Σε μια κίνηση που μπορεί να αλλάξει τον ενεργειακό χάρτη της Μέσης Ανατολής, οι Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράκ και η Συρία προωθούν την αναβίωση του ιστορικού πετρελαιαγωγού Κιρκούκ–Μπανιγιάς, δημιουργώντας μια νέα δίοδο μεταφοράς ιρακινού πετρελαίου προς τη Μεσόγειο, χωρίς τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Το σχέδιο αποκτά ιδιαίτερη γεωπολιτική και οικονομική σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια των θαλάσσιων ενεργειακών οδών βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς ανησυχίας. Η επαναλειτουργία του αγωγού θα μπορούσε να προσφέρει στη Βαγδάτη μια εναλλακτική εξαγωγική διαδρομή προς τις ευρωπαϊκές αγορές και να περιορίσει την εξάρτηση του Ιράκ από τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του Κόλπου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Middle East Eye, το σχέδιο αναμένεται να παρουσιαστεί κατά την επικείμενη συνάντηση του πρωθυπουργού του Ιράκ, Άλι αλ Ζαΐντι, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στον Λευκό Οίκο. Η αμερικανική κυβέρνηση φέρεται να αντιμετωπίζει το έργο ως βασικό τμήμα μιας ευρύτερης στρατηγικής για τη διαφοροποίηση των ενεργειακών οδών της περιοχής και τον περιορισμό της γεωπολιτικής ισχύος που απορρέει από τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ.
Ο αγωγός Κιρκούκ–Μπανιγιάς κατασκευάστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1950 και συνέδεε τα κοιτάσματα της περιοχής του Κιρκούκ, στο βόρειο Ιράκ, με το συριακό λιμάνι Μπανιγιάς στις ακτές της Μεσογείου. Η διαδρομή του εκτείνεται σε περίπου 800 έως 900 χιλιόμετρα, ενώ η αρχική μεταφορική του δυνατότητα υπολογιζόταν σε περίπου 300.000 βαρέλια πετρελαίου ημερησίως.
Η λειτουργία του αγωγού διακόπηκε επανειλημμένα λόγω των πολιτικών αντιπαραθέσεων μεταξύ Ιράκ και Συρίας, ενώ οι υποδομές του υπέστησαν σοβαρές ζημιές κατά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003. Έκτοτε παραμένει ουσιαστικά εκτός λειτουργίας, παρά τις κατά καιρούς συμφωνίες και προσπάθειες των δύο χωρών για την αποκατάστασή του.
Πιθανότερη η κατασκευή νέου αγωγού
Η πολύχρονη εγκατάλειψη και οι εκτεταμένες ζημιές καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη την απλή επισκευή της υφιστάμενης γραμμής. Ανώτερος περιφερειακός αξιωματούχος ανέφερε ότι το πιθανότερο σενάριο είναι η πλήρης αντικατάσταση του παλαιού αγωγού και η κατασκευή μιας νέας, σύγχρονης υποδομής στην ίδια ή σε παραπλήσια χάραξη.
Το έργο εκτιμάται ότι θα απαιτήσει δύο έως τρία χρόνια για να ολοκληρωθεί, υπό την προϋπόθεση ότι θα εξασφαλιστεί η αναγκαία χρηματοδότηση και ότι θα διατηρηθεί ένα στοιχειώδες επίπεδο πολιτικής και στρατιωτικής σταθερότητας κατά μήκος της διαδρομής.
Η ασφάλεια αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις, καθώς ο αγωγός θα διέρχεται από περιοχές του Ιράκ και της Συρίας που έχουν βρεθεί επί σειρά ετών στο επίκεντρο πολεμικών συγκρούσεων, επιθέσεων και δραστηριότητας ένοπλων οργανώσεων. Παράλληλα, η αποκατάσταση των αντλιοστασίων, των δικτύων ελέγχου και των λιμενικών εγκαταστάσεων στο Μπανιγιάς απαιτεί μεγάλες επενδύσεις και τεχνικά σύνθετες παρεμβάσεις.
Στο έργο αμερικανικές εταιρείες
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ομάδα αμερικανικών εταιρειών έχει ήδη επιλεγεί για να συμμετάσχει στον σχεδιασμό και την υλοποίηση του έργου. Η συμμετοχή αμερικανικών ενεργειακών και κατασκευαστικών ομίλων εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της Ουάσιγκτον να ενισχύσει την οικονομική και ενεργειακή της παρουσία στο Ιράκ και στη Συρία.
Η ιρακινή κυβέρνηση έχει ήδη εγκρίνει προκαταρκτικές συμφωνίες για τη μελέτη νέων στρατηγικών αγωγών εξαγωγής πετρελαίου. Στις υπό εξέταση διαδρομές περιλαμβάνεται και ένας άξονας από τη Βασόρα προς τη Χαντίθα και στη συνέχεια προς το Μπανιγιάς, με τη συμμετοχή κοινοπραξίας στην οποία βρίσκονται αμερικανικές και περιφερειακές εταιρείες. Οι συμφωνίες αυτές είναι σε πρώτη φάση μη δεσμευτικές και αφορούν τεχνικές και χρηματοοικονομικές μελέτες σκοπιμότητας.
Η αμερικανική εμπλοκή θα μπορούσε να διευκολύνει την εξεύρεση κεφαλαίων, την παροχή τεχνογνωσίας και την πολιτική προστασία του έργου. Παράλληλα, αναμένεται να ενισχύσει τη συνεργασία Ουάσιγκτον και Βαγδάτης σε κρίσιμες ενεργειακές και κατασκευαστικές υποδομές.
Η στρατηγική σημασία για το Ιράκ
Το Ιράκ εξαρτάται σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό από τις πωλήσεις πετρελαίου για τη χρηματοδότηση του κρατικού προϋπολογισμού του. Η συντριπτική πλειονότητα των εξαγωγών πραγματοποιείται σήμερα από τους νότιους τερματικούς σταθμούς της Βασόρας, με τα δεξαμενόπλοια να διέρχονται αναγκαστικά από τα Στενά του Ορμούζ.
Η συγκέντρωση σχεδόν ολόκληρης της εξαγωγικής δραστηριότητας σε μία μόνο γεωγραφική δίοδο καθιστά την ιρακινή οικονομία ευάλωτη σε περιφερειακές κρίσεις, στρατιωτικές εντάσεις και πιθανούς αποκλεισμούς. Οι πρόσφατες αναταράξεις στην περιοχή έχουν επιταχύνει τις προσπάθειες της Βαγδάτης να εξασφαλίσει εναλλακτικές οδούς μέσω της Τουρκίας, της Ιορδανίας και της Συρίας.
Η αναβίωση του Κιρκούκ–Μπανιγιάς θα έδινε στο Ιράκ άμεση πρόσβαση στη Μεσόγειο, μειώνοντας τη διαδρομή προς τις ευρωπαϊκές αγορές και περιορίζοντας τους κινδύνους που συνδέονται με τα Στενά του Ορμούζ. Παράλληλα, θα μπορούσε να προσφέρει στη Συρία έσοδα από τέλη διέλευσης, θέσεις εργασίας και επενδύσεις σε ενεργειακές και λιμενικές υποδομές.
Ο κρίσιμος ρόλος των Στενών του Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους στον κόσμο. Μέσω αυτών μεταφέρονται καθημερινά τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις χώρες του Κόλπου προς τις διεθνείς αγορές.
Η γεωγραφική τους θέση, ανάμεσα στο Ιράν και στο Ομάν, τα μετατρέπει σε σημείο εξαιρετικής στρατηγικής ευαισθησίας. Κάθε απειλή διακοπής της ναυσιπλοΐας ή στρατιωτικής κλιμάκωσης στην περιοχή προκαλεί άμεσες αναταράξεις στις τιμές του πετρελαίου, στα ναύλα και στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο αγωγός Κιρκούκ–Μπανιγιάς δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ή εμπορικό έργο. Πρόκειται για μια γεωπολιτική υποδομή, η οποία θα μπορούσε να αναδιατάξει τις ενεργειακές ισορροπίες, να περιορίσει την εξάρτηση του Ιράκ από τον Περσικό Κόλπο και να ενισχύσει τον ρόλο της Ανατολικής Μεσογείου ως κόμβου μεταφοράς ενέργειας.
Ωστόσο, μέχρι να εξασφαλιστούν η χρηματοδότηση, η ασφάλεια και η πολιτική συμφωνία όλων των εμπλεκόμενων πλευρών, το σχέδιο παραμένει μια εξαιρετικά φιλόδοξη αλλά δύσκολη ενεργειακή εξίσωση.