Σε μια κρίσιμη διπλωματική εξίσωση για το μέλλον του πολέμου στην Ουκρανία εξελίσσονται οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να επιδιώκουν πλέον πιο ενεργό συμμετοχή της Ευρώπης στη διαδικασία διαπραγμάτευσης. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να πείσει τη Μόσχα ότι μια συμφωνία για τον τερματισμό της σύγκρουσης δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια συνεννόηση μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας, καθώς οι αποφάσεις που θα ληφθούν θα επηρεάσουν συνολικά την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Politico, οι απεσταλμένοι του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, ασκούν πιέσεις προς τη ρωσική πλευρά προκειμένου ο επόμενος γύρος συνομιλιών να πραγματοποιηθεί με πλήρη ευρωπαϊκή συμμετοχή. Η αμερικανική πλευρά φέρεται να επιδιώκει η συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι να αποτελέσει την τελευταία που θα διεξαχθεί χωρίς την ουσιαστική παρουσία των Ευρωπαίων στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Η συγκεκριμένη μετατόπιση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς από την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εκφράζουν ανησυχία ότι ενδέχεται να βρεθούν στο περιθώριο μιας συμφωνίας που θα καθορίσει άμεσα τη δική τους ασφάλεια.
Η Ουάσιγκτον, ωστόσο, φαίνεται να αναγνωρίζει πλέον ότι χωρίς την ενεργό συμμετοχή των ευρωπαϊκών κρατών είναι δύσκολο να διαμορφωθεί ένα βιώσιμο πλαίσιο μεταπολεμικής σταθερότητας.
Γιατί οι ΗΠΑ θέλουν την Ευρώπη στο τραπέζι
Η αμερικανική επιδίωξη δεν αφορά μόνο τη διεύρυνση της διπλωματικής εκπροσώπησης. Συνδέεται με την ανάγκη να υπάρξει ένα συνολικό πλαίσιο συμφωνίας, το οποίο θα περιλαμβάνει τις εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία, τη μελλοντική σχέση της Ρωσίας με την Ευρώπη και τον ρόλο του ΝΑΤΟ μετά το τέλος του πολέμου.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές θεωρούν ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να συμμετέχουν πιο ενεργά στις επαφές με τη Μόσχα, ώστε να μεταφέρουν απευθείας τις θέσεις και τις ανησυχίες τους. Με αυτόν τον τρόπο, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να περιορίσει τις αποστάσεις μεταξύ των διαφορετικών πλευρών και να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια συμφωνία που δεν θα αφορά αποκλειστικά το μέλλον της Ουκρανίας, αλλά και την ασφάλεια ολόκληρης της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Στο επίκεντρο βρίσκεται, επίσης, η κατανομή των ευθυνών για την εφαρμογή μιας ενδεχόμενης συμφωνίας. Οι ευρωπαϊκές χώρες θα έχουν καθοριστικό ρόλο στην οικονομική και αμυντική υποστήριξη της Ουκρανίας, αλλά και στη διαμόρφωση των μεταπολεμικών εγγυήσεων. Συνεπώς, μια συμφωνία που θα διαμορφωνόταν χωρίς τη συμμετοχή τους θα δημιουργούσε σοβαρά ερωτήματα ως προς την εφαρμογή και τη διάρκειά της.
Το ρωσικό «όχι» και το δίλημμα της Ευρώπης
Η Μόσχα, ωστόσο, δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί εύκολα την ευρωπαϊκή συμμετοχή στις κεντρικές διαπραγματεύσεις. Η ρωσική πλευρά επιμένει ότι οι συνομιλίες πρέπει να διατηρήσουν τον τριμερή χαρακτήρα τους, με τη συμμετοχή της Ρωσίας, της Ουκρανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η στάση αυτή συνδέεται με τη ρωσική επιδίωξη να διαπραγματευτεί απευθείας με την Ουάσιγκτον για ζητήματα που αφορούν τη μελλοντική ευρωπαϊκή ασφάλεια, χωρίς να βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ενιαίο μέτωπο ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Για την Ευρώπη, το πρόβλημα είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, επιδιώκει να μην αποκλειστεί από αποφάσεις που θα επηρεάσουν άμεσα την ασφάλειά της. Από την άλλη, δεν έχει διαμορφώσει ακόμη κοινή γραμμή για το ποιος θα μπορούσε να την εκπροσωπήσει στις συνομιλίες ούτε για το κατά πόσο θα πρέπει να επιδιώξει απευθείας διάλογο με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Οι διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών πρωτευουσών καθιστούν δυσκολότερη τη διαμόρφωση μιας ενιαίας διαπραγματευτικής στρατηγικής. Το ζήτημα της εκπροσώπησης, επομένως, δεν είναι απλώς διαδικαστικό, αλλά αφορά και το ποιος θα έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει τους όρους της επόμενης ημέρας στην Ευρώπη.
Άμπου Ντάμπι: Οι εγγυήσεις ασφαλείας και το εδαφικό ζήτημα
Οι συνομιλίες στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν δύο βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά τις εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία και την πιθανή αναμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Ο δεύτερος επικεντρώνεται στα εδαφικά ζητήματα, δηλαδή στις γραμμές διαχωρισμού και στο καθεστώς των περιοχών που βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο.
Πρόκειται για δύο ζητήματα άρρηκτα συνδεδεμένα μεταξύ τους. Η Ουκρανία επιδιώκει εγγυήσεις που θα αποτρέψουν μια νέα ρωσική επίθεση στο μέλλον, ενώ η Μόσχα θέτει ως βασική προτεραιότητα τον περιορισμό της επιρροής του ΝΑΤΟ στην περιοχή.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ανησυχούν ότι μια ενδεχόμενη συμφωνία μεταξύ Τραμπ και Πούτιν θα μπορούσε να περιλαμβάνει αλλαγές στο υφιστάμενο σύστημα ασφαλείας, χωρίς να έχουν προηγουμένως συμμετάσχει στη διαμόρφωσή τους.
Από την πλευρά της, η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το ΝΑΤΟ θα εξακολουθήσει να αποτελεί βασικό πυλώνα της συλλογικής άμυνας της Ευρώπης, αφήνοντας, ωστόσο, ανοιχτή τη συζήτηση για την ανάγκη αναθεώρησης των σχέσεων με τη Ρωσία.
Το παρασκήνιο των επαφών και οι ευρωπαϊκές αντιπροσωπείες
Παρά τις ρωσικές αντιρρήσεις για την άμεση συμμετοχή των Ευρωπαίων στις κεντρικές διαπραγματεύσεις, στο Άμπου Ντάμπι βρέθηκαν εκπρόσωποι σημαντικών ευρωπαϊκών χωρών και θεσμών.
Στις επαφές συμμετείχαν ή εκπροσωπήθηκαν η Γαλλία, η Γερμανία, η Βρετανία, η Ιταλία, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το ΝΑΤΟ. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι είχαν τη δυνατότητα να συντονιστούν με την αμερικανική και την ουκρανική πλευρά, χωρίς όμως να συμμετέχουν στον βασικό τριμερή γύρο συνομιλιών με τη Ρωσία.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η εμπλοκή του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ο οποίος βρίσκεται σε επικοινωνία με την αμερικανική κυβέρνηση για τις πιθανές αλλαγές στο πλαίσιο ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Παράλληλα, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι επιδιώκουν να ενθαρρύνουν περισσότερες απευθείας επαφές Ευρωπαίων ηγετών με τη ρωσική πλευρά. Στο πλαίσιο αυτό, θετικά αξιολογήθηκε από την Ουάσιγκτον η τηλεφωνική επικοινωνία των ηγετών της Φινλανδίας και της Νορβηγίας με τον Πούτιν στις 27 Οκτωβρίου.
Το μήνυμα των ΗΠΑ είναι ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να αναλάβουν πιο ενεργό διπλωματικό ρόλο και να μεταφέρουν οι ίδιοι στη Μόσχα τις θέσεις τους, αντί να βασίζονται αποκλειστικά στην αμερικανική διαμεσολάβηση.
Η πρώτη πρόοδος και τα ανοιχτά μέτωπα
Οι συνομιλίες της 10ης και 11ης Νοεμβρίου στο Άμπου Ντάμπι ολοκληρώθηκαν με μια πρώτη συμφωνία επί της αρχής για μεγάλη ανταλλαγή αιχμαλώτων μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Ο Τζάρεντ Κούσνερ χαρακτήρισε την προοπτική αυτή ως μία από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές απελευθερώσεις αιχμαλώτων από την έναρξη του πολέμου.
Ωστόσο, δεν υπήρξε ουσιαστική πρόοδος στα μεγάλα πολιτικά ζητήματα, με κυριότερο το εδαφικό. Η Ουκρανία εξακολουθεί να απορρίπτει την απαίτηση της Ρωσίας να παραχωρήσει το σύνολο του Ντονμπάς, ενώ η έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει σημαντικό εμπόδιο.
Παράλληλα, η ρωσική αντιπροσωπεία δεν αποδέχθηκε τη συμμετοχή Ευρωπαίων και εκπροσώπων του ΝΑΤΟ στον κύριο διαπραγματευτικό γύρο. Οι επαφές, επομένως, συνεχίστηκαν σε παράλληλο επίπεδο, με την Ουάσιγκτον να επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας.
Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι σχεδιάζουν πλέον επόμενες επαφές με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα και τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν μπορεί να υπάρξει περαιτέρω σύγκλιση.
Το μεγάλο διακύβευμα για την Ευρώπη
Η υπόθεση του Άμπου Ντάμπι αναδεικνύει μια βαθύτερη αλλαγή στη διπλωματική διαχείριση του πολέμου. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιδιώκουν απλώς να επιτύχουν μια συμφωνία μεταξύ Μόσχας και Κιέβου, αλλά να διαμορφώσουν ένα νέο πλαίσιο σχέσεων και ισορροπιών ασφαλείας στην Ευρώπη.
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η πρόκληση είναι να διασφαλίσουν ότι δεν θα βρεθούν αντιμέτωπες με τετελεσμένα, ιδιαίτερα σε ζητήματα που αφορούν την παρουσία του ΝΑΤΟ, τις αμυντικές εγγυήσεις και τη μελλοντική ασφάλεια της Ουκρανίας.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Ευρώπη θα καταφέρει να διαμορφώσει ενιαία φωνή και να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις ή εάν οι βασικές αποφάσεις θα συνεχίσουν να λαμβάνονται μέσα από τις απευθείας συνεννοήσεις Ουάσιγκτον και Μόσχας.
Σε κάθε περίπτωση, το Άμπου Ντάμπι αποτελεί ένα σημαντικό διπλωματικό πεδίο, όπου δεν συζητείται μόνο ο τερματισμός του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά και η αρχιτεκτονική ασφαλείας που θα καθορίσει τις σχέσεις Ρωσίας, ΗΠΑ και Ευρώπης για τα επόμενα χρόνια.