Η ομιλία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Πνύκα ήταν καλά μελετημένη και προετοιμασμένη και σηματοδοτεί την μετά Τραμπ εποχή της συντηρητικής Αμερικής απέναντι στη Δύση και ειδικότερα στην Ευρώπη. Πώς θα αντιδράσει η Ευρώπη; Είναι σαφές ότι ο νεοτραμπισμός γεννήθηκε επισήμως στην Αθήνα, όπου ο εμπνευστής του τον περιέγραψε όσο καλύτερα μπορούσε. Πιθανότατα δε, ερήμην του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, που μάλλον δεν πρέπει να γνωρίζει πολλά πράγματα από την αρχαία ελληνική ιστορία. 

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Η ομιλία που εκφώνησε την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου ο Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα, είναι η συνέχεια  αυτής του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών που πραγματοποιήθηκε πριν 19 μήνες στην περίφημη  Διάσκεψη του Μονάχου και σηματοδοτεί μια νέα καμπή στον ανταγωνισμό του με τον αντιπρόεδρο JD Vance, για τον ορισμό της εποχής μετά τον Τραμπ στην Αμερική και τη Δύση.

Τον Φεβρουάριο του 2025 στο Μόναχο, ο αντιπρόεδρος JD Vance εγκαινίαζε αυτή τη μορφή με μια συζήτηση για την αλλαγή καθεστώτος στη διατλαντική σχέση. Κατηγόρησε την Ευρώπη ότι «πρόδωσε τις ίδιες της τις αρχές» και πρότεινε στον μελλοντικό καγκελάριο Φρεντερίκ Μερτς, που καθόταν λίγα μέτρα πιο πέρα, μια συμμαχία με τη γερμανική ακροδεξιά. Όπως όμως τότε με την ομιλία του στο Μόναχο, ο Ρούμπιο έφερε στην Αθήνα έναν άλλο, πιο συμφιλιωτικό τόνο σε αυτή την πολιτική ανατροπή, διεκδικώντας την ιδεολογική ηγεσία του τραμπισμού.

Τον Φεβρουάριο 2025, ο υπουργός Εξωτερικών είχε καλέσει την Ευρώπη να απορρίψει την «ελεγχόμενη παρακμή της Δύσης». Στην Αθήνα επανέλαβε  αυτό το κάλεσμα αναφερόμενος σε μια φανταστική Αρχαιότητα όπου ο ελληνικός πολιτισμός γίνεται καθρέφτης, γιατί «το να τον γνωρίσουμε σημαίνει να γνωρίσουμε τον εαυτό μας».

Ο Λεωνίδας, ο Αχιλλέας, ο Αλέξανδρος και ο Ισπανός Κορτές αποτελούν κατά τον Μάρκο Ρούμπιο  μέρος μιας συγκλίνουσας γενεαλογίας, αφού οι συνθήκες  που «οδήγησαν τον Μέγα Αλέξανδρο να κατακτήσει στον τότε γνωστό κόσμο, επανεμφανίστηκαν στον Καίσαρα μετά στον Καρλομάγνο και τον Κορτές». 

Είναι μια κατακτητική Δύση, «γεννημένη στην Αθήνα, σχηματισμένη από τη Ρώμη, βαπτισμένη στον Χριστιανικό κόσμο», της οποίας η Ουάσιγκτον θέλει τώρα να είναι ο θεματοφύλακας και ο διαιτητής. Η εναλλακτική τίθεται χωρίς αποχρώσεις. Η Δύση πρέπει να επιλέξει μεταξύ της «υποτιθέμενης επιδίωξης της εθνικής εξουσίας» και ενός μέλλοντος «ατροφίας, υποτέλειας και παρακμής».

Το πολιτικό πλαίσιο δεν έχει αλλάξει. Από την Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ του Δεκεμβρίου 2025, έκανε ρητά την «πολιτισμική διαγραφή» προϋπόθεση για αλλαγή καθεστώτος και στρατηγική επαναποικιοποίησης.

Το ελληνικό σκηνικό που δίνει σε αυτή την ομιλία μια εικονική και ιστορική διάσταση, πρέπει να διαβαστεί σε αυτό το πλαίσιο. Στο βάθος, η Ακρόπολη, λουσμένη στο φως του λυκόφωτος, υποστηρίζει τον πολιτισμικό λόγο του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών. Παρουσιάζεται ως μεταφορά για την παρακμή της Δύσης – της Abendland («γη του ηλιοβασιλέματος») που η κυβέρνηση Τραμπ σκοπεύει να αναβιώσει.

Αυτή η χειρονομία έχει πολλούς φιλοσοφικούς απόηχους. Όπως ο Leo Strauss, ο Ρούμπιο προσβλέπει στους αρχαίους για τη θεραπεία μιας κρίσης της νεωτερικότητας. Αλλά ενώ ο Στράους θεωρούσε την Αθήνα και την Ιερουσαλήμ ως μια αμείωτη και γόνιμη ένταση, ο υπουργός Εξωτερικών τις συγχωνεύει σε μια ενιαία γενεαλογία και βλέπει στην αμερικανική ιστορία μια οριστική σύνθεση. 

Οι νεοσυντηρητικοί που εκπαιδεύτηκαν στη σχολή του Στράους άντλησαν από τους Αρχαίους ένα καθολικό φυσικό δικαίωμα που σκόπευαν να το διαδώσουν με τη δημοκρατία. Αυτή τη διάσταση ο Αμερικανός νεοτραμπιστής την ελαχιστοποιεί, υπέρ μιας υποτιθέμενης αριστοκρατικής αριστείας, η οποία υποτίθεται ότι επιτρέπει στις ΗΠΑ να διατηρήσουν το καθεστώς τους, ως μέσον παραγωγής μιας νέας ελίτ, απαλλαγμένης από δημοκρατικούς περιορισμούς. 

Με πιο απλά λόγια ο μετατραμπισμός, αυτό που επιδιώκει είναι η σύγκλιση της δυτικής μεταπολεμικής  δημοκρατίας, με έναν ήπιο «πουτινισμό». Έναν «πουτινισμό» που ως φιλοσοφική του αφετηρία θα έχει την Αρχαία Αθήνα, πηγή από την οποίαν ξεπήδησε ο ορθός λόγος καταργώντας τον μύθο. Στο επίπεδο αυτό, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών προχώρησε σε μια όλως εξαιρετική παρουσίαση του ελληνισμού και της αθηναϊκής δημοκρατίας, παραλείποντας όμως να αναφέρει τη σωκρατική σωφροσύνη και τα αποτελέσματα που είχε η κακοποίησή της.

Και από την άποψη αυτή, το ερώτημα μας είναι: Αν η δημοκρατική Ευρώπη δέχεται ότι, όπως είπε ο Μάρκο Ρούμπιο, «ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης πρόσφεραν και ανέδειξαν τη δυτική φιλοσοφία», επιτρέπεται να ανέχεται τους αντιπάλους της να χρησιμοποιούν την τεράστια κληρονομιά της, ως σκηνικό διάδοσης ιδεών και αντιλήψεων που την αντιστρατεύονται;

Είναι δυνατόν η Τεχνητή Νοημοσύνη να γίνεται εφαλτήριο για την εμπέδωση του αυταρχισμού από την Πνύκα;

Έλεος…