Ένα υποθετικό αλλά ιδιαίτερα ανησυχητικό σενάριο για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας, με ορίζοντα το 2030, παρουσιάζει νέα μελέτη της αμερικανικής δεξαμενής σκέψης RAND, εξετάζοντας πώς μια πολιτική κρίση στη Ρωσία μετά τον θάνατο του Βλαντίμιρ Πούτιν θα μπορούσε να οδηγήσει σε στρατιωτική αναμέτρηση με το ΝΑΤΟ και να παρασύρει μεγάλο μέρος της Ευρώπης σε έναν νέο πόλεμο.

Η μελέτη, με τίτλο «Ready for War 2030: A Scenario – Bolstering the UK and NATO's Preparedness», δεν επιχειρεί να προβλέψει ότι τα συγκεκριμένα γεγονότα θα συμβούν. Αντίθετα, αξιοποιεί μια υποθετική αλληλουχία εξελίξεων για να αναδείξει τις αδυναμίες της Δύσης και να εξετάσει κατά πόσο η Βρετανία και οι υπόλοιποι σύμμαχοι είναι προετοιμασμένοι για μια ενδεχόμενη σύγκρουση με τη Μόσχα.

Το ιδιαίτερο στοιχείο του σεναρίου είναι ότι η αφετηρία του δεν είναι μια άμεση στρατιωτική επίθεση, αλλά η αλλαγή ηγεσίας στο Κρεμλίνο. Σύμφωνα με τη RAND, η αποχώρηση του Πούτιν από την εξουσία δεν συνεπάγεται απαραίτητα αποκλιμάκωση της έντασης με τη Δύση. Αντιθέτως, θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια ακόμη πιο επιθετική ρωσική πολιτική.

Ο θάνατος του Πούτιν και η μάχη για τη διαδοχή στο Κρεμλίνο

Η υποθετική εξέλιξη ξεκινά τον Ιανουάριο του 2027, όταν ο Βλαντίμιρ Πούτιν πεθαίνει από φυσικά αίτια. Ο θάνατός του προκαλεί κενό εξουσίας στη Μόσχα και πυροδοτεί εσωτερική σύγκρουση μεταξύ των διαφορετικών κέντρων ισχύος του ρωσικού κρατικού μηχανισμού.

Σύμφωνα με το σενάριο, από τη διαμάχη επικρατούν οι υπηρεσίες ασφαλείας και τον Μάρτιο του 2027 αναλαμβάνει την προεδρία ένας πρώην στρατηγός της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Ασφαλείας (FSB).

Η νέα ηγεσία επιχειρεί αρχικά να εμφανίσει ένα διαφορετικό πρόσωπο προς τη Δύση. Τον Απρίλιο του ίδιου έτους αποδέχεται κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία, έπειτα από διαπραγματεύσεις με τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ και τη συμμετοχή της Βρετανίας και ευρωπαϊκών χωρών.

Ωστόσο, η αποκλιμάκωση αποδεικνύεται προσωρινή. Οι διαπραγματεύσεις για μια οριστική ειρηνευτική συμφωνία οδηγούνται σε αδιέξοδο, καθώς οι στρατηγικοί στόχοι της Μόσχας παραμένουν αμετάβλητοι. Ο πόλεμος στην Ουκρανία μετατρέπεται ουσιαστικά σε μια παγωμένη σύγκρουση, χωρίς να αντιμετωπίζονται οι βαθύτερες αιτίες της αντιπαράθεσης.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, στο οποίο η Ρωσία διατηρεί την αντιπαράθεσή της με τη Δύση, αναζητώντας παράλληλα ευκαιρίες για να δοκιμάσει τις αντοχές της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.

Από τις υβριδικές επιθέσεις στην κρίση της Βαλτικής

Το επόμενο στάδιο του σεναρίου τοποθετείται από το 2028, όταν η Μόσχα ξεκινά μια ευρύτερη εκστρατεία υβριδικών επιχειρήσεων εναντίον κρατών-μελών του ΝΑΤΟ.

Στο στόχαστρο βρίσκονται κρίσιμες υποδομές, δίκτυα επικοινωνιών, ενεργειακές εγκαταστάσεις και βιομηχανικές μονάδες. Παράλληλα, ενισχύονται οι επιχειρήσεις παραπληροφόρησης, με βασικό επιχείρημα ότι οι ρωσόφωνοι πληθυσμοί σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης αντιμετωπίζουν διακρίσεις και διώξεις.

Πρόκειται για μια στρατηγική που, σύμφωνα με τη μελέτη, αποσκοπεί στη δημιουργία εσωτερικής αστάθειας στις ευρωπαϊκές χώρες, στην αποδυνάμωση της συνοχής της Συμμαχίας και στη διαμόρφωση συνθηκών που θα μπορούσαν να δικαιολογήσουν μια μελλοντική στρατιωτική επέμβαση.

Το 2030 η κατάσταση φτάνει σε οριακό σημείο. Η Ρωσία επιχειρεί να εκμεταλλευτεί την εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών σε μια υποθετική κρίση στη Νότια Αμερική, εκτιμώντας ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη θα μπορούσε να περιοριστεί και ότι η αντίδραση του ΝΑΤΟ θα ήταν δυσκολότερη.

Στο πλαίσιο αυτό, το Κρεμλίνο σχεδιάζει μια επιχείρηση στη Βαλτική, με στόχο να δοκιμάσει στην πράξη την αποφασιστικότητα της Συμμαχίας και την αξιοπιστία της ρήτρας συλλογικής άμυνας.

Η Νάρβα γίνεται το επίκεντρο της σύγκρουσης

Κομβικό σημείο του σεναρίου αποτελεί η πόλη Νάρβα της Εσθονίας, η οποία βρίσκεται στα σύνορα με τη Ρωσία και διαθέτει μεγάλο ποσοστό εθνοτικών Ρώσων κατοίκων.

Τον Μάιο του 2030, σύμφωνα με την υποθετική εξέλιξη που περιγράφει η RAND, η Μόσχα υποκινεί διαδηλώσεις στην πόλη, οι οποίες εξελίσσονται σε βίαιες ταραχές.

Μετά την επέμβαση των εσθονικών αρχών, η ρωσική πλευρά επικαλείται την ανάγκη προστασίας του ρωσικού πληθυσμού και χρησιμοποιεί το επιχείρημα αυτό ως δικαιολογία για στρατιωτική επέμβαση στην περιοχή.

Η εξέλιξη οδηγεί σε άμεση ενεργοποίηση του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, που προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.

Η Συμμαχία δεσμεύεται να συνδράμει στρατιωτικά την Εσθονία, με αποτέλεσμα η τοπική κρίση να αποκτήσει ευρύτερες διαστάσεις.

Οι συγκρούσεις επεκτείνονται στη Βαλτική, στη Βόρεια Ευρώπη και στον Βόρειο Ατλαντικό. Η Βρετανία αναδεικνύεται σε έναν από τους βασικούς στόχους της ρωσικής επιθετικότητας, με κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ και πλήγματα εναντίον στρατιωτικών βάσεων, λιμανιών και κέντρων διοίκησης.

Έτσι, μια κρίση που ξεκινά από μια συνοριακή πόλη της Εσθονίας μετατρέπεται σε ευρύτερη στρατιωτική αναμέτρηση μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ.

Η ρωσική κατάληψη και η νέα κρίση στην Ευρώπη

Στο τελευταίο στάδιο του σεναρίου, τον Νοέμβριο του 2030, οι ρωσικές δυνάμεις εξακολουθούν να ελέγχουν τη Νάρβα και μεγάλο μέρος της περιφέρειας Ίντα-Βίρου.

Η Μόσχα ανακοινώνει ότι έχει επιτύχει τον στόχο της προστασίας των εθνοτικών Ρώσων και προτείνει νέα κατάπαυση του πυρός, επιχειρώντας να παγιώσει τα εδαφικά τετελεσμένα προτού το ΝΑΤΟ οργανώσει αποτελεσματική αντεπίθεση.

Η Εσθονία αρνείται να αποδεχθεί την απώλεια των εδαφών της, ενώ η ευρωπαϊκή ασφάλεια εισέρχεται σε μια περίοδο μεγάλης αβεβαιότητας.

Το σενάριο καταδεικνύει έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους που αντιμετωπίζει η Συμμαχία: μια περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση, σχεδιασμένη ώστε να δημιουργήσει τετελεσμένα πριν προλάβουν οι σύμμαχοι να συμφωνήσουν σε μια ενιαία και αποτελεσματική αντίδραση.

Το μήνυμα της RAND προς τη Βρετανία και το ΝΑΤΟ

Πέρα από την περιγραφή της υποθετικής σύγκρουσης, η έκθεση της RAND επιχειρεί να αναδείξει τις ανάγκες προετοιμασίας της Δύσης απέναντι σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων γεωπολιτικών κινδύνων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση της στρατιωτικής ετοιμότητας, στην προστασία των κρίσιμων υποδομών και στην προετοιμασία της κοινωνίας για την αντιμετώπιση μιας ενδεχόμενης πολεμικής κρίσης.

Η προστασία των ενεργειακών δικτύων, των τηλεπικοινωνιών, των λιμανιών και των στρατιωτικών εγκαταστάσεων αποτελεί βασική προτεραιότητα, καθώς οι σύγχρονες συγκρούσεις δεν περιορίζονται πλέον στο πεδίο των στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Παράλληλα, η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της πολιτικής συνοχής μεταξύ των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ. Η αποτελεσματικότητα της συλλογικής άμυνας δεν εξαρτάται μόνο από τη στρατιωτική ισχύ, αλλά και από την ταχύτητα λήψης αποφάσεων και την κοινή πολιτική βούληση απέναντι σε μια απειλή.

Πόσο πιθανός είναι ένας πόλεμος Ρωσίας – ΝΑΤΟ;

Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένη τη διατήρηση της ειρήνης, ακόμη και σε περίπτωση αλλαγής ηγεσίας στη Ρωσία.

Η αποχώρηση του Πούτιν δεν σημαίνει απαραίτητα αλλαγή της ρωσικής στρατηγικής, ενώ μια νέα ηγεσία θα μπορούσε να επιλέξει ακόμη πιο επιθετική στάση, εάν εκτιμήσει ότι οι διεθνείς συνθήκες και οι εσωτερικές ισορροπίες της Δύσης ευνοούν μια τέτοια επιλογή.

Ωστόσο, είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι το σενάριο του 2030 δεν αποτελεί πρόβλεψη της RAND ούτε εκτίμηση ότι ένας πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ είναι αναπόφευκτος. Πρόκειται για μια άσκηση στρατηγικής προσομοίωσης, η οποία εξετάζει πώς μια σειρά πολιτικών και στρατιωτικών εξελίξεων θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Το πραγματικό μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι ότι η αποτροπή, η αμυντική ετοιμότητα και η προστασία των κρίσιμων υποδομών δεν μπορούν να περιμένουν μέχρι να εμφανιστεί μια άμεση απειλή.

Για την Ευρώπη, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να προετοιμαστεί για έναν πιθανό πόλεμο το 2030, αλλά να διασφαλίσει ότι κανένας αντίπαλος δεν θα θεωρήσει πως μπορεί να δοκιμάσει τη συνοχή της χωρίς να αντιμετωπίσει ενιαία και αποφασιστική απάντηση.