Η διατηρήσιμη ή βιώσιμη ανάπτυξη είναι αυτή που καλύπτει τις ανάγκες της παρούσας γενεάς χωρίς να μειώνει τις δυνατότητες των μελλοντικών γενεών να καλύψουν τις δικές τους ανάγκες. 

Γράφει ο Κώστας Χριστίδης

Η διατηρησιμότητα (sustainability) είναι μία έννοια με πολλές παραμέτρους και αποτελεί αντικείμενο πολλών συζητήσεων, αναλύσεων και επιχειρηματικής ρητορικής. Η συνισταμένη των απόψεων αυτών φαίνεται, πάντως, να διαμορφώνεται στην αντίληψη ότι η διατηρησιμότητα έχει τρεις βασικές διαστάσεις : την οικονομική, την κοινωνική και την περιβαλλοντική, πράγμα που έχει οδηγήσει στη διαμόρφωση της λεγόμενης ‘’τριπλής τελικής γραμμής’’ (triple bottom line – TBL), κατά την οποία η επιχείρηση δεν έχει έναν μόνο σκοπό, δηλαδή τη δημιουργία οικονομικού πλεονάσματος, αλλά ένα πιο εκτεταμένο σύνολο σκοπών οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής κατεύθυνσης. Αντιστοίχως, η επιχείρηση πρέπει να συντάσσει (και ήδη πολλές επιχειρήσεις, παγκοσμίως, το πράττουν) τρεις απολογισμούς ετησίως, τον οικονομικό, τον κοινωνικό και τον περιβαλλοντικό.

Υπάρχει στο θέμα αυτό κάποια αναλογία μεταξύ των πολλαπλών στόχων μιας επιχείρησης και της κλίμακας ή πυραμίδας των ανθρώπινων αναγκών. Σύμφωνα με τη σχετική κατάταξη του A. Maslow, οι άνθρωποι επιδιώκουν σε πρώτο, θεμελιακό επίπεδο την ικανοποίηση των βιολογικών τους αναγκών (τροφής, στέγασης, αναπαραγωγής, κ.λπ.) χωρίς την οποία δεν μπορεί να ικανοποιηθούν οι ανάγκες των επόμενων βαθμίδων, ασφάλειας, αυτοεκτίμησης, αγάπης, αυτοπραγμάτωσης κ.α. Πάντως, οι ανάγκες μίας βαθμίδας, π.χ. οι βιολογικές, δεν χρειάζεται να ικανοποιηθούν στο 100% για να αρχίσει το άτομο να ασχολείται με την ικανοποίηση των υψηλότερων βαθμίδων αναγκών του.

Κατ’ αναλογίαν, στον κόσμο των επιχειρήσεων, στο πρώτο επίπεδο υπάρχουν οι οικονομικής φύσεως ευθύνες έναντι των μετόχων (και των άλλων ενδιαφερόμενων μερών). Πρωταρχικός στόχος κάθε επιχείρησης είναι να αποτελεί μία καλώς λειτουργούσα μονάδα, που να εκπληρώνει τις οικονομικές προσδοκίες των μετόχων της, να παρέχει ασφαλή και ικανοποιητικά αμειβόμενη απασχόληση στους εργαζόμενους, να παράγει καλής ποιότητας προϊόντα και να τα διαθέτει σε λογικές τιμές στους πελάτες της, κλπ. Παραλλήλως υφίστανται και οι νομικές ευθύνες της επιχείρησης, η συμμόρφωσή της με τους ισχύοντες νόμους και ρυθμίσεις (π.χ. νομοθεσία περί ανταγωνισμού), η τήρηση των οποίων αποτελεί προαπαιτούμενο. Σημειωτέον ότι, όπως συμβαίνει και με τα άτομα, έτσι και οι επιχειρήσεις δεν χρειάζεται να καλύψουν στο 100/% τους οικονομικούς τους στόχους (άλλωστε, δεν είναι απόλυτα σαφές τι θα εσήμαινε αυτό) πριν αρχίσουν τις προσπάθειες για την ικανοποίηση στόχων του επόμενου ή των επόμενων επιπέδων.

Σε επόμενο επίπεδο τίθενται οι περιβαλλοντικές ευθύνες κάθε επιχείρησης. Αυτές αφορούν στην αποτελεσματική διαχείριση των φυσικών πόρων, έτσι ώστε να αναπαράγονται και να διατηρούνται στο μέλλον. Κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα (και, εν προκειμένω, η οικονομική /παραγωγική) πρέπει να ασκείται λαμβάνοντας υπόψη την ανάγκη διατήρησης των διαφόρων βιοσυστημάτων, τη δυνατότητα διατήρησης και αναπαραγωγής των χρησιμοποιούμενων φυσικών πόρων, την αποφυγή ρύπανσης του περιβάλλοντος – εν ολίγοις, πρέπει να διασφαλίζει το δικαίωμα των επόμενων γενεών να ζήσουν σε ένα ανάλογο με το δικό μας βιοτικό επίπεδο, μέσα σε ένα ανάλογο φυσικό περιβάλλον.

Σε ένα επόμενο επίπεδο, μετά τις οικονομικές, νομικές και περιβαλλοντικές ευθύνες, τίθενται οι ηθικές ευθύνες της επιχείρησης, αυτές που την οδηγούν να κάνει αυτό που είναι ‘’σωστό’’, έστω και αν δεν υπάρχει σχετική πρόβλεψη στη νομοθεσία. Το ηθικώς σωστό ή λάθος αφορά σε μιαν άλλη διάσταση, σε αντιδιαστολή με την εμπορική, στρατηγική ή οικονομική ορθότητα. Η σημασία της ηθικής διάστασης ανακύπτει σε περιπτώσεις που δεν ρυθμίζονται από το νόμο. Ενώ υπάρχει, ασφαλώς, σημαντική επικάλυψη μεταξύ έννομης και ηθικής τάξης, υπάρχουν πολυάριθμες περιπτώσεις όπου ο νόμος δεν καλύπτει θέματα για τα οποία γεννώνται ηθικοί προβληματισμοί, όπως π.χ. πώληση όπλων σε ολοκληρωτικά καθεστώτα, δοκιμές νέων προϊόντων σε ζώα κ.λπ., ή, αντιστρόφως, υπάρχουν θέματα που ρυθμίζει ο νόμος, τα οποία, όμως, δεν ενδιαφέρουν την ηθική, όπως π.χ. η ροή της κυκλοφορίας των οχημάτων στη δεξιά ή την αριστερή λωρίδα των δρόμων.

Τέλος, σε επόμενο, ανώτερο  επίπεδο τοποθετούνται φιλανθρωπικές ή κοινωνικές ευθύνες της επιχείρησης, όπως π.χ. η χορηγία προς ένα πολιτιστικό ίδρυμα, η οικονομική στήριξη εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, η δημιουργία ενός κέντρου υγείας ή έργων υποδομής  και πλήθος άλλων δραστηριοτήτων που βελτιώνουν την ποιότητα της ζωής των τοπικών ή και των ευρύτερων κοινωνιών.

Βεβαίως, η κερδοφορία παραμένει ο βασικός στόχος κάθε επιχείρησης και χωρίς αυτήν δεν είναι δυνατόν να επιτευχθούν κοινωνικοί περιβαλλοντικοί ή οποιοιδήποτε άλλοι στόχοι. Η κερδοφορία, ωστόσο, πρέπει να εκλαμβάνεται υπό μιαν ευρύτερη, μακροπρόθεσμη έννοια. Η ανάληψη από μιαν επιχείρηση ευθυνών όπως αυτές που αναφέρθηκαν προηγουμένως δικαιολογείται πλήρως και με όρους ‘’φωτισμένου ιδίου συμφέροντος’’, ότι δηλ. έτσι προάγονται πιο αποτελεσματικά τα συμφέροντά της (doing well by doing good). Οι κοινωνικά υπεύθυνες επιχειρήσεις, αυτές που προάγουν την διατηρήσιμη ανάπτυξη, εισέρχονται σε έναν ενάρετο  κύκλο : συνήθως έχουν περισσότερους, πιο ικανοποιημένους και σταθερούς πελάτες, προσελκύουν καλύτερης ποιότητας εργατικό δυναμικό, και, τέλος, συμβάλλουν στη δημιουργία μίας ασφαλέστερης, καλύτερα εκπαιδευμένης και περισσότερο ευημερούσας κοινότητας, πράγμα που με τη σειρά του δημιουργεί ένα πιο ευνοϊκό περιβάλλον για την οικονομικά αποδοτική λειτουργία, για την ανάπτυξη και τη διατήρηση των ίδιων των επιχειρήσεων σε μακροχρόνιο ορίζοντα.

Διατηρησιμότητα και ευ επιχειρείν είναι έννοιες αλληλένδετες.