Οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να πιέζουν ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αποδεσμεύσουν μέρος των παγωμένων ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων, στο πλαίσιο μιας νέας προσπάθειας για την επανεκκίνηση των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων σχετικά με τον πόλεμο στην Ουκρανία. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, η αμερικανική πρόταση προβλέπει τη μεταφορά μέρους των κεφαλαίων σε έναν νέο χρηματοδοτικό μηχανισμό υπό την εποπτεία της Ουάσιγκτον, προκαλώντας αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η πρόταση φέρεται να παρουσιάστηκε την προηγούμενη εβδομάδα, κατά τη διάρκεια συνομιλιών στο Μαϊάμι, στις οποίες συμμετείχαν απεσταλμένοι του Ντόναλντ Τραμπ, μεταξύ των οποίων ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ, καθώς και εκπρόσωποι της Ουκρανίας, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Γαλλίας, της Γερμανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου και του ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται η βρετανική εφημερίδα, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι απέρριψαν την ιδέα, εκφράζοντας την αντίθεσή τους τόσο στην αποδέσμευση των κεφαλαίων όσο και στην παραχώρηση του ελέγχου τους σε έναν μηχανισμό υπό αμερικανική εποπτεία.
Στο επίκεντρο 260 δισ. ευρώ
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, το 2022, οι δυτικές χώρες προχώρησαν στη δέσμευση περίπου 260 δισ. ευρώ σε ρωσικά κρατικά περιουσιακά στοιχεία, το μεγαλύτερο μέρος των οποίων βρίσκεται στην Ευρώπη.
Η αξιοποίησή τους αποτελεί εδώ και καιρό αντικείμενο διαφωνιών μεταξύ των δυτικών συμμάχων, καθώς συνδέεται τόσο με τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας όσο και με τις πιθανές νομικές και οικονομικές συνέπειες μιας οριστικής διάθεσης των ρωσικών κεφαλαίων.
Μέχρι σήμερα, η δυτική χρηματοδοτική στήριξη προς το Κίεβο έχει αξιοποιήσει κυρίως τα έκτακτα έσοδα και τους τόκους που προκύπτουν από τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία, και όχι το ίδιο το αρχικό κεφάλαιο. Στο πλαίσιο της σχετικής πρωτοβουλίας της G7, η Ουκρανία έχει λάβει χρηματοδοτική στήριξη περίπου 45 δισ. ευρώ μέσω δανείων που συνδέονται με τα έσοδα αυτά.
Η νέα αμερικανική πρόταση διαφοροποιείται, καθώς ανοίγει τη συζήτηση για την αποδέσμευση μέρους των ίδιων των κεφαλαίων και τη μεταφορά τους σε ειδικό χρηματοδοτικό όχημα. Ωστόσο, οι ακριβείς όροι, ο τρόπος διάθεσης των χρημάτων και οι εγγυήσεις που θα συνόδευαν μια τέτοια κίνηση παραμένουν υπό συζήτηση.
Η αντίδραση της Γερμανίας και οι ευρωπαϊκές επιφυλάξεις
Οι αντιδράσεις από την ευρωπαϊκή πλευρά καταδεικνύουν ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη χρηματοδότηση μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας, αλλά και τον έλεγχο των κεφαλαίων που έχουν δεσμευτεί σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς διατύπωσε σαφή αντίθεση στην αμερικανική προσέγγιση, υπογραμμίζοντας ότι τα περιουσιακά στοιχεία που έχουν παγώσει στην Ευρώπη πρέπει να παραμείνουν υπό ευρωπαϊκό έλεγχο.
«Αυτά είναι περιουσιακά στοιχεία που έχουν παγώσει στην Ευρώπη και πρέπει να παραμείνουν παγωμένα στην Ευρώπη. Είναι δική μας υπόθεση και εμείς αποφασίζουμε», δήλωσε, σύμφωνα με τους Financial Times.
Παράλληλα, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να εκφράζουν ανησυχίες για τις νομικές επιπτώσεις που θα μπορούσε να έχει η αποδέσμευση των κεφαλαίων ή η μεταφορά τους σε νέο χρηματοδοτικό σχήμα. Οποιαδήποτε απόφαση για την άρση της δέσμευσης των περιουσιακών στοιχείων θα απαιτούσε ευρωπαϊκή πολιτική συναίνεση, γεγονός που περιπλέκει περαιτέρω την προώθηση της αμερικανικής πρότασης.
Το ουκρανικό ζήτημα και το μήνυμα προς τη Μόσχα
Η συζήτηση για τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ουάσιγκτον επιχειρεί να επαναφέρει τις ειρηνευτικές συνομιλίες σε τροχιά, σε μια περίοδο κατά την οποία οι διαφωνίες για τους όρους τερματισμού του πολέμου παραμένουν έντονες.
Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι η αξιοποίηση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων εξετάζεται στο πλαίσιο μιας συνολικής ειρηνευτικής συμφωνίας. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, οι ΗΠΑ έχουν ζητήσει από το Κίεβο να καταθέσει σχέδιο για τη διάθεση ενδεχόμενων χρηματοδοτικών πόρων, σε συνεργασία με την Παγκόσμια Τράπεζα, με έμφαση στις μεταρρυθμίσεις για την καταπολέμηση της διαφθοράς και στη διασφάλιση της λογοδοσίας.
Ωστόσο, η προοπτική αποδέσμευσης των κεφαλαίων εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να ενταχθεί σε μια ευρύτερη συμφωνία με τη Ρωσία και υπό ποιες προϋποθέσεις. Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν ήδη υποστηρίξει ότι τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία θα πρέπει να αξιοποιηθούν για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, εφόσον η Μόσχα δεν καταβάλει πολεμικές αποζημιώσεις.
Από την πλευρά της, η Ρωσία έχει προειδοποιήσει ότι θα επιδιώξει την επιστροφή των περιουσιακών της στοιχείων μέσω νομικών ενεργειών και δικαστικών διαδικασιών.
Ένα ακόμη σημείο τριβής μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης
Η αμερικανική πρωτοβουλία αναδεικνύει τις διαφορετικές προσεγγίσεις που διαμορφώνονται μεταξύ Ουάσιγκτον και ευρωπαϊκών πρωτευουσών ως προς τη διαχείριση του πολέμου στην Ουκρανία και τη διαπραγματευτική αξιοποίηση των ρωσικών κεφαλαίων.
Για τις ΗΠΑ, η αποδέσμευση μέρους των περιουσιακών στοιχείων θα μπορούσε να αποτελέσει εργαλείο στο πλαίσιο μιας συνολικής συμφωνίας. Για αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, αντίθετα, το ζήτημα συνδέεται με τη διατήρηση της πίεσης προς τη Μόσχα, τη χρηματοδότηση της ουκρανικής ανοικοδόμησης και την αποφυγή νομικών και οικονομικών κινδύνων.
Το αν η πρόταση θα επανέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων παραμένει ανοιχτό. Σε κάθε περίπτωση, η διαφωνία για τα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια αποκαλύπτει ότι η αναζήτηση μιας ειρηνευτικής διευθέτησης δεν αφορά μόνο τους όρους τερματισμού των εχθροπραξιών, αλλά και το ποιος θα ελέγχει τους οικονομικούς πόρους που μπορούν να επηρεάσουν την επόμενη ημέρα του πολέμου.