Το τελικό σχέδιο του Τραμπ στη Μέση Ανατολή

Τα γενικά χαρακτηριστικά του τελικού σχεδίου (endgame) του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στον πόλεμο με το Ιράν αρχίζουν πλέον να διαφαίνονται. Σε χθεσινή τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ισραηλινό Πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο Αμερικανό Πρόεδρο φέρεται να εξήγησε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαπραγματεύονται μια «επιστολή προθέσεων» (letter of intent) με το Ιράν, η οποία θα «τερμάτιζε επίσημα τον πόλεμο και θα ξεκινούσε μια περίοδο διαπραγματεύσεων 30 ημερών» για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και το εκ νέου άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ.

Του Robert Kagan

Ο σκοπός και το αποτέλεσμα μιας τέτοιας συμφωνίας θα πρέπει να είναι σαφή: Οι Ηνωμένες Πολιτείες απομακρύνονται από την κρίση. Ο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να εξαπολύσει ακόμα ένα περιορισμένο πλήγμα για να δείξει σκληρός και να ικανοποιήσει τα αιτήματα των υποστηρικτών του πολέμου, αλλά αυτό θα αποτελεί μια καθαρά προσχηματική (performative) χειρονομία. Το «τελικό σχέδιο» σε αυτή την περίπτωση είναι ένας ευφημισμός για την «παράδοση».

Ο Τραμπ έχει υπαναχωρήσει (blinked) πολλές φορές στην αντιπαράθεση με το Ιράν — ήδη από τις 18 Μαρτίου, όταν το Ισραήλ επιτέθηκε στο κοίτασμα φυσικού αερίου Παρς και το Ιράν απάντησε με πλήγμα κατά της σημαντικότερης εγκατάστασης παραγωγής φυσικού αερίου του Κατάρ. Ο Τραμπ ζήτησε τότε να σταματήσει η στοχοποίηση των ενεργειακών υποδομών του Ιράν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, και ο πόλεμος ουσιαστικά τελείωσε.

Οι επανειλημμένες απειλές του Τραμπ για επανέναρξη των επιθέσεων έκτοτε αποδείχθηκαν μπλόφες. Οι ηγέτες στην Τεχεράνη υπολογίζουν εδώ και δύο μήνες ότι ο Τραμπ δεν θα εξαπολύσει άλλη επίθεση και για τον λόγο αυτό δεν έχουν προβεί σε καμία παραχώρηση, παρά τις ζημιές που υπέστησαν από 37 ημέρες ανηλεών πληγμάτων.

Αντίθετα, οι όροι τους για μια διευθέτηση είναι όροι νικητή: Απαιτούν πολεμικές αποζημιώσεις (war reparations), κανέναν περιορισμό στον εμπλουτισμό ουρανίου, αναγνωρισμένο έλεγχο των στενών και άρση των κυρώσεων.

Το να απαντά ο Τραμπ σε αυτή την πρόκληση ζητώντας τώρα άλλες 30 ημέρες εκεχειρίας και συνομιλιών αποτελεί σιωπηρή παραδοχή ήττας. Αν πράγματι εξαπολύσει μια προσχηματική επίθεση τις επόμενες ημέρες, οι Ιρανοί θα καταλάβουν ακριβώς περί τίνος πρόκειται. Κανείς δεν πιστεύει ότι πρόκειται να ξαναρχίσει έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας σε έναν μήνα από τώρα. Εκτός των άλλων, έχοντας 30 επιπλέον ημέρες για να ανασυνταχθεί, να επανεξοπλιστεί και να γεμίσει τα ταμεία του με διόδια, το Ιράν θα είναι ένας πολύ πιο υπολογίσιμος αντίπαλος.

Επιπλέον, σε 30 ημέρες, το νέο ιρανικό καθεστώς στα στενά (strait regime) ενδέχεται να έχει ήδη εδραιωθεί πλήρως. Όπως αναφέρει το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου (Institute for the Study of War), το Ιράν χρησιμοποιεί την περίοδο της εκεχειρίας για να «νομιμοποιήσει» τον έλεγχό του στα στενά, «αναγκάζοντας τις πετρελαιοεισαγωγικές χώρες» να συνάψουν συμφωνίες διέλευσης με την Τεχεράνη και εισπράττοντας τέλη από πλοία εθνών που δεν έχουν τέτοιες συμφωνίες.

Σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους, το νέο καθεστώς στα στενά θα δώσει προτεραιότητα στους στρατηγικούς εταίρους του Ιράν, όπως η Ρωσία και η Κίνα, και θα επιτρέψει σε φιλικά προσκείμενες προς το Ιράν χώρες, όπως η Ινδία και το Πακιστάν, να διαπραγματευτούν τις δικές τους συμφωνίες διέλευσης. Στα πλοία που σχετίζονται με έθνη τα οποία το Ιράν θεωρεί αντίπαλα, θα απαγορευτεί πλήρως η πρόσβαση στα στενά.

Αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Νότιας Κορέας, της Τουρκίας και του Ιράκ, φέρεται να διαπραγματεύονται ήδη τουλάχιστον προσωρινές συμφωνίες διέλευσης. Τώρα που ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι δεν έχει πρόθεση να πολεμήσει για να ανοίξει ξανά τα στενά, θα ξεκινήσει μια μαζική σπουδή (stampede) για την εξασφάλιση ευνοϊκών όρων με την Τεχεράνη. Όλα τα κράτη που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ενέργεια του Περσικού Κόλπου θα θελήσουν να κλείσουν γρήγορα τη συμφωνία τους για να αποκαταστήσουν τη ροή του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και άλλων εμπορευμάτων, διασώζοντας την πληγείσα οικονομία τους.

Όσα έθνη είναι επί του παρόντος σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών και φιλικά προσκείμενα προς το Ισραήλ θα νιώσουν την πίεση να αποστασιοποιηθούν και να τα βρουν με το Ιράν. Οι διεθνείς κυρώσεις κατά του Ιράν θα καταρρεύσουν και ακόμη περισσότερο χρήμα θα εισρεύσει στους λογαριασμούς της χώρας, καθώς ο νέος κεντρικός της ρόλος στην παγκόσμια οικονομία θα γίνει κανονικότητα. Μέχρι το τέλος των 30 ημερών, το μεγαλύτερο μέρος του κόσμου θα έχει συμφέρον από τη νέα διευθέτηση και θα αντισταθεί σε οποιαδήποτε επανέναρξη των εχθροπραξιών, ακόμη και στο απίθανο σενάριο που ο Τραμπ θα ήθελε να επιστρέψει στον πόλεμο.

Ο Τραμπ αναμφίβολα ελπίζει ότι μπορεί να ξεγλιστρήσει χωρίς οι Αμερικανοί να αντιληφθούν το μέγεθος αυτής της ήττας. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές ενδέχεται να σταθεροποιηθούν εάν γίνει σαφές ότι το πετρέλαιο θα αρχίσει τελικά να ρέει ξανά μέσω των ανοιχτών στενών, έστω και υπό το νέο σύστημα που ελέγχεται από το Ιράν. Μια σημαντική στρατηγική οπισθοδρόμηση για τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν επηρεάζει απαραίτητα τη Wall Street. Ο πρόεδρος μπορεί επίσης να ελπίζει ότι θα αλλάξει την ατζέντα (change the subject) ξεκινώντας μια άλλη στρατιωτική επιχείρηση, αυτή τη φορά εναντίον της κυβέρνησης της Κούβας. Και πράγματι, τα μέσα ενημέρωσης έχουν αρχίσει να γράφουν περισσότερα για την Κούβα παρά για την εξελισσόμενη καταστροφή στο Ιράν.

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, ο Νετανιάχου ήταν έξαλλος, «σε κατάσταση αμόκ» (hair was on fire), μετά το τηλεφώνημα με τον Τραμπ — και δικαιολογημένα. Ο πόλεμος με το Ιράν ενδέχεται να αποδειχθεί το πιο καταστροφικό πλήγμα για την ασφάλεια του Ισραήλ στη σύντομη ιστορία του. Με την παρούσα πορεία, το Ιράν θα βγει από τη σύγκρουση πολλαπλάσια ισχυρότερο και με πολύ μεγαλύτερη επιρροή από ό,τι πριν από τον πόλεμο. Θα ασκεί πίεση (leverage) σε δεκάδες από τα πλουσιότερα έθνη του κόσμου, τα οποία θα έχουν άμεσο συμφέρον να κρατούν το Ιράν ικανοποιημένο.

Θα είναι απίθανο να πάρουν το μέρος του Ισραήλ σε οποιαδήποτε σύγκρουση έχει αυτό με την Τεχεράνη ή με τους πληρεξουσίους (proxies) της στον Λίβανο και τη Γάζα, επειδή το Ιράν θα έχει τα μέσα να τα τιμωρήσει αν το πράξουν. Το Ισραήλ θα βγει πιο απομονωμένο από κάθε άλλη στιγμή στην ιστορία του — και κυρίως από τον μοναδικό αξιόπιστο προστάτη του, τις Ηνωμένες Πολιτείες. Όταν ο Τραμπ γυρίσει την πλάτη στο Ισραήλ, όπως πρέπει να κάνει για να εφαρμόσει αυτή την πολιτική, το κίνημα MAGA θα ακολουθήσει με χαρά. Η διακομματική αντι-ισραηλινή συναίνεση στις Ηνωμένες Πολιτείες θα διογκωθεί και θα παγιωθεί.

Θα αποδεχθεί το Ισραήλ μοιρολατρικά αυτή τη μοίρα (Will Israel go gentle into this good night); Αυτός είναι ο αστάθμητος παράγοντας (wild card) που μπορεί να ανατρέψει τα όνειρα των χρηματοπιστωτικών αγορών για μια νέα σταθερότητα στον Κόλπο. Ένα ισχυρότερο, πλουσιότερο Ιράν με μεγαλύτερη επιρροή θα σημάνει νέα πνοή για τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ. Θα σημάνει το τέλος των Συμφωνιών του Αβραάμ (Abraham Accords), καθώς τα κράτη του Κόλπου θα πρέπει να τα βρουν μόνα τους με την Τεχεράνη για να επιβιώσουν οι οικονομίες τους.

Ο Τραμπ είπε ότι ο Νετανιάχου «θα κάνει ό,τι θέλω εγώ να κάνει». Μπορεί όμως το Ισραήλ να παρακολουθεί αμέτοχο καθώς το Ιράν αντικαθιστά τις Ηνωμένες Πολιτείες ως ο ρυθμιστής της ισχύος στην περιοχή; Το πιο πιθανό είναι ότι η νέα κανονικότητα στον Περσικό Κόλπο θα είναι η χρόνια αστάθεια και οι συχνές αναταράξεις στη ναυσιπλοΐα. Αυτό συμβαίνει όταν ο ηγεμόνας εκχωρεί την ηγεμονία (hegemony).