καλύτερο συντονισμό και παρακολούθηση των αποθεμάτων σε πραγματικό χρόνο. Μάλιστα, η ελληνική πλευρά πρότεινε τη δημιουργία άμεσου διαύλου επικοινωνίας μεταξύ κρατών-μελών και Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ακόμη και μέσω εφαρμογών όπως WhatsApp ή Signal.

Ανώτερος αξιωματούχος του ευρωπαϊκού τομέα ενέργειας παραδέχθηκε ότι «υπάρχει σοβαρή έλλειψη παρακολούθησης της αγοράς», επισημαίνοντας πως δεν είναι σαφές πόσα καύσιμα διακινούνται και προς ποιες κατευθύνσεις.

Η εικόνα είναι ακόμη πιο συγκεχυμένη στα διυλισμένα προϊόντα, όπως το ντίζελ και τα καύσιμα αεροσκαφών. Τα δεδομένα βασίζονται κυρίως στη Eurostat, η οποία όμως δεν ενημερώνει συχνά τα στοιχεία της, ενώ σημαντικές ποσότητες βρίσκονται σε ιδιωτικές εγκαταστάσεις εκτός δημόσιας καταγραφής.

Ακόμη και ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), που συντόνισε πρόσφατα την απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου, βασίζεται σε περιορισμένα δεδομένα.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει το πρόβλημα και σχεδιάζει τη δημιουργία ενός «Παρατηρητηρίου Καυσίμων», το οποίο θα παρακολουθεί την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα αποθέματα. Ωστόσο, το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο.

Χαμηλά αποθέματα και αυξημένος κίνδυνος

Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν είναι ενθαρρυντικά. Τα αποθέματα φυσικού αερίου στην Ευρώπη ήταν ήδη χαμηλά πριν την κρίση στο Ιράν, κάτω από το 30% της χωρητικότητας, λόγω αυξημένης κατανάλωσης τον χειμώνα.

Παράλληλα, η ανακατεύθυνση των ενεργειακών ροών διεθνώς επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση, καθώς φορτία κατευθύνονται απευθείας προς την Ασία, περιορίζοντας τις διαθέσιμες ποσότητες για την Ευρώπη.

Η παρακολούθηση των αποθεμάτων καυσίμων αεροσκαφών είναι ακόμη πιο δύσκολη, καθώς αποθηκεύονται σε δεξαμενές που δεν μπορούν να ελεγχθούν εύκολα μέσω δορυφορικών δεδομένων. Τα στοιχεία βασίζονται κυρίως σε εθελοντικές δηλώσεις εταιρειών.

Παρά τις προσπάθειες, η Ευρώπη εξακολουθεί να κινείται σε ένα τοπίο αβεβαιότητας. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει αξιωματούχος:

«Ξέρουμε τι θα έπρεπε να υπάρχει σε αποθέματα. Αλλά το τι υπάρχει πραγματικά κάθε στιγμή, δεν μπορούμε να το γνωρίζουμε».

Η ενεργειακή κρίση που πυροδοτεί ο πόλεμος στο Ιράν δεν αφορά μόνο το κόστος, αλλά και την ίδια την ικανότητα της Ευρώπης να γνωρίζει και να διαχειρίζεται τα αποθέματά της – ένα ζήτημα που πλέον βρίσκεται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών ανησυχιών.