Αποδεχόμενη το αίτημα της Ρωσίας να συνδέσει την παύση των εχθροπραξιών στην Ουκρανία με μια πανευρωπαϊκή συμφωνία, η Αμερική βάζει την Ευρώπη στον τοίχο.

Ενώ η Ευρώπη «ψάχνεται» ως προς την πολιτική που θα έπρεπε να ακολουθήσει στις σχέσεις της με την Ρωσία, ο πρόεδρος της τελευταίας από το 2021 δείχνει να έχει συγκεκριμένο σχέδιο στο επίπεδο αυτό. Προφανώς δε, αυτός ήταν και είναι από τους λόγους που επετέθη στην Ουκρανία. 

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Έτσι, σήμερα, συνδέοντας την αποκατάσταση της ειρήνης στην Ουκρανία με τον καθορισμό μιας νέας πανευρωπαϊκής «αρχιτεκτονικής ασφάλειας», ο Βλαντιμίρ Πούτιν θέλει να σκοτώσει τρία τρυγόνια με ένα σμπάρο: να αποκαταστήσει τη ρωσική κυριαρχία στην Κεντρική Ευρώπη, να διεκδικήσει για τον εαυτό του το δικαίωμα βέτο σε μελλοντικές διευρύνσεις του Ν ΑΤΟ και να βάλει μια περαιτέρω σφήνα μεταξύ Ευρωπαίων και Αμερικανών. 

Και έτσι, να αποσπάσει μέσω της διπλωματίας ό,τι δεν μπόρεσε να κερδίσει στο πεδίο της μάχης. Στο επίπεδο αυτό όμως τα πράγματα περιπλέκονται και κάποια ερωτήματα που προκύπτουν απαιτούν συγκεκριμένες ζωτικές για την Ευρωπαϊκή Ένωση απαντήσεις.

Πρέπει η Ευρώπη να υποκύψει στις απαιτήσεις του Ρώσου προέδρου για να αποκτήσει το δικαίωμα συμμετοχής στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στην Ουκρανία; Όταν δέχθηκε τους απεσταλμένους των ΗΠΑ στο Κρεμλίνο την Πέμπτη 12 Οκτωβρίου, ο Πούτιν επιβεβαίωσε ότι μια συζήτηση για μια νέα «αρχιτεκτονική ασφαλείας» στην Ευρώπη ήταν απαραίτητη πριν από οποιαδήποτε παύση των εχθροπραξιών στο ουκρανικό μέτωπο.

Λίγες ώρες αργότερα, η Μόσχα, μέσω των εφημερίδων New York Times και της γερμανικής Bild, έφερε στη δημοσιότητα επικαιροποιημένο, ένα  non paper του 2021, λίγους μήνες πριν επιτεθεί στην Ουκρανία. Στο τελευταίο αυτό non paper, η Ρωσία φέρεται να ζητά:

- Το NATO πρέπει να σταματήσει την επέκτασή του

- Η Συμμαχία πρέπει να αποσύρει τα στρατεύματα της στα σύνορα του 1997. 

- Οι Σύμμαχοι πρέπει να σταματήσουν τη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία. 

- Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία πρέπει να αποκλείσουν το ενδεχόμενο χρήσης των πυρηνικών τους οπλοστασίων για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Το επίμαχο έγγραφο, σύμφωνα με τους New York Times, φέρεται να έχει παραδοθεί κατά τις συνομιλίες αυτών των ημερών στο Αμπού Ντάμπι και σε μια συνάντηση με τους Αμερικανούς απεσταλμένους Τζάρεντ Κούσνερ και Στιβ Γουίτκοφ στη Μόσχα. Η αμερικανική εφημερίδα βασίζεται σε ένα αντίγραφο του εγγράφου, το οποίο φέρεται να προέρχεται από πρόσωπο που συμμετείχε στις συνομιλίες και να έχει επιβεβαιωθεί από μια άλλη πηγή.

Όπως ήδη τονίσαμε το παραπάνω non paper, υπακούει στο πνεύμα του Δεκεμβρίυ 2021, όταν ο Βλαντιμίρ Πούτιν, δύο μήνες πριν την επίθεση στην Ουκρανία, ζήτησε από τη Δυτική Συμμαχία για λόγους «ειρήνης» να παραδοθεί στα τότε ευρασιατικά σχέδιά του.

Τότε οι δυτικοί ηγέτες απέρριψαν αυτά τα αιτήματα, χαρακτηρίζοντάς τα ως ένα απαράδεκτο ρωσικό τελεσίγραφο. Δύο μήνες αργότερα, η Μόσχα εξαπέλυσε την πλήρους κλίμακας εισβολή της στην Ουκρανία, θεωρώντας ότι ο στρατός της θα γίνει δεκτός μετά βαΐων και κλάδων. Αυτό δεν συνέβη.

Αντίθετα, η Ρωσία ενεπλάκη σε έναν ολέθριο για την οικονομία και την ισχύ της πόλεμο, από τον οποίον σήμερα μόνον με την βοήθεια του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, θα μπορούσε να βγει με μικρές απώλειες.

Ως φαίνεται δε, αυτή είναι και η βασική επιδίωξη του non paper που είδε το φως της δημοσιότητας. Και το οποίο βέβαια δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στους Ευρωπαίους. Πέρα από την Ουκρανία έτσι, οι ρωσικές απαιτήσεις συνάδουν με ανακοίνωση του Λευκού Οίκου «περί διαπραγμάτευσης της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας».

Με πιο απλά λόγια, η Αμερική του Τραμπ σε συμφωνία με τη Ρωσία, συνηγορεί στον αφοπλισμό της Ευρώπης και στη φινλανδοποίησή της, ώστε σε δεύτερη φάση ΗΠΑ-Κίνα και Ρωσία να μοιράσουν ζώνες ισχύος στον πλανήτη.

Βασική προϋπόθεση για μια παρόμοια εξέλιξη είναι από ρωσικής πλευράς ο περισπασμός της πυρηνικής δράσης της Γαλλίας και της Βρετανίας στην Ευρώπη. 

Η Βρετανία και η Γαλλία αποτελούν, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τις τρεις πυρηνικές δυνάμεις της Συμμαχίας, με τα οπλοστάσιά τους να συμβάλλουν στην αποτροπή ενδεχόμενης επίθεσης εναντίον των συμμάχων τους. Το βρετανικό σύστημα πυρηνικής αποτροπής βασίζεται στους βαλλιστικούς πυραύλους Trident, που μεταφέρονται από πυρηνοκίνητα υποβρύχια.

Η βρετανική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα διακηρύξει ότι το πυρηνικό οπλοστάσιο της χώρας έχει σκοπό να προστατεύει τόσο το Ηνωμένο Βασίλειο όσο και τους συμμάχους του. Ουσιαστικά αυτό που δείχνει η στάση της Μόσχας είναι ότι με πρόσχημα τον πόλεμο στην Ουκρανία προσπαθεί να οδηγήσει την Ευρώπη και το NATO σε παροπλισμό ενισχύοντας το δικό της ρόλο και τον ρόλο των ΗΠΑ.

Παρόμοιο σχέδιο είχε προταθεί στον Ντόναλντ Τραμπ από το 1988, όταν ακόμα υπήρχε η Σοβιετική Ένωση με επικεφαλής της τον Μιχαήλ Γκορμπατσώφ.

Στο σχέδιο αυτό, ως φαίνεται, σήμερα, ο Βαλντιμίρ Πούτιν, επιβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει περιθώριο διαπραγμάτευσης για τη Ρωσία, στο πλαίσιο αυτού που έχει ονομαστεί Δόγμα Γκρομύκο.

«Ζητήστε το μέγιστο, συμπεριλαμβανομένου αυτού που δεν είχατε ποτέ. Παρουσιάστε τελεσίγραφα, γιατί πάντα θα βρείτε έναν Δυτικό πρόθυμο να διαπραγματευτεί. Τέλος, μην τα παρατάτε, γιατί πάντα θα βρείτε μια προσφορά που ταιριάζει με αυτό που ψάχνετε, απαντήστε περισσότερα για να πάρετε το ένα τρίτο ή το μισό από αυτό που δεν είχατε στην αρχή».

Στις 12 Νοεμβρίου, στο Κρεμλίνο, ενώ δεχόταν τους απεσταλμένους των ΗΠΑ Steve Witkoff και Jared Kushner, ο Ρώσος πρόεδρος απέρριψε οποιαδήποτε ξένη στρατιωτική παρουσία στην Ουκρανία μετά από ειρηνευτική συμφωνία.

Προειδοποίησε ότι οι ευρωπαϊκές δυνάμεις που αναπτύσσονται σε αυτό το πλαίσιο θα γίνουν «νόμιμοι στρατιωτικοί στόχοι» και ότι οι μάχες θα ξαναρχίσουν αμέσως.

Απέρριψε επίσης την ιδέα των αποστρατιωτικοποιημένων ζωνών, πιστεύοντας ότι μόνο τα κρατικά σύνορα θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως διαχωριστική γραμμή. Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη τον Πολέμου το βλέπει αυτό ως επιβεβαίωση της διεκδίκησης ολόκληρων των περιοχών του Ντόνετσκ, του Λουγάνσκ, της Χερσώνας και της Ζαπορίζια, συμπεριλαμβανομένων εδαφών, που η Ρωσία ποτέ δεν κατέκτησε.

Από την πλευρά του, ο Βλαντιμίρ Μεντίνσκι, σύμβουλος του προέδρου και επικεφαλής της αντιπροσωπείας στο Άμπου Ντάμπι απέκλεισε οποιαδήποτε εδαφική ανταλλαγή από τις 11 Νοεμβρίου και ανακοίνωσε τη συνέχιση της επέκτασης της ρωσικής ζώνης ασφάλειας» στις πλευρές του Σούμι και του Χάρκοβο.

• Η Ρωσία, πρόσθεσε, θα πάρει πίσω «κάθε εκατοστό της γης της, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο», αφήνοντας να εννοηθεί ότι η ρωσική επιθετικότητα θα μπορούσε να συνεχιστεί πέρα από τα εδάφη που κατακτήθηκαν στην Ουκρανία

Τα βλέμματα τώρα στρέφονται στην τριμερή συνάντηση που θα έχουν την Πέμπτη (19/11) στην Σενζέν της Κίνας στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) με κάποιους να μιλούν για μια νέα Γιάλτα.

Επίσημα η Ουκρανία δεν βρίσκεται στην ατζέντα, ούτε κάποιο τετ α τετ του Τραμπ με τον Πούτιν. Ωστόσο είναι πολύ δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι δεν θα υπάρξει συζήτηση για το θέμα.

Ο Πούτιν έχει προτείνει εδώ και καιρό αυτή την αναβίωση της συνόδου της Γιάλτα της σημαντικότερης συνόδου κορυφής της περιόδου του πολέμου η οποία πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 1945, κατόπιν επιμονής του Ιωσήφ Στάλιν, σε ένα παρακμιακό τσαρικό θέρετρο στη νότια ακτή της Κριμαίας με τη συμμετοχή του Φράνκλιν Ντελάνο Ρούζβελτ και του Ουίνστον Τσώρτσιλ.

Η δήλωση στη ρωσική τηλεόραση του επικεφαλής διαπραγματευτή της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Μεντίνσκι είναι αποκαλυπτική για τις βλέψεις της Μόσχας: «Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα συνολικής ασφάλειας στην Ευρώπη, το οποίο θα αποτελέσει μια νέα, σύγχρονη Γιάλτα ή ένα νέο Πότσδαμ. Αν καταφέρουμε να δημιουργήσουμε ένα τέτοιο σύστημα ασφαλείας, τότε θα διασφαλίσουμε την ειρήνη στην Ευρώπη για δεκαετίες, ίσως και για αιώνες. Αυτός είναι ο κύριος στόχος μας».

Με τη σειρά της η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, ανέφερε ότι η σύνοδος θα μπορούσε να σηματοδοτήσει «την αρχή μιας επιστροφής από την ολίσθηση προς το απόλυτο χάος, προς τη σταθεροποίηση».

Το πρόβλημα βέβαια με τη Γιάλτα είναι ότι οι περισσότεροι από αυτούς που δεν πήραν μέρος στις συνομιλίες, στη συνέχεια έχασαν τα αυγά και τα καλάθια.