Τη μεγαλύτερη άσκηση πολιτικής άμυνας που έχει πραγματοποιηθεί στην Ευρώπη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο διεξήγαγε η Φινλανδία, δοκιμάζοντας στην πράξη την ετοιμότητα Αρχών και πολιτών απέναντι σε ένα ευρύ φάσμα απειλών, από κυβερνοεπιθέσεις και κατάρρευση κρίσιμων υποδομών μέχρι πυραυλικά πλήγματα.
Περισσότεροι από 2.000 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων εθελοντές, φοιτητές και στρατεύσιμοι, συμμετείχαν στην άσκηση «Shelter 2026» στην πόλη Κουόπιο, στην κεντρική Φινλανδία. Το βασικό σενάριο προέβλεπε ότι κυβερνοεπιθέσεις είχαν προκαλέσει προβλήματα στην ηλεκτροδότηση και την υδροδότηση της πόλης, ενώ παράλληλα υπήρχε αυξημένος κίνδυνος πυραυλικών επιθέσεων.
Χιλιάδες άνθρωποι σε υπόγειο καταφύγιο
Στο επίκεντρο της άσκησης βρέθηκε το Luola, ένα τεράστιο υπόγειο συγκρότημα σκαμμένο μέσα στον βράχο στην περιοχή Savilahti. Υπό κανονικές συνθήκες λειτουργεί ως αθλητικό και εκδηλωσιακό κέντρο, όμως σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε καταφύγιο πολιτικής προστασίας.
Οι συμμετέχοντες έλαβαν εντολή να κατευθυνθούν προς το καταφύγιο και είχαν περίπου 30 λεπτά για να φτάσουν στο εσωτερικό του. Οι πόρτες έκλεισαν και για περίπου δύο ώρες εφαρμόστηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες έκτακτης ανάγκης. Περισσότεροι από 100 άνθρωποι παρέμειναν μάλιστα στο υπόγειο συγκρότημα κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Το Luola μπορεί να φιλοξενήσει περίπου 2.500 ανθρώπους στην καθημερινή του λειτουργία, αλλά σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης η χωρητικότητά του μπορεί να φτάσει τους 7.000 ανθρώπους.
Μέτρησαν ακόμη και επίπεδα ραδιενέργειας
Η άσκηση δεν περιορίστηκε σε μια απλή μεταφορά πολιτών σε ασφαλείς χώρους. Φινλανδοί στρατεύσιμοι, φορώντας ειδικές προστατευτικές στολές και μάσκες, εκπαιδεύτηκαν στη μέτρηση επιπέδων ραδιενέργειας, ενώ δοκιμάστηκαν διαδικασίες που θα εφαρμόζονταν σε περίπτωση πυρηνικής ή βιολογικής απειλής.
Παράλληλα, οι διοργανωτές ήθελαν να διαπιστώσουν πώς θα λειτουργούσε στην πράξη ένα καταφύγιο με χιλιάδες ανθρώπους. Ο κεντρικός χώρος χωρίστηκε σε τμήματα περίπου 200 ατόμων, ενώ οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν πραγματικούς περιορισμούς, όπως ο μικρός αριθμός κρεβατιών και οι περιορισμένες εγκαταστάσεις υγιεινής.
Το βλέμμα στη Ρωσία και τα διδάγματα από την Ουκρανία
Η επιλογή των σεναρίων δεν είναι τυχαία. Η Φινλανδία μοιράζεται σύνορα άνω των 1.300 χιλιομέτρων με τη Ρωσία, ενώ μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ενίσχυσε ακόμη περισσότερο την πολιτική και στρατιωτική της ετοιμότητα και εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ τον Απρίλιο του 2023.
Οι Φινλανδοί μελετούν παράλληλα πολύ προσεκτικά τα διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Εκεί, σε αρκετές περιπτώσεις, οι πολίτες έχουν μόλις λίγα λεπτά στη διάθεσή τους για να βρουν καταφύγιο όταν ενεργοποιούνται οι προειδοποιήσεις για πυραυλικές ή αεροπορικές επιθέσεις.
Ο απόστρατος συνταγματάρχης Άσκο Μουχόνεν, ο οποίος συμμετείχε στην οργάνωση της άσκησης, υπογράμμισε ότι η φινλανδική άμυνα δεν στηρίζεται αποκλειστικά στις Ένοπλες Δυνάμεις. Καθοριστικό στοιχείο της στρατηγικής είναι και η ετοιμότητα των απλών πολιτών να αναλάβουν συγκεκριμένο ρόλο όταν ξεσπάσει μια μεγάλη κρίση.
Η Φινλανδία προετοιμάζει και τους πολίτες
Η χώρα διαθέτει ένα από τα πιο οργανωμένα δίκτυα καταφυγίων στην Ευρώπη, αποτέλεσμα τόσο της γεωγραφικής της θέσης όσο και της ιστορικής εμπειρίας των πολέμων με τη Σοβιετική Ένωση.
Η φιλοσοφία της φινλανδικής πολιτικής προστασίας είναι ότι ο πληθυσμός πρέπει να μπορεί να αντέξει τις πρώτες κρίσιμες ώρες μιας μεγάλης καταστροφής χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από τις κρατικές υπηρεσίες. Οι επίσημες οδηγίες καλούν τα νοικοκυριά να διαθέτουν βασικές προμήθειες ώστε να μπορούν να επιβιώσουν τουλάχιστον 72 ώρες χωρίς εξωτερική βοήθεια, εφόσον υπάρξει σοβαρή διακοπή σε ρεύμα, νερό ή άλλες υπηρεσίες.
Η «Shelter 2026» αποκτά έτσι ιδιαίτερο συμβολισμό. Δεν πρόκειται απλώς για μια στρατιωτική άσκηση, αλλά για μια δοκιμή ανθεκτικότητας ολόκληρης της κοινωνίας σε ένα περιβάλλον όπου κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ κρίσιμων υποδομών και στρατιωτικές απειλές αποτελούν πλέον πραγματικά σενάρια ασφαλείας για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.