Ποιοι και γιατί μέσω Γαλλίας επιχειρούν να αποδυναμώσουν την Ευρώπη και τη δημοκρατία της
Το τέλος της Προεδρίας Μακρόν και η πορεία προς τη διαδοχή του χαρακτηρίζονται από τρεις παράλληλες αλληλο-τροφοδοτούμενες κρίσεις: οικονομική, πολιτική και κοινωνική. Αποκαλύπτουν βαθύτερα προβλήματα- όπως η γήρανση του πληθυσμού, η οποία έχει οδηγήσει σε μιαν άτονη οικονομία, σε μια πολιτική συντήρησης του κατεστημένου, σε μια de facto υποτίμηση της νεολαίας. Η εκλογική επιρροή του αυξανόμενου αριθμού των ηλικιωμένων βαρύνει καθοριστικά τον προϋπολογισμό με το υπέρμετρο κόστος των συντάξεων και της υγείας.
Του Γιώργου Πρεβελάκη(*)
Η Γαλλία συντηρεί το σύστημα αυτό καταφεύγοντας στον δανεισμό. Δανείζεται για την εξυπηρέτηση του χρέους όσα ξοδεύει για την εκπαίδευση. Προσπαθεί να αποτρέψει την όποια νεανική διαμαρτυρία με κολακείες και ψευδεπίγραφες υποσχέσεις. Άμβλυνε αισθητά την ιεραρχία, χαλάρωσε την πειθαρχία, υιοθέτησε την τακτική της ήσσονος προσπαθείας, υπέκυψε στους συρμούς. Εξίσωσε ανηλίκους και ενηλίκους. Η υποβάθμιση αυτή νομιμοποιήθηκε και από τα παλαιότερα αποδομητικά ιδεολογήματα του Μαϊου 1968, όπως η "απαγόρευση της απαγόρευσης".
Σήμερα διαπιστώνεται πανταχόθεν η πτώση του μορφωτικού επιπέδου και η μηδενική αντοχή στις όποιες δυσκολίες και τις απογοητεύσεις της καθημερινότητας. Το πρόγραμμα PISA ανέδειξε εμφατικά τα γνωστικά ελλείμματα. Παραλλήλως, η ψηφιακή τεχνολογία και τα κοινωνικά δίκτυα, καθώς προσφέρουν στιγμιαία πληροφορία και εύπεπτα συνθήματα, συνεπάγονται μειωμένη συγκέντρωση και, επομένως, απουσία εμβάθυνσης και κρίσης. Η ήδη προβληματική κατάσταση έχει επιδεινωθεί ραγδαία. Η διδασκαλία έχει καταστεί επικίνδυνη, σχεδόν αδύνατη στις “ευαίσθητες” περιοχές. Οι απόφοιτοι των Πανεπιστημίων δύσκολα επιλέγουν το εκπαιδευτικό επάγγελμα.
Στους νέους κυριαρχεί προοδευτικά η προσφυγή στη βία- όχι μόνον ως προς την Πολιτεία, τους υπευθύνους ή την αστυνομία, αλλά και εναντίον των ίδιων των εκπαιδευτικών και, έτι χείρον, έναντι όσων ομηλίκων τους διαφωνούν ή ανθίστανται. Απουσιάζει το εργαλείο της κρίσης, ο σεβασμός, η υπομονή, η ενσυναίσθηση· ώστε τα αρνητικά ερεθίσματα λειτουργούν άφιλτρα· δεν περνούν ούτε από σκέψη ούτε από ψυχική επεξεργασία. Όλα εντάσσονται στη λογική της αμεσότητας- όπως στα ηλεκτρονικά παιχνίδια.
Το πολιτικό σύστημα, αδιέξοδο, δεν προσφέρει ανάπτυξη· ανέχεται εμπράκτως την ανισότητα, καθώς κάθε πληθυσμιακή κατηγορία προσπαθεί να επιβιώσει εις βάρος της άλλης. Καθώς οι άλλοτε κυρίαρχες ιδεολογίες, κομμουνισμός ή εθνικισμός, έχουν καταρρεύσει, οι περισσότεροι νέοι δεν έχουν κανένα ιδανικό για να τους εμπνεύσει.
Άοπλοι ηθικά και πνευματικά απέναντι σε οποιαδήποτε πίεση, αφήνονται ακρίτως στην οργή και τη συνεπαγόμενη βία. Αυτή η καταστροφική δυναμική αξιοποιείται από τα δύο άκρα, δεξιά και αριστερά: η άκρα Δεξιά αναμένει να προσελκύσει επιφυλακτικούς ή και απρόθυμους στο παρελθόν εκλογείς, στο όνομα της τάξης και της ασφάλειας. Η άκρα Αριστερά αποσκοπεί να φανατίσει και να αιχμαλωτίσει το κατ' εξοχήν ευάλωτο κομμάτι της κοινωνίας, τη νεολαία, ενηλίκους και ανηλίκους. Διαθέτει, επίσης, μηχανισμούς και επαναστατική μεθοδολογία με την οποία επιδιώκει να ενσωματώσει εκλογικά μια ανατρεπτική δυναμική και να τη διατηρήσει ώς τις εκλογές. Σε περίπτωση εκλογικής ήττας, η δυναμική αυτή θα αξιοποιηθεί για να αμφισβητηθεί το αποτέλεσμα.
Η διεθνής εικόνα της Γαλλίας βάλλεται και φθίνει. Το γαλλικό ψυχόδραμα εκτυλίσσεται υπό την απειλή των αγορών. Σε ένα δυσμενές διεθνές οικονομικό περιβάλλον, με τα επιτόκια να ανεβαίνουν συνεχώς, η βιωσιμότητα του χρέους σε τέτοια κοινωνική και πολιτική αναταραχή αρχίζει να φαίνεται αμφίβολη.
Τι θα μείνει από την Ευρώπη, αν τελικά η Γαλλία βρεθεί υπό μια Τρόικα; Αν, όπως η Ελλάδα, η Γαλλία απωλέσει την εθνική της κυριαρχία και αναγκαστεί να εφαρμόσει πολιτική λιτότητας, η οποία, κατά τις εκτιμήσεις του οικονομολόγου Nicolas Bavarez, θα μειώσει την αγοραστική δύναμη κατά 20%; Πώς θα διατηρηθεί κάποια ευρωπαϊκή ισορροπία, ήδη υπονομευμένη από τη γερμανική ισχύ; Πώς θα αντιδράσει ο γαλλικός πληθυσμός αν επιβληθούν θυσίες- σαν αυτές που δέχθηκε ο περισσότερο ευέλικτος και ανθεκτικός ελληνικός πληθυσμός; Στην Ελλάδα βοήθησαν οι παραδοσιακοί θεσμοί, η εκκλησία και η οικογένεια. Δεν είναι σίγουρο ότι διαθέτει ανάλογες διεξόδους η Γαλλία. Ελλοχεύει ο κίνδυνος για εμφύλιες συγκρούσεις.
Σαν τη ρώσικη ματριόσκα, η έκρηξη της οργής μιας νεολαίας χωρίς τροχοπέδες, χειραγωγούμενη από ακραίες πολιτικές δυνάμεις, απειλεί να αποσταθεροποιήσει τη γαλλική κοινωνία και οικονομία η οποία, με τη σειρά της, μπορεί να αναστείλει την ευρωπαϊκή ενοποίηση- πολλώ μάλλον που Ρωσία και Αμερική καιροφυλακτούν και, ενδεχομένως, υποδαυλίζουν.
Στους αντίποδες αυτής της ανησυχητικής κατάστασης, η πρόσφατη επίσκεψη του Πάπα Λέοντος απελευθέρωσε άλλες δυνάμεις. Η εντυπωσιακή ευρεία απήχηση που είχε το μήνυμά του ανέδειξε μια διαφορετική στάση. Ένα μεγάλο κομμάτι της νεολαίας εκφράστηκε μαζικά με χαρά, σεβασμό, ελπίδα, αλληλεγγύη, τάξη και, έστω οριακή, αισιοδοξία. Επιστροφή στη θρησκεία; Χωρίς να είναι υποχρεωτικά μέλη της Καθολικής Εκκλησίας, αυτή η σημαντική κοινωνική ομάδα έδωσε δείγματα-μαθήματα άλλης συμπεριφοράς και άλλων προσδοκιών.
Η επερχόμενη προεδρική εκλογή, όπως γίνεται πάντα, έχει ωθήσει πλείστους όσους πολιτικούς να υποβάλουν υποψηφιότητες. Ο πρώτος γύρος, μεταξύ των πολλών, θα αναδείξει τους δύο πρώτους, από τους οποίους θα επιλεγεί πλειοψηφικά στον δεύτερο γύρο ο Πρόεδρος. Το κυρίαρχο πολιτικό σύστημα μοιάζει ανεπαρκές και φθαρμένο· επομένως και οι εκφραστές του. Καθώς, όμως, πλησιάζουμε προς την κρίσιμη εκλογική ημερομηνία, παρουσιάζονται νέοι υποψήφιοι, χωρίς εμπλοκή στο τόσο μισητό κατεστημένο- όπως ο μόλις εκλεγείς υποψήφιος του Σοσιαλιστικού Κόμματος.
Σε αυτές τις πρόσφατες διεργασίες στηρίζονται οι ελπίδες για την κοινωνική συμφιλίωση και την παλινόρθωση της ειρήνης, ώστε η Γαλλία να καλύψει αποτελεσματικά τα ελλείμματα του παρελθόντος, τις δυσκολίες του παρόντος και την αβεβαιότητα του μέλλοντος. Η Γαλλία ήταν θεμέλιος λίθος στην ευρωπαϊκή οικοδόμηση. Σήμερα κινδυνεύει να καταστεί καταλύτης αποδόμησης. Είθε η Ευρώπη να συνειδητοποιήσει την απειλή και να λειτουργήσει υποστηρικτικά.
(*) Ο Γιώργος Πρεβελάκης είναι καθηγητής Γεωπολιτικής και πρώην πρέσβης στον ΟΟΣΑ