Νέα δεδομένα διαμορφώνονται στην αμερικανική πολιτική σκηνή μετά τη βαριά ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές, με τους Δημοκρατικούς να αποκτούν τον έλεγχο της Γερουσίας και να καταγράφουν σημαντικά κέρδη στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Η νέα ισορροπία δυνάμεων στο Κογκρέσο περιορίζει τα περιθώρια κινήσεων του Ντόναλντ Τραμπ στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ωστόσο στην Ευρώπη επικρατεί ανησυχία ότι η πολιτική αποδυνάμωση του Αμερικανού προέδρου μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη ένταση στις διατλαντικές σχέσεις.
Το βασικό ερώτημα είναι εάν ο Τραμπ, έχοντας πλέον απέναντί του ένα ισχυρότερο Δημοκρατικό Κογκρέσο, θα επιλέξει να μεταφέρει το πεδίο της πολιτικής αντιπαράθεσης στο εξωτερικό. Εκεί, άλλωστε, οι εξουσίες του Αμερικανού προέδρου παραμένουν σημαντικές, ιδιαίτερα σε ζητήματα διπλωματίας, εθνικής ασφάλειας, εμπορίου και στρατιωτικών αποφάσεων.
Σε ανάλυσή του, το Politico παρουσιάζει πέντε πιθανά σενάρια για την επόμενη ημέρα, τα οποία αφορούν τις σχέσεις ΗΠΑ – Ευρώπης, τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στη Ρωσία, την κρίση με το Ιράν και τις επιπτώσεις στην ενέργεια.
1. Περισσότερη πίεση στην Ευρώπη και ένταση στις διατλαντικές σχέσεις
Το πρώτο σενάριο αφορά την πιθανότητα ο Ντόναλντ Τραμπ να εντείνει την πίεση προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, επιχειρώντας να αποδείξει ότι εξακολουθεί να ελέγχει τις διεθνείς εξελίξεις.
Η απώλεια της πολιτικής κυριαρχίας στο Κογκρέσο μπορεί να περιορίσει τις δυνατότητές του στο εσωτερικό, όχι όμως και να εξαλείψει τις εξουσίες του στην εξωτερική πολιτική. Αντίθετα, εκτιμάται ότι μπορεί να χρησιμοποιήσει το διεθνές πεδίο για να επιβάλει τις προτεραιότητές του, αυξάνοντας τις απαιτήσεις από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
«Πρέπει να προετοιμαστούμε όχι για πιο αρμονικές διατλαντικές σχέσεις, αλλά για μεγαλύτερη ένταση και ακόμη περισσότερες απαιτήσεις του Τραμπ από την Ευρώπη», προειδοποιεί ο Βόλφγκανγκ Ίσινγκερ, πρώην πρόεδρος της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου.
Οι Ευρωπαίοι ανησυχούν ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να χρησιμοποιήσει την αμυντική συνεργασία, τις εμπορικές σχέσεις και τις στρατιωτικές της δυνατότητες ως μέσα πίεσης, ζητώντας από τους συμμάχους της να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους για την ασφάλεια της ηπείρου.
2. Ανάσα για την Ουκρανία, αλλά όχι άμεση λύση
Το δεύτερο σενάριο αφορά τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις πιθανότητες ενίσχυσης της αμερικανικής βοήθειας προς το Κίεβο.
Η ενίσχυση των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο θα μπορούσε να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για τη συνέχιση ή ακόμη και την αύξηση της οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς την κυβέρνηση του Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Οι περισσότεροι κορυφαίοι Δημοκρατικοί έχουν ταχθεί υπέρ της βοήθειας προς την Ουκρανία, αντιμετωπίζοντας τη στήριξή της ως ζήτημα υπεράσπισης της δημοκρατίας και της διεθνούς ασφάλειας.
Ωστόσο, η αλλαγή των πολιτικών συσχετισμών δεν συνεπάγεται αυτόματα και άμεση μεταβολή στο πεδίο των επιχειρήσεων. Η διευθύντρια του Chatham House, Μπρόνγουεν Μάντοξ, επισημαίνει ότι ακόμη και αν αποφασιστεί η αποστολή περισσότερης βοήθειας, θα χρειαστούν μήνες ή ακόμη και χρόνια για να υλοποιηθεί.
Την ίδια στιγμή, η Ουκρανία εξακολουθεί να έχει άμεσες ανάγκες σε συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας, ιδιαίτερα στους πυραύλους Patriot, εξαιτίας των συνεχιζόμενων ρωσικών επιθέσεων.
3. Μια συμφωνία για την Ουκρανία με τους όρους του Τραμπ και προσέγγιση με τη Μόσχα
Ένα τρίτο και ιδιαίτερα ανησυχητικό σενάριο για την Ευρώπη αφορά την πιθανότητα ο Αμερικανός πρόεδρος να επιχειρήσει να επιβάλει μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ακόμη και χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του Κιέβου και των Ευρωπαίων συμμάχων.
Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι μπορεί να συμβάλει στον τερματισμό της σύγκρουσης, ενώ έχει ασκήσει κριτική στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για την απουσία συμφωνίας.
Ο πρώην Αμερικανός διπλωμάτης Κερτ Βόλκερ εκτιμά ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ θα μπορούσε να προχωρήσει ακόμη και σε μονομερείς κινήσεις, όπως η χαλάρωση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας και η επαναφορά οικονομικών και ενεργειακών συμφωνιών με τη Μόσχα.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα προκαλούσε σοβαρό προβληματισμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς θα μπορούσε να διαμορφώσει μια νέα πραγματικότητα στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των Ευρωπαίων στη λήψη των αποφάσεων.
Αντίθετα, ο Βόλκερ θεωρεί λιγότερο πιθανό το ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ ή μιας μεγάλης μείωσης των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στην Ευρώπη, καθώς μια τέτοια επιλογή δεν συγκεντρώνει ευρεία πολιτική υποστήριξη στις ΗΠΑ.
4. Η ενεργειακή κρίση και ο κίνδυνος νέων ανατιμήσεων
Το τέταρτο σενάριο συνδέεται με την κρίση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και τις επιπτώσεις της στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Η αδυναμία επίτευξης συμφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, που θα μπορούσε να οδηγήσει στην επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού, διατηρεί την αβεβαιότητα και τροφοδοτεί τις πιέσεις στις τιμές του πετρελαίου.
Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στα καύσιμα, αλλά επεκτείνονται στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας, στις μεταφορές, στην αεροπλοΐα και συνολικά στο κόστος ζωής των Ευρωπαίων πολιτών.
Σύμφωνα με το Politico, ο Τραμπ βρίσκεται μπροστά σε δύσκολες επιλογές: να συνεχίσει τη στρατιωτική πίεση προς το Ιράν, να αναζητήσει διπλωματική διέξοδο ή να αποστασιοποιηθεί από την προσπάθεια επίλυσης της κρίσης, αφήνοντας μεγαλύτερο βάρος στους Ευρωπαίους και τους Ασιάτες συμμάχους.
Μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω άνοδο των ενεργειακών τιμών, επιβαρύνοντας οικονομίες που ήδη αντιμετωπίζουν σημαντικές πιέσεις.
5. Πολιτικό χάος στην Ουάσιγκτον και αβεβαιότητα για τον υπόλοιπο κόσμο
Το πέμπτο σενάριο αφορά την πιθανότητα οι ΗΠΑ να εισέλθουν σε μια περίοδο έντονης εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης, η οποία θα απορροφήσει μεγάλο μέρος της προσοχής τόσο του Λευκού Οίκου όσο και των Δημοκρατικών.
Με τον έλεγχο του Κογκρέσου να αλλάζει χέρια, οι Δημοκρατικοί αναμένεται να εντείνουν τις κοινοβουλευτικές έρευνες για τις αποφάσεις της κυβέρνησης Τραμπ, ανοίγοντας νέα μέτωπα πολιτικής σύγκρουσης.
Η αντιπαράθεση μπορεί να αφορά τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, τη διαχείριση της εξωτερικής πολιτικής, τις αποφάσεις της κυβέρνησης και τη λειτουργία της ομοσπονδιακής διοίκησης.
Η πρώην αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Κάμαλα Χάρις έχει ήδη προειδοποιήσει τους Δημοκρατικούς να μην επιδιώξουν μια νέα διαδικασία παραπομπής του Τραμπ, εκτιμώντας ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα ήταν αποτελεσματική πολιτικά.
Για την Ευρώπη, το ενδεχόμενο παρατεταμένης πολιτικής κρίσης στην Ουάσιγκτον δημιουργεί πρόσθετη αβεβαιότητα. Σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη πόλεμοι, ενεργειακές αναταράξεις και σημαντικές γεωπολιτικές ανακατατάξεις, η αμερικανική κυβέρνηση ενδέχεται να έχει περιορισμένο χρόνο και πολιτικό κεφάλαιο για τη διαχείριση των διεθνών εξελίξεων.
Η Ευρώπη μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση
Το κοινό στοιχείο και των πέντε σεναρίων είναι ότι η εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών δεν εγγυάται μια πιο ήπια αμερικανική πολιτική απέναντι στην Ευρώπη.
Αντίθετα, η ενίσχυση των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο μπορεί να περιορίσει τον Τραμπ στο εσωτερικό, χωρίς να ανακόψει την επιρροή του στις διεθνείς αποφάσεις. Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με μια δύσκολη εξίσωση: από τη μία πλευρά, ενδέχεται να αποκτήσει περισσότερα περιθώρια για την ενίσχυση της αμερικανικής στήριξης προς την Ουκρανία και, από την άλλη, να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν Αμερικανό πρόεδρο περισσότερο συγκρουσιακό στις σχέσεις του με τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν η νέα ισορροπία στην Ουάσιγκτον θα λειτουργήσει ως αντίβαρο στις επιλογές του Λευκού Οίκου ή εάν θα ανοίξει έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, την οικονομία και τις διατλαντικές σχέσεις.