Το φαινόμενο Ελ Νίνιο που αναπτύσσεται στον Ειρηνικό Ωκεανό είναι πιθανό να είναι το ισχυρότερο που έχει καταγραφεί στη σύγχρονη ιστορία, προειδοποιεί η Μετεωρολογική Υπηρεσία του Ηνωμένου Βασιλείου (Met Office).

Το κλιματικό φαινόμενο οδηγεί σε αύξηση των παγκόσμιων θερμοκρασιών και ενισχύει τον κίνδυνο εκδήλωσης ακραίων καιρικών φαινομένων. Σε συνδυασμό με τις επιπτώσεις της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής, η Μετεωρολογική Υπηρεσία επισημαίνει ότι είναι «πολύ πιθανό» το 2027 να καταστεί το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ, αναφέρει το BBC.

Όλο και περισσότερα δεδομένα δείχνουν ότι τα καιρικά μοτίβα σε όλο τον κόσμο αλλάζουν, με τις βροχοπτώσεις των μουσώνων να κινούνται κάτω από τον μέσο όρο στην Ινδία και τη δραστηριότητα των τυφώνων στον Ατλαντικό Ωκεανό να εμφανίζεται μειωμένη.

«Πρέπει να είμαστε σαφείς ότι πρόκειται για ένα φαινόμενο χωρίς προηγούμενο. Δεν έχω ξαναδεί ποτέ κάτι τέτοιο στις προγνώσεις μας», δήλωσε ο καθηγητής Άνταμ Σκάιφ, επικεφαλής των μακροπρόθεσμων προγνώσεων του Met Office.

Τι είναι το Ελ Νίνιο

Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό καιρικό φαινόμενο που εμφανίζεται περίπου κάθε 2 έως 7 χρόνια και διαρκεί περίπου έναν χρόνο. Οι άνεμοι, οι οποίοι συνήθως πνέουν από ανατολικά προς δυτικά στον Ειρηνικό Ωκεανό, μπορεί να εξασθενήσουν ή ακόμη και να αντιστραφούν, επιτρέποντας στα θερμά νερά να εξαπλωθούν προς τα ανατολικά.

Στη συνέχεια, η θερμότητα απελευθερώνεται από τον ωκεανό στην ατμόσφαιρα, προκαλώντας άνοδο των παγκόσμιων θερμοκρασιών και μεταβολές στις βροχοπτώσεις.

Οι επιστήμονες κηρύσσουν την έναρξη του φαινομένου όταν οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας σε μια κρίσιμη περιοχή του Ειρηνικού βρεθούν 0,5 °C ή περισσότερο πάνω από τον μέσο όρο.

Οι τρέχουσες μετρήσεις δείχνουν ότι οι θερμοκρασίες αυτές βρίσκονται ήδη πάνω από 2 °C υψηλότερα από το φυσιολογικό. Οι τελευταίες προβλέψεις της βρετανικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας υποδηλώνουν ότι οι θερμοκρασιακές αυτές ανωμαλίες ενδέχεται να ξεπεράσουν τους 3 °C αργότερα φέτος, καθώς το φαινόμενο πλησιάζει στο αποκορύφωμά του. Αυτό θα αποτελούσε πρωτοφανές γεγονός σύμφωνα με τα αρχεία που χρονολογούνται από το 1950, και πιθανότατα το ισχυρότερο φαινόμενο από τον 19ο αιώνα.

Επιπλέον, οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες στα βαθύτερα στρώματα του ωκεανού μπορούν να συμβάλουν στην περαιτέρω ενίσχυσή του, παρέχοντας μια δεξαμενή θερμού νερού που τροφοδοτεί το φαινόμενο.

«Έχουμε ακόμα πολλούς μήνες μπροστά μας καθώς αυτό το φαινόμενο συνεχίζει να εξελίσσεται, και αυτός είναι ένας από τους λόγους που πιστεύουμε πως θα πρόκειται για ένα φαινόμενο που θα σπάσει κάθε ρεκόρ», δήλωσε ο Δρ Ζικ Χάουσφαδερ, κλιματολόγος στην αμερικανική ερευνητική ομάδα Berkeley Earth.

Άλλες μετεωρολογικές υπηρεσίες εκτιμούν πως το φαινόμενο θα είναι ισχυρότερο κάνοντας λόγο ενδεχομένως και για 4 °C πάνω από τον μέσο όρο.

Αν συμβεί αυτό, «δεν είναι απίθανο να είναι το ισχυρότερο φαινόμενο Ελ Νίνιο των τελευταίων 500 ή ακόμη και 1.000 ετών», εκτίμησε ο Χάουσφαδερ.

Τι μπορεί να σημαίνει το Ελ Νίνιο για την Ελλάδα

Η Ελλάδα βρίσκεται αρκετά μακριά από την περιοχή όπου εκδηλώνεται το Ελ Νίνιο, όμως οι αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία μπορούν να μεταφέρουν την επίδρασή του και στη Μεσόγειο. Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η σχέση του Ελ Νίνιο με τον ευρωπαϊκό και μεσογειακό καιρό είναι πιο σύνθετη και δεν οδηγεί κάθε φορά στο ίδιο αποτέλεσμα.

Για την Ελλάδα, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον εντοπίζεται κυρίως στους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες. Ισχυρά επεισόδια Ελ Νίνιο έχουν συνδεθεί στο παρελθόν με μεταβολές στην κυκλοφορία πάνω από τη Μεσόγειο, οι οποίες μπορούν να ευνοήσουν αυξημένες βροχοπτώσεις σε τμήματα της περιοχής. Μελέτες έχουν εντοπίσει ιδιαίτερα ισχυρότερες βροχομετρικές ανωμαλίες στη Μεσόγειο κατά τη διάρκεια του χειμώνα, αν και η ένταση και η θέση τους διαφέρουν από επεισόδιο σε επεισόδιο.

Αυτό σημαίνει ότι ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο δεν συνεπάγεται αυτόματα έναν ιδιαίτερα βροχερό χειμώνα στην Ελλάδα. Ωστόσο, μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα για περιόδους με πιο οργανωμένες κακοκαιρίες, περισσότερες βροχές και ισχυρότερες καταιγίδες, εφόσον η συνολική ατμοσφαιρική κυκλοφορία διαμορφωθεί ευνοϊκά.

Παράλληλα, υπάρχουν ενδείξεις ότι κατά τη διάρκεια ισχυρών επεισοδίων Ελ Νίνιο η ανατολική Μεσόγειος μπορεί να παρουσιάσει θερμότερες συνθήκες στα τέλη του χειμώνα. Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, βρίσκεται ακριβώς σε μια περιοχή όπου οι επιδράσεις του φαινομένου μπορούν να διαφοροποιούνται σημαντικά από τη μία εποχή στην άλλη.

Έτσι, για τη χώρα μας το σημαντικότερο μήνυμα δεν είναι ότι «έρχεται ένας συγκεκριμένος χειμώνας», αλλά ότι ένα εξαιρετικά ισχυρό Ελ Νίνιο μπορεί να αναδιαμορφώσει τα μεγάλης κλίμακας μοτίβα κυκλοφορίας στην Ευρώπη και τη Μεσόγειο, αυξάνοντας την πιθανότητα για ασυνήθιστες θερμοκρασιακές και βροχομετρικές συνθήκες. Το ακριβές αποτέλεσμα στην Ελλάδα θα εξαρτηθεί από τον συνδυασμό του Ελ Νίνιο με την ατμοσφαιρική κυκλοφορία στον Ατλαντικό και την Ευρώπη.

Με δεδομένο μάλιστα ότι το συγκεκριμένο επεισόδιο προβλέπεται να είναι εξαιρετικά ισχυρό, οι επιπτώσεις του αξίζουν ιδιαίτερη παρακολούθηση και στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Παρ' όλα αυτά, σε αυτή τη φάση δεν μπορεί να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για το αν η Ελλάδα θα έχει συνολικά θερμότερο, ψυχρότερο, ξηρότερο ή πιο βροχερό χειμώνα εξαιτίας του Ελ Νίνιο.

Επιπτώσεις σε όλον τον πλανήτη

Η μεταβολή στην κατανομή της θερμότητας στον ωκεανό, σε συνδυασμό με τις αλλαγές στα μοτίβα των ανέμων, μπορεί να έχει ευρείες καιρικές επιπτώσεις σε ολόκληρο τον πλανήτη. Παρόλο που δεν υπάρχουν δύο φαινόμενα Ελ Νίνιο που να είναι πανομοιότυπα και οι επιπτώσεις διαφέρουν, υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι οι συνέπειες γίνονται ήδη αισθητές.

Για παράδειγμα, κατά την περίοδο του Ελ Νίνιο ο νοτιοδυτικός μουσώνας μπορεί να προκαλέσει μειωμένες βροχοπτώσεις στη Νότια Ασία. Και μέχρι στιγμής το 2026 οι βροχοπτώσεις κινούνται πολύ κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα.

Παράλληλα, οι αλλαγές στα μοτίβα των ανέμων στην Καραϊβική και στον τροπικό Ατλαντικό μπορούν να μειώσουν τη δραστηριότητα των τυφώνων, με τη φετινή σεζόν να έχει καταγράψει μέχρι στιγμής μόλις τρεις ισχυρές καταιγίδες.

Σε περιοχές κοντά στον τροπικό Ειρηνικό η επίδραση είναι πιο αισθητή, φέρνοντας κίνδυνο ξηρασίας και δασικκές πυρκαγιές στην Αυστραλία, αλλά και αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών στο Περού, τον Ισημερινό και τις νότιες ΗΠΑ.

Κατά τη διάρκεια των φαινομένων Ελ Νίνιο, σημαντική ποσότητα θερμότητας απελευθερώνεται από τον ωκεανό στην ατμόσφαιρα. Ο κλιματολόγος της βρετανικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, Δρ Νικ Ντάνστοουν, αναφέρει ότι αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας.

Ως εκ τούτου, θεωρείται πολύ πιθανό το 2027 να αντικαταστήσει το 2024 ως το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ.

Νωρίτερα αυτό το μήνα, ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ προειδοποίησε ότι το φαινόμενο Ελ Νίνιο θα μπορούσε να απειλήσει δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε χώρες που διατρέχουν κίνδυνο, προκαλώντας οξεία επισιτιστική ανασφάλεια.