Την επιστροφή του στο Ιράν φαίνεται να προετοιμάζει ο εξόριστος γιος του τελευταίου Σάχη της χώρας, Ρεζά Παχλαβί. Ο Παχλαβί καλεί τον ιρανικό λαό σε εξέγερση.
Το όνομα του Ρεζά Παχλαβί επανέρχεται δυναμικά ύστερα από σχεδόν μισό αιώνα μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, που ανέτρεψε τη μοναρχία και έστειλε τη βασιλική οικογένεια στην εξορία.
Ο πρωτότοκος γιος του τελευταίου Σάχη, που ήταν μόλις 16 ετών όταν κατέρρευσε η 40χρονη εξουσία του πατέρα του στο Ιράν, εμφανίζεται σήμερα ως κεντρικό πρόσωπο της αντιπολίτευσης, εν μέσω νέου κύματος αντικαθεστωτικών διαδηλώσεων.
Την προετοιμασία της επιστροφή τους ανακοίνωσε σε ανάρτηση του στα κοινωνικά δίκτυα ο Ρεζά Παχλαβί, καλώντας τον λαό να βγει στους δρόμους και παροτρύνοντας τη νεολαία της Φρουράς του Αιώνιου Ιράν και τις ένοπλες δυνάμεις να «επιβραδύνουν και αποδιοργανώσουν ακόμη περισσότερο τη μηχανή καταστολής».
Σε ανάρτηση του στο X ανέφερε: «Αγαπητοί μου συμπατριώτες, Με το θάρρος και τη σταθερότητά σας έχετε προκαλέσει τον θαυμασμό ολόκληρου του κόσμου. Η νέα, μαζική και επιβλητική παρουσία σας στους δρόμους σε όλο το Ιράν, το βράδυ της Παρασκευής, ήταν μια ηχηρή απάντηση στις απειλές του προδότη και εγκληματία ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Είμαι βέβαιος ότι είδε αυτές τις εικόνες από το κρησφύγετό του και κυριολεκτικά έτρεμε από φόβο.
Τώρα, μετά τη δυναμική ανταπόκρισή σας στο πρώτο κάλεσμα, είμαι σίγουρος ότι, με πιο στοχευμένη παρουσία στους δρόμους και ταυτόχρονα με τη διακοπή των οικονομικών “αρτηριών”, θα φέρουμε την Ισλαμική Δημοκρατία και τον φθαρμένο και εύθραυστο μηχανισμό καταστολής της πλήρως στα γόνατα.
Σε αυτό το πλαίσιο, καλώ τους εργάτες και τους εργαζόμενους στους κρίσιμους τομείς της οικονομίας – ιδίως στις μεταφορές, καθώς και στο πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και την ενέργεια – να ξεκινήσουν τη διαδικασία γενικής απεργίας.
Παράλληλα, ζητώ από όλους σας σήμερα και αύριο, Σάββατο και Κυριακή (20 και 21 του μήνα), αυτή τη φορά από τις 6 το απόγευμα, να βγείτε στους δρόμους με σημαίες, εικόνες και εθνικά σύμβολα και να κάνετε τους δημόσιους χώρους δικούς σας. Ο στόχος μας πλέον δεν είναι απλώς να βγαίνουμε στους δρόμους· στόχος είναι να προετοιμαστούμε για την κατάληψη των κέντρων των πόλεων και τη διατήρησή τους.
Για να το πετύχουμε αυτό, κινηθείτε όσο γίνεται από διαφορετικές διαδρομές προς τα πιο κεντρικά σημεία των πόλεων και στο τέλος ενώστε τις διάσπαρτες ομάδες. Ταυτόχρονα, προετοιμαστείτε από τώρα για παραμονή στους δρόμους και φροντίστε για τον απαραίτητο εξοπλισμό.
Προς τη νεολαία της Φρουράς του Αιώνιου Ιράν και προς όλες τις ένοπλες και δυνάμεις ασφαλείας που έχουν ενταχθεί στην εθνική συνεργασία, λέω: Επιβραδύνετε και αποδιοργανώστε ακόμη περισσότερο τη μηχανή καταστολής, ώστε την καθοριστική ημέρα να τη θέσουμε οριστικά εκτός λειτουργίας.
Κι εγώ προετοιμάζω την επιστροφή μου στην πατρίδα, για να βρίσκομαι δίπλα σας, στον μεγάλο λαό του Ιράν, τη στιγμή της νίκης της εθνικής μας επανάστασης. Πιστεύω ακράδαντα ότι εκείνη η ημέρα είναι πολύ κοντά».
Μαζικές κινητοποιήσεις στο Ιράν
Μετά το κάλεσμα του εξόριστου πρώην διαδόχου προς τους πολίτες να βγουν στους δρόμους πολίτες βγήκαν στους δρόμους πραγματοποιώντας την Πέμπτη μαζικές κινητοποιήσεις σε πολλές πόλεις του Ιράν και φωνάζοντας: «Αυτή είναι η τελευταία μάχη. Ο Παχλαβί θα επιστρέψει». Διαδηλωτές φώναζαν συνθήματα υπέρ της μοναρχίας, όπως «Ζήτω ο βασιλιάς» και «Ρεζά Σαχ, ο Θεός να αναπαύσει την ψυχή σου», σε μια ένδειξη πρωτοφανούς αμφισβήτησης του ισλαμικού καθεστώτος.
Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης με αφορμή την οικονομική ανέχεια, ωστόσο πολύ γρήγορα πήραν ξεκάθαρα αντικαθεστωτικό χαρακτήρα.
«Διχαστική φιγούρα και όχι ενοποιητική»
Ο Παχλαβί, που ζει στις ΗΠΑ επιχειρεί να παρουσιαστεί ως de facto πολιτικός εκφραστής της λαϊκής δυσαρέσκειας, σύμφωνα με το CNN, σε μια χώρα όπου η στήριξη στη μοναρχία παραμένει ταμπού και ποινικό αδίκημα.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι δεν είναι σαφές αν η αυξανόμενη προβολή του Παχλαβί αντανακλά πραγματική επιθυμία για αποκατάσταση της μοναρχίας ή αν αποτελεί κυρίως ένδειξη της απόγνωσης των πολιτών απέναντι σε ένα αυταρχικό θεοκρατικό καθεστώς. «Ο Ρεζά Παχλαβί έχει αναμφίβολα ενισχύσει την επιρροή του και έχει αναδειχθεί σε βασικό παίκτη της ιρανικής αντιπολίτευσης», σημειώνει ο ακαδημαϊκός Αράς Αζίζι, «όμως παραμένει μια διχαστική φιγούρα και όχι ενοποιητική».
Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει καταφέρει εδώ και δεκαετίες να εξουδετερώσει την εσωτερική αντιπολίτευση, φυλακίζοντας επικριτές και περιορίζοντας δραστικά τις εξουσίες των εκλεγμένων αξιωματούχων. Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ διατηρεί τον απόλυτο έλεγχο, γεγονός που έχει ενισχύσει την αντιπολίτευση του εξωτερικού και τη δυναμική προσώπων όπως ο Παχλαβί.
Η διεθνής αναγνωρισιμότητά του αυξήθηκε μετά το 2020, όταν το Ιράν κατέρριψε κατά λάθος ουκρανικό επιβατικό αεροσκάφος. Το γεγονός αυτό συσπείρωσε Ιρανούς αντιφρονούντες του εξωτερικού σε ένα άτυπο συμβούλιο, το οποίο όμως διαλύθηκε σύντομα λόγω εσωτερικών διαφωνιών. Παρά ταύτα, ο Παχλαβί παρέμεινε το πιο αναγνωρίσιμο πρόσωπο της αντιπολίτευσης, με τη στήριξη, μεταξύ άλλων, του Πρωθυπουργού του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου – μια συμμαχία που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ιράν.
Ο ίδιος εμφανίζεται επιφυλακτικός ως προς τον ρόλο που θα αναλάβει, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να ηγηθεί μιας μεταβατικής περιόδου εφόσον οι διαδηλώσεις οδηγήσουν σε ανατροπή του καθεστώτος. Ωστόσο, δεν έχει παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο, γεγονός που προκαλεί σκεπτικισμό ακόμη και μεταξύ υποστηρικτών του.
«Μιλά για μεταβατική κυβέρνηση αλλά χωρίς να εξηγεί ποιοι θα συμμετέχουν και πώς θα λειτουργήσει το σύστημα», επισημαίνει ο καθηγητής Βάλι Νασρ στο CNN.
Σύμφωνα με αναλυτές, η συσπείρωση γύρω από τον Παχλαβί αποτελεί ένδειξη ότι το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται σε αδιέξοδο. Η οικονομία δοκιμάζεται από χρόνια διαφθοράς και διεθνείς κυρώσεις, οι νέοι ασφυκτιούν από τον περιορισμό των ελευθεριών και η κοινωνική δυσαρέσκεια διογκώνεται. «Οι Ιρανοί δεν στρέφονται προς τον Παχλαβί επειδή αποτελεί λύση, αλλά επειδή νιώθουν ότι δεν έχουν άλλες επιλογές», τονίζει ο Βάλι Νασρ. Ο Παχλαβί επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τη νοσταλγία για την προεπαναστατική εποχή.