Μια συνολική ανατροπή των ισορροπιών ασφαλείας στην Ευρώπη φέρεται να επιδιώκει ο Βλαντίμιρ Πούτιν, θέτοντας στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία απαιτήσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Στο επίκεντρο βρίσκεται η αποδυνάμωση της πυρηνικής προστασίας που παρέχουν η Βρετανία και η Γαλλία στους Ευρωπαίους συμμάχους τους, σε συνδυασμό με τον δραστικό περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στην ανατολική πτέρυγά του.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, που επικαλείται έγγραφο της 10ης Νοεμβρίου 2026, η Μόσχα ζητά από το Λονδίνο και το Παρίσι να δεσμευθούν ότι δεν θα χρησιμοποιήσουν τα πυρηνικά τους όπλα για την υπεράσπιση άλλων ευρωπαϊκών κρατών. Πρόκειται για μια απαίτηση που, εφόσον γινόταν αποδεκτή, θα επηρέαζε έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της ευρωπαϊκής αποτρεπτικής στρατηγικής.
Η ρωσική πρόταση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο όρων που περιλαμβάνει την επιστροφή της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στα επίπεδα του 1997, την απομάκρυνση συμμαχικών δυνάμεων από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, τον αποκλεισμό της Ουκρανίας από τη Συμμαχία και τη διακοπή της δυτικής στρατιωτικής υποστήριξης προς το Κίεβο.
Οι απαιτήσεις αυτές δεν έχουν γίνει αποδεκτές από τη Δύση, ενώ παραμένει αβέβαιο εάν μπορούν να αποτελέσουν βάση ουσιαστικής διαπραγμάτευσης.
Στο στόχαστρο η βρετανική και γαλλική πυρηνική αποτροπή
Η απαίτηση για περιορισμό της πυρηνικής προστασίας της Ευρώπης θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η Βρετανία και η Γαλλία είναι οι μοναδικές ευρωπαϊκές πυρηνικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ, μαζί με τις Ηνωμένες Πολιτείες που αποτελούν τον τρίτο πυρηνικό πυλώνα της Συμμαχίας.
Το βρετανικό πυρηνικό οπλοστάσιο βασίζεται στους βαλλιστικούς πυραύλους Trident, οι οποίοι μεταφέρονται από πυρηνοκίνητα υποβρύχια. Το Λονδίνο έχει επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι η πυρηνική του αποτροπή δεν αποσκοπεί αποκλειστικά στην προστασία του Ηνωμένου Βασιλείου, αλλά συμβάλλει και στην ασφάλεια των συμμάχων του.
Η Γαλλία, από την πλευρά της, διατηρεί ανεξάρτητη πυρηνική στρατηγική, με το Παρίσι να υπογραμμίζει ότι τα ζωτικά συμφέροντα της χώρας έχουν και ευρωπαϊκή διάσταση.
Η Μόσχα φέρεται να επιδιώκει τον περιορισμό αυτών των δυνατοτήτων, ώστε τα ευρωπαϊκά κράτη που δεν διαθέτουν δικά τους πυρηνικά όπλα να μην μπορούν να βασίζονται στην πιθανότητα βρετανικής ή γαλλικής πυρηνικής αντίδρασης σε περίπτωση σοβαρής στρατιωτικής απειλής.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποδυναμώσει την αποτρεπτική ισχύ της Ευρώπης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας και έντονων συζητήσεων για την ανάγκη μεγαλύτερης ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας.
Επιστροφή στο 1997: Η Μόσχα ζητά αναδίπλωση του ΝΑΤΟ
Οι ρωσικές απαιτήσεις δεν περιορίζονται στο πυρηνικό ζήτημα. Σύμφωνα με τις δημοσιοποιημένες πληροφορίες, το Κρεμλίνο επαναφέρει όρους που είχε διατυπώσει τον Δεκέμβριο του 2021, λίγους μήνες πριν από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία.
Βασικός στόχος είναι η επιστροφή της στρατιωτικής παρουσίας της Συμμαχίας στα επίπεδα του 1997, πριν από τις μεγάλες διευρύνσεις του ΝΑΤΟ προς την Ανατολική Ευρώπη.
Αυτό θα μπορούσε να συνεπάγεται σημαντική μείωση ή απομάκρυνση συμμαχικών στρατιωτικών δυνάμεων από την Πολωνία, την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία, χώρες που θεωρούν τη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ κρίσιμο στοιχείο της εθνικής τους ασφάλειας.
Οι απαιτήσεις αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία μετά την ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στη Συμμαχία, εξέλιξη που έχει μεταβάλει τις στρατηγικές ισορροπίες στη Βαλτική και στη βόρεια Ευρώπη.
Η Ρωσία επιδιώκει ουσιαστικά να επαναφέρει στο τραπέζι μια συζήτηση για τα όρια της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ, την οποία οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν ως ζήτημα κυριαρχικών δικαιωμάτων και συλλογικής ασφάλειας.
Ουκρανία: Χωρίς δυτικά όπλα και εκτός ΝΑΤΟ
Στο ουκρανικό μέτωπο, οι απαιτήσεις της Μόσχας εμφανίζονται εξίσου εκτεταμένες.
Η Ρωσία ζητά τερματισμό της αποστολής δυτικών όπλων, πυρομαχικών και στρατιωτικού εξοπλισμού προς την Ουκρανία, καθώς και περιορισμούς στην ανάπτυξη ξένων στρατευμάτων στο ουκρανικό έδαφος.
Παράλληλα, επιμένει στον αποκλεισμό της ένταξης του Κιέβου στο ΝΑΤΟ και στη διατήρηση του ρωσικού ελέγχου σε μεγάλα τμήματα των ουκρανικών περιοχών που έχουν καταληφθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η Μόσχα θα μπορούσε να αποδεχθεί την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την προϋπόθεση ότι η χώρα δεν θα συμμετείχε στις κοινές ευρωπαϊκές αμυντικές ρυθμίσεις.
Η συγκεκριμένη πρόταση θα δημιουργούσε ένα ιδιαίτερο καθεστώς για την Ουκρανία, καθώς θα της επέτρεπε την ευρωπαϊκή οικονομική και πολιτική ενσωμάτωση, περιορίζοντας ταυτόχρονα τις δυνατότητες στρατιωτικής συνεργασίας με τους Ευρωπαίους εταίρους της.
Η απάντηση του Λονδίνου και οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις
Η βρετανική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η πυρηνική αποτροπή αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της εθνικής και συμμαχικής ασφάλειας.
Το Λονδίνο υποστηρίζει ότι οι αυξανόμενες στρατιωτικές απειλές καθιστούν αναγκαία τη διατήρηση ενός αξιόπιστου πυρηνικού οπλοστασίου, ικανού να προστατεύσει τόσο το Ηνωμένο Βασίλειο όσο και τους συμμάχους του ακόμη και σε ακραίες συνθήκες.
Στις 13 Νοεμβρίου, η Βρετανία και η Ουκρανία επαναβεβαίωσαν την ανάγκη παροχής ισχυρών και νομικά δεσμευτικών εγγυήσεων ασφαλείας προς το Κίεβο, απορρίπτοντας όρους που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την κυριαρχία και την αμυντική ικανότητα της χώρας.
Στη Γερμανία, ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απέρριψε την προσπάθεια σύνδεσης του ουκρανικού ζητήματος με μια συνολική αναθεώρηση των ευρωπαϊκών αμυντικών δομών.
Το βασικό μήνυμα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων είναι ότι δεν μπορούν να υπάρξουν αποφάσεις για την ασφάλεια της Ευρώπης χωρίς τη συμμετοχή των ίδιων των Ευρωπαίων.
Οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι και ο ρόλος των ΗΠΑ
Οι νέες ρωσικές απαιτήσεις έρχονται στο προσκήνιο μετά τις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στο Άμπου Ντάμπι στις 10 και 11 Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή Αμερικανών και Ρώσων διαπραγματευτών.
Σύμφωνα με τις δημοσιοποιημένες πληροφορίες, οι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ συζήτησαν με τη ρωσική πλευρά ζητήματα που αφορούν τόσο τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία όσο και τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης.
Η διεύρυνση της διαπραγματευτικής ατζέντας προκαλεί προβληματισμό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς η Μόσχα επιχειρεί να θέσει ζητήματα που αφορούν άμεσα τις στρατιωτικές δυνατότητες και τις αμυντικές επιλογές των κρατών της ηπείρου.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν στις 13 Νοεμβρίου ότι η Ευρώπη θα πρέπει να εκπροσωπείται στις μελλοντικές συνομιλίες από τη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία και την Πολωνία, μαζί με εκπροσώπους των ευρωπαϊκών θεσμών.
Ζελένσκι: Πρώτα κατάπαυση του πυρός, μετά οι εγγυήσεις ασφαλείας
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι προειδοποίησε ότι μια ευρύτερη διαπραγμάτευση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, πριν από τον τερματισμό του πολέμου, θα μπορούσε να εξυπηρετήσει τις στρατηγικές επιδιώξεις της Ρωσίας.
Κατά τον ίδιο, η Μόσχα επιχειρεί να επαναφέρει απαιτήσεις που είχαν ήδη διατυπωθεί το 2021, επιδιώκοντας περιορισμούς στη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ και στις αμυντικές δυνατότητες των ευρωπαϊκών κρατών.
Ο Ζελένσκι υποστηρίζει ότι η διαδικασία πρέπει να ακολουθήσει συγκεκριμένη σειρά: πρώτα κατάπαυση του πυρός, στη συνέχεια τερματισμός του πολέμου και κατόπιν συμφωνία για τις εγγυήσεις ασφαλείας.
Η ουκρανική πλευρά θεωρεί ότι οποιαδήποτε συζήτηση για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας πρέπει να λαμβάνει υπόψη την κυριαρχία της Ουκρανίας και το δικαίωμά της να καθορίζει τις διεθνείς συμμαχίες της.
Το μεγάλο διακύβευμα για την Ευρώπη
Η ουσία των ρωσικών απαιτήσεων βρίσκεται στην προσπάθεια μετατροπής μιας συμφωνίας για την Ουκρανία σε μια ευρύτερη διαπραγμάτευση για τον στρατιωτικό χάρτη της Ευρώπης.
Η αποδυνάμωση της βρετανικής και γαλλικής πυρηνικής προστασίας, σε συνδυασμό με τη μείωση της παρουσίας του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη, θα μπορούσε να μεταβάλει ουσιαστικά τον συσχετισμό στρατιωτικής ισχύος στην ήπειρο.
Για τη Μόσχα, οι προτάσεις αυτές αποτελούν μέρος των επιδιώξεών της για νέες εγγυήσεις ασφαλείας. Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, ωστόσο, εγείρουν σοβαρά ζητήματα σχετικά με την αξιοπιστία της συλλογικής άμυνας και το δικαίωμα των κρατών να καθορίζουν ανεξάρτητα την αμυντική τους πολιτική.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο υπό ποιους όρους θα τερματιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία, αλλά και εάν η Ρωσία θα καταφέρει να θέσει υπό διαπραγμάτευση βασικούς πυλώνες του ευρωπαϊκού συστήματος ασφαλείας.