Ο περίφημος Θησαυρός της Βιγένα (Tesoro de Villena), ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα της Εποχής του Χαλκού στην Ευρώπη, εκλάπη τα ξημερώματα της Πέμπτης 27/8, από το Μουσείο της Βιγένα, στην επαρχία του Αλικάντε, στη νοτιοανατολική Ισπανία.
Η ληστεία πραγματοποιήθηκε με εξαιρετικά ταχύ τρόπο, γεγονός που ενισχύει τις εκτιμήσεις των ισπανικών αρχών ότι επρόκειτο για καλά οργανωμένη επιχείρηση.
Σύμφωνα με τις νεότερες πληροφορίες, οι δράστες κατάφεραν να εισέλθουν στο μουσείο, να φτάσουν στον χώρο όπου φυλασσόταν ο θησαυρός και να αποχωρήσουν μέσα σε περίπου τέσσερα λεπτά.
Η Guardia Civil και η δικαστική αστυνομία έχουν αναλάβει την έρευνα, ενώ το μουσείο έχει αποκλειστεί ώστε να συγκεντρωθούν αποτυπώματα, ίχνη και άλλο υλικό που θα μπορούσε να οδηγήσει στους δράστες.
Παράλληλα εξετάζονται εικόνες από κάμερες ασφαλείας του μουσείου, αλλά και από επιχειρήσεις και κτίρια στην ευρύτερη περιοχή.
Συναγερμός πριν από τη ληστεία εξετάζεται εάν ήταν αντιπερισπασμός
Ένα από τα στοιχεία που έχουν τραβήξει την προσοχή των ερευνητών είναι ένας προηγούμενος συναγερμός στο δημοτικό αθλητικό κέντρο της Βιγένα.
Η βασική υπόθεση που εξετάζεται είναι ότι ο συναγερμός ενδέχεται να ενεργοποιήθηκε σκόπιμα, προκειμένου να μετακινηθούν αστυνομικές δυνάμεις από την περιοχή του μουσείου και να δημιουργηθεί ένα παράθυρο ασφαλείας για τους δράστες.
Η χρονική ακολουθία των γεγονότων θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για την έρευνα.
Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, ο συναγερμός στο μουσείο ενεργοποιήθηκε περίπου στις 05:16-05:20 το πρωί, ενώ οι δράστες είχαν αποχωρήσει λίγα λεπτά αργότερα.
Η ακριβής ώρα και η πλήρης αλληλουχία των κινήσεων εξακολουθούν να ερευνώνται.
Τοπικές πληροφορίες κάνουν λόγο για περισσότερα από ένα οχήματα που χρησιμοποιήθηκαν κατά την επιχείρηση, ενώ οι δράστες φέρεται να έδρασαν με τρόπο που δείχνει γνώση του χώρου και του στόχου.
Ωστόσο, οι αρχές δεν έχουν μέχρι στιγμής ανακοινώσει την ταυτότητα ή τον αριθμό των δραστών.
Οι ερευνητές εξετάζουν επίσης το ενδεχόμενο η κλοπή να συνδέεται με άλλα πρόσφατα περιστατικά κλοπών από ισπανικά μουσεία και αν πίσω από την επιχείρηση βρίσκεται οργανωμένη ομάδα που ειδικεύεται στην παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών.
Μια ακόμη υπόθεση που εξετάζεται είναι να επρόκειτο για στοχευμένη κλοπή κατόπιν παραγγελίας, αν και σε αυτή τη φάση δεν υπάρχει επιβεβαίωση για τον τελικό προορισμό των αντικειμένων.
Τι έχει γίνει γνωστό για το τι εκλάπη
Οι πρώτες πληροφορίες δεν ήταν απολύτως σαφείς ως προς το αν οι δράστες αφαίρεσαν ολόκληρο το σύνολο ή μέρος του.
Τοπικό μέσο της Βιγένα μετέδωσε αργότερα ότι δεν είχε παραμείνει κανένα αντικείμενο του θησαυρού στον χώρο έκθεσης, κάνοντας λόγο για κλοπή ολόκληρου του συνόλου.
Η πληροφορία αυτή, ωστόσο, βρίσκεται ακόμη υπό διασταύρωση από τις αρχές, οι οποίες συνεχίζουν την καταγραφή των αντικειμένων.
Ο Θησαυρός της Βιγένα περιλαμβάνει κυρίως αντικείμενα από χρυσό, αλλά και αντικείμενα από ασήμι, σίδηρο και συνδυασμούς υλικών.
Μεταξύ των χαρακτηριστικότερων ευρημάτων είναι 11 χρυσά κύπελλα, 28 βραχιόλια και τρεις φιάλες, ενώ στο σύνολο περιλαμβάνονται επίσης τρία ασημένια αγγεία, αντικείμενα από σίδηρο και κομμάτια από κεχριμπάρι και χρυσό.
Υπάρχουν διαφορετικές καταμετρήσεις σε επιστημονικές και διοικητικές πηγές, λόγω διαφορετικού τρόπου καταγραφής των επιμέρους τμημάτων.
Η επίσημη παρουσίαση του δήμου και του MUVI αναφέρεται σε 66 αντικείμενα, ενώ παλαιότερη διοικητική καταγραφή του ισπανικού κράτους καταγράφει 67 επιμέρους αντικείμενα/τμήματα.
Μελέτη του CSIC που δημοσιεύθηκε το 2023 χρησιμοποίησε την καταγραφή των 59 αντικειμένων για συγκεκριμένη επιστημονική ανάλυση.
Ανεξάρτητα από τη διαφορετική καταμέτρηση, πρόκειται για ένα μοναδικό σύνολο περίπου 10 κιλών χρυσού, η αξία του οποίου δεν μπορεί να αποτιμηθεί απλώς με βάση την αξία του πολύτιμου μετάλλου.
Η αρχαιολογική, ιστορική και επιστημονική του αξία είναι πολλαπλάσια.
Ένας θησαυρός περίπου 3.000 ετών
Ο Θησαυρός της Βιγένα χρονολογείται περίπου στο 1.000 π.Χ., στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού.
Το εύρημα θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα σύνολα προϊστορικής μεταλλοτεχνίας της Ιβηρικής και της Ευρώπης.
Η σημασία του δεν αφορά μόνο την ποσότητα του χρυσού αλλά και την τεχνολογική και πολιτιστική πληροφορία που περιέχουν τα αντικείμενα.
Οι ειδικοί έχουν συγκρίνει τη σημασία του με τα χρυσά ευρήματα από τους βασιλικούς τάφους των Μυκηνών στην Ελλάδα.
Ο δήμος της Βιγένα το χαρακτηρίζει ως το σημαντικότερο προϊστορικό χρυσό εύρημα της Ισπανίας και ένα από τα σημαντικότερα της Ευρώπης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν μάλιστα δύο αντικείμενα του θησαυρού που περιέχουν σιδηρούχο υλικό προερχόμενο από μετεωρίτη.
Έρευνα ερευνητών του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Ισπανίας, του Ινστιτούτου Ιστορίας του CSIC και άλλων επιστημονικών φορέων κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δύο από τα σιδερένια αντικείμενα κατασκευάστηκαν από μετεωριτικό σίδηρο.
Πρόκειται για εξαιρετικά σημαντικό εύρημα, καθώς η χρήση σιδήρου από μετεωρίτες είχε προηγηθεί της ευρείας παραγωγής σιδήρου από γήινα μεταλλεύματα.
Με άλλα λόγια, ορισμένα από τα αντικείμενα που εκλάπησαν δεν είναι απλώς αρχαία κοσμήματα.
Αποτελούν τεκμήρια της τεχνολογικής γνώσης και των πολιτιστικών επαφών των κοινωνιών της Ιβηρικής πριν από περίπου τρεις χιλιετίες.
Η ανακάλυψη που ξεκίνησε από έναν «άχρηστο» μεταλλικό κύκλο
Η ιστορία του Θησαυρού της Βιγένα είναι σχεδόν εξίσου εντυπωσιακή με την αξία του.
Το 1963, εργάτες που πραγματοποιούσαν εργασίες εξόρυξης αδρανών υλικών στην περιοχή της Rambla del Panadero, κοντά στη Sierra del Morrón, βρήκαν μέσα στα χαλίκια ένα χρυσό αντικείμενο.
Αρχικά, το αντικείμενο είχε αντιμετωπιστεί σαν ένα απλό μεταλλικό εξάρτημα μηχανήματος.
Όταν όμως έφτασε στα χέρια κοσμηματοπώλη, έγινε αντιληπτό ότι επρόκειτο για αρχαίο χρυσό βραχιόλι.
Ο κοσμηματοπώλης Carlos Miguel Esquembre Alonso ενημέρωσε τον αρχαιολόγο José María Soler García, ο οποίος άρχισε να αναζητά την ακριβή προέλευση του αντικειμένου.
Ένα δεύτερο παρόμοιο βραχιόλι που εμφανίστηκε λίγο αργότερα έδωσε στον Soler το κρίσιμο στοιχείο για να εντοπίσει την περιοχή από όπου προέρχονταν τα ευρήματα.
Στις 1 Δεκεμβρίου 1963, κατά τη διάρκεια της ανασκαφής στη Rambla del Panadero, ένα χτύπημα της αξίνας αποκάλυψε μια μεγάλη κεραμική αγγεία που ήταν κρυμμένη στο έδαφος.
Μέσα της βρισκόταν ο θησαυρός, κρυμμένος εκεί για περίπου 3.000 χρόνια.
Η ομάδα του Soler παρέμεινε στο σημείο για να προστατεύσει το εύρημα μέχρι να καταγραφεί και να φωτογραφηθεί πριν από την απομάκρυνσή του.
Η πρώτη παρουσίαση του θησαυρού στο κοινό πραγματοποιήθηκε τα Χριστούγεννα του 1963.
Μάλιστα, λίγες ημέρες αργότερα ένας ακόμη βραχίονας προστέθηκε στο σύνολο, όταν ένας κάτοικος της περιοχής αναγνώρισε ένα παρόμοιο αντικείμενο που βρισκόταν στην κατοχή της οικογένειάς του.
Από το παλιό μουσείο στο νέο MUVI
Το εύρημα συνδέθηκε στενά με την ιστορία του αρχαιολογικού μουσείου της Βιγένα και με το έργο του José María Soler.
Το δημοτικό αρχαιολογικό μουσείο είχε ιδρυθεί το 1957 με τις συλλογές που είχε συγκεντρώσει ο Soler και το 1967 αναγνωρίστηκε επίσημα από το ισπανικό υπουργείο Πολιτισμού ως Museo Arqueológico José María Soler.
Τα τελευταία χρόνια ο θησαυρός μεταφέρθηκε στο νέο MUVI – Museo de Villena, το οποίο δημιουργήθηκε από τη συγχώνευση των δημοτικών συλλογών και άνοιξε τις πόρτες του σε νέο χώρο, προσφέροντας ειδική αίθουσα για το πολύτιμο εύρημα.
Η συλλογή έχει χαρακτηριστεί Bien de Interés Cultural, δηλαδή πολιτιστικό αγαθό ιδιαίτερου ενδιαφέροντος, από τις ισπανικές αρχές από το 2005, γεγονός που ενισχύει το καθεστώς προστασίας της.
Κυνήγι για την ανάκτηση του θησαυρού
Το μεγάλο ερώτημα για τις ισπανικές αρχές είναι πλέον αν τα αντικείμενα μπορούν να εντοπιστούν πριν διοχετευθούν σε παράνομη αγορά αρχαιοτήτων ή διασκορπιστούν σε διαφορετικούς αγοραστές.
Η ιδιαίτερη φύση του θησαυρού μπορεί να λειτουργήσει τόσο υπέρ όσο και κατά των δραστών: από τη μία πλευρά, ο χρυσός έχει τεράστια υλική αξία, από την άλλη όμως τα αντικείμενα είναι εξαιρετικά αναγνωρίσιμα και δύσκολα μπορούν να εμφανιστούν νόμιμα σε δημοπρασία ή στην αγορά χωρίς να κινήσουν υποψίες.
Οι ισπανικές αρχές εξετάζουν τις κάμερες ασφαλείας, τα ίχνη που άφησαν οι δράστες, τις κινήσεις των οχημάτων που χρησιμοποιήθηκαν και τον συναγερμό στο αθλητικό κέντρο.
Το μουσείο παραμένει υπό αστυνομικό έλεγχο καθώς συνεχίζεται η έρευνα.
Η κλοπή, εφόσον επιβεβαιωθεί ότι αφορά ολόκληρο το σύνολο, δεν συνιστά απλώς μια μεγάλη ληστεία.
Πρόκειται για σοβαρό πλήγμα στην ισπανική και ευρωπαϊκή αρχαιολογική κληρονομιά, καθώς ο Θησαυρός της Βιγένα αποτελεί ένα μοναδικό «παράθυρο» στην κοινωνία, την τεχνολογία και τις μεταλλουργικές γνώσεις της Εποχής του Χαλκού.