Μια καλά οργανωμένη επιχείρηση στρατολόγησης, η οποία συνδέεται με τη Ρωσία, χρησιμοποιεί δυτικές ψηφιακές πλατφόρμες και τεχνολογίες για να προσεγγίζει εργαζομένους από την Αφρική, την Ασία και τη Λευκορωσία, παρουσιάζοντας τον πόλεμο στην Ουκρανία ως… ευκαιρία εργασίας.
Οι αγγελίες που εμφανίζονται σε Facebook και Google σχεδόν ποτέ δεν κάνουν άμεση αναφορά στον πόλεμο ή στον ρωσικό στρατό. Αντίθετα, υπόσχονται καλοπληρωμένες θέσεις στις κατασκευές, στον τομέα της ασφάλειας, ακόμη και σε κινηματογραφικές παραγωγές, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις προσφέρουν βοήθεια για την έκδοση ρωσικής βίζας.
Όποιος κάνει κλικ σε μία από τις διαφημίσεις οδηγείται σε καλοσχεδιασμένες ιστοσελίδες στρατολόγησης, οι οποίες μοιάζουν με νόμιμες πλατφόρμες εύρεσης εργασίας. Ορισμένες, μάλιστα, χρησιμοποιούν χωρίς άδεια τα λογότυπα γνωστών δυτικών ειδησεογραφικών οργανισμών, μεταξύ των οποίων και το BBC, δημιουργώντας την ψευδή εντύπωση ότι οι συγκεκριμένοι οργανισμοί υποστηρίζουν ή εγκρίνουν τις προσφερόμενες θέσεις.
Πίσω από την επιχείρηση βρίσκεται ένα εκτεταμένο δίκτυο που, σύμφωνα με νέα έρευνα, έχει καταφέρει να αξιοποιήσει υποδομές δυτικών εταιρειών για να στρατολογεί ανθρώπους που βρίσκονται αντιμέτωποι με ανεργία και οικονομική ανασφάλεια.
Στο στόχαστρο οι φτωχότερες αγορές εργασίας
Η έκθεση, την οποία έδωσε στη δημοσιότητα το Code for Africa και κοινοποιήθηκε στο POLITICO, αποκαλύπτει την έκταση της διαδικτυακής επιχείρησης.
Το Code for Africa, ένα μη κερδοσκοπικό αφρικανικό δίκτυο που δραστηριοποιείται στον τομέα της ψηφιακής δημοκρατίας, εντόπισε 89 ιστοσελίδες, επτά λογαριασμούς σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή στο Facebook και 39 λογαριασμούς ή κανάλια σε εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων που συνδέονται με τα συγκεκριμένα δίκτυα.
Και το δίκτυο φαίνεται να μεγαλώνει, καθώς νέες ιστοσελίδες και λογαριασμοί εμφανίζονται διαρκώς.
Βασικός στόχος είναι νεαροί άνδρες που αναζητούν εργασία ή προσπαθούν να επιβιώσουν μέσα σε συνθήκες επισφαλούς απασχόλησης. Οι στρατολόγοι τούς προσφέρουν αμοιβές που σε αρκετές περιπτώσεις είναι πολλαπλάσιες από εκείνες που θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν στις χώρες τους.
Το μήνυμα είναι απλό: ένα συμβόλαιο στη Ρωσία μπορεί να αλλάξει τη ζωή τους.
Μόνο που η πραγματική κατάληξη μπορεί να είναι η πρώτη γραμμή του πολέμου.
«Παγκόσμια οντισιόν» με τελικό προορισμό το μέτωπο
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί διαφήμιση που εξέτασε το POLITICO και παρουσιαζόταν ως «παγκόσμια οντισιόν» για ένα νέο κινηματογραφικό πρότζεκτ.
Η αγγελία αναζητούσε Αφρικανούς άνδρες ηθοποιούς και συνοδευόταν από εικόνα που είχε δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη. Σε αυτήν εμφανίζονταν μαύροι άνδρες ντυμένοι ως στρατιώτες, ενώ υπήρχε η ένδειξη «γυρίσματα το 2025».
Η συγκεκριμένη διαφήμιση εντοπίστηκε σε σελίδα του Facebook με έδρα τη Γερμανία.
Σε άλλη περίπτωση, διαφήμιση με χορηγό την «IRC Russian Bear» παρουσίαζε έναν μαύρο στρατιώτη με ρωσικές σημαίες στη στολή του και υποσχόταν 15.000 δολάρια αμέσως μετά την υπογραφή του συμβολαίου και μηνιαίο μισθό 3.000 δολαρίων.
«Μια ευκαιρία να αλλάξεις τη ζωή σου», ανέφερε χαρακτηριστικά η αγγελία.
Για έναν εργαζόμενο σε χώρα με πολύ χαμηλότερα εισοδήματα, το ποσό αυτό μπορεί να μοιάζει εξαιρετικά δελεαστικό.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της έρευνας, ωστόσο, δεν είναι μόνο ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζονται οι υποψήφιοι στρατιώτες, αλλά και η τεχνολογική υποδομή που χρησιμοποιείται.
Ο βασικός ιστότοπος στρατολόγησης φιλοξενείται σε διακομιστή στο Άμστερνταμ, ενώ ιστοσελίδες του δικτύου έχουν δημιουργηθεί με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης εταιρειών από τις ΗΠΑ και τη Σουηδία.
Ακόμη πιο σημαντικό είναι τι συμβαίνει όταν κάποιος ενδιαφερόμενος αποφασίζει να υποβάλει αίτηση.
Τα προσωπικά στοιχεία που συμπληρώνει συλλέγονται από λογισμικό αυστριακής εταιρείας και στη συνέχεια αποστέλλονται στη Ρωσία.
Με άλλα λόγια, η επιχείρηση δεν βασίζεται μόνο σε ρωσικές υποδομές. Χρησιμοποιεί ένα ολόκληρο οικοσύστημα δυτικών τεχνολογιών για να εντοπίζει, να προσεγγίζει και να καταγράφει πιθανούς νεοσύλλεκτους.
Το Code for Africa υποστηρίζει ότι οι εταιρείες τεχνολογίας θα μπορούσαν σχετικά εύκολα να μπλοκάρουν λογαριασμούς, διαφημίσεις και υπηρεσίες που συνδέονται με τα συγκεκριμένα δίκτυα, καθώς πολλοί από τους ιστότοπους δεν καταβάλλουν ιδιαίτερη προσπάθεια για να κρύψουν τη δραστηριότητά τους.
Σύμφωνα με τον Τζάστιν Άρενσταϊν, διευθυντή του Code for Africa, η Meta έχει ήδη αφαιρέσει περισσότερες από 300 διαφημιστικές εκστρατείες που συνδέονται με τους συγκεκριμένους στρατολόγους.
Η επιχείρηση δεν περιορίζεται στις διαφημίσεις του Facebook.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αναζητήσεις που πραγματοποιούνται από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μπορούν να οδηγήσουν απευθείας σε ιστοσελίδες στρατολόγησης.
Μεταξύ των αναζητήσεων που εντοπίστηκαν ήταν όροι στα ρωσικά, όπως «σύμβαση υπηρεσίας» και «σύμβαση εργασίας για μηχανικούς από το εξωτερικό», αλλά και αναζητήσεις στα αγγλικά σχετικά με την ένταξη στον ρωσικό στρατό ως αλλοδαπός, τα οφέλη και την απόκτηση ρωσικής υπηκοότητας.
Η έρευνα εντόπισε, μάλιστα, διαφορές στον τρόπο με τον οποίο τα αποτελέσματα αναζήτησης που δημιουργούνται με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης της Google παρουσιάζουν τους κινδύνους.
Στις γλώσσες της ΕΕ, οι προειδοποιήσεις για τις συγκεκριμένες πρακτικές εμφανίζονταν πιο ψηλά, ενώ σε άλλες γλώσσες οι ίδιες προειδοποιήσεις εμφανίζονταν αρκετά χαμηλότερα.
Ο Άλεξ ΜακΦίλιπς, εκπρόσωπος της Google για την Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Αφρική, αμφισβήτησε ορισμένους από τους ισχυρισμούς της έρευνας, ιδιαίτερα την αναφορά ότι η πλειονότητα των ιστοσελίδων που εξετάστηκαν χρησιμοποιούσε διαφημίσεις της Google.
Ωστόσο, δήλωσε ότι η εταιρεία «διερευνά ενεργά» τα στοιχεία της έκθεσης.
«Διαθέτουμε αυστηρές πολιτικές και συστήματα για τα προϊόντα μας, τα οποία έχουν σχεδιαστεί για να προστατεύουν τους ανθρώπους και να διασφαλίζουν την πρόσβαση σε αξιόπιστες πληροφορίες, και λαμβάνουμε μέτρα επιβολής όταν εντοπίζουμε παραβιάσεις», ανέφερε.
Δεν υπάρχει ανεξάρτητα επιβεβαιωμένος συνολικός αριθμός των αλλοδαπών που έχουν στρατολογηθεί στις ρωσικές ένοπλες δυνάμεις.
Ουκρανοί αξιωματούχοι εκτιμούν, ωστόσο, ότι περίπου 1.700 έως 1.800 άνθρωποι από 36 αφρικανικές χώρες έχουν στρατολογηθεί για να πολεμήσουν στο πλευρό της.