Ένα από τα πιο εντυπωσιακά αστρονομικά φαινόμενα των τελευταίων ετών θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη, καθώς η Σελήνη θα περάσει μπροστά από τον Ήλιο και θα προκαλέσει ολική έκλειψη. Η ζώνη της ολικότητας θα διασχίσει τμήματα της βόρειας Ρωσίας, τη Γροιλανδία, την Ισλανδία, τον Ατλαντικό και τη βόρεια Ισπανία, προσφέροντας σε εκατομμύρια ανθρώπους την ευκαιρία να παρακολουθήσουν το φαινόμενο.
Πρόκειται για την πρώτη ολική ηλιακή έκλειψη που θα είναι ορατή από την ηπειρωτική Ευρώπη εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες. Στην Ελλάδα, ωστόσο, η εικόνα θα είναι πολύ διαφορετική, καθώς το φαινόμενο θα εμφανιστεί μόνο ως εξαιρετικά περιορισμένη μερική έκλειψη.
Η πορεία της έκλειψης
Η έκλειψη θα ξεκινήσει πάνω από τη βόρεια Ρωσία και στη συνέχεια η σκιά της Σελήνης θα κινηθεί προς τον Αρκτικό Ωκεανό. Θα περάσει από τη Γροιλανδία και την Ισλανδία και στη συνέχεια θα κατευθυνθεί προς την Ιβηρική χερσόνησο.
Η ολικότητα θα γίνει ορατή στη βόρεια Ισπανία, ενώ η πορεία της σκιάς θα περάσει και από τις Βαλεαρίδες Νήσους. Στη συνέχεια το φαινόμενο θα ολοκληρωθεί πάνω από τη Μεσόγειο.
Στις περιοχές που βρίσκονται μέσα στη στενή ζώνη της ολικότητας, η Σελήνη θα καλύψει πλήρως τον ηλιακό δίσκο. Εκτός αυτής της ζώνης, οι παρατηρητές θα δουν μόνο ένα μέρος του Ήλιου να καλύπτεται.
Τι θα συμβεί στην Ελλάδα
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται στη ζώνη της ολικότητας. Παρ’ όλα αυτά, σε ορισμένες περιοχές της βορειοδυτικής χώρας θα είναι δυνατό να παρατηρηθεί μια πολύ μικρή μερική έκλειψη.
Στην Κέρκυρα η κάλυψη του ηλιακού δίσκου υπολογίζεται περίπου στο 2,34%, ενώ στην Ηγουμενίτσα θα φτάσει μόλις το 1,29%. Το φαινόμενο θα είναι επίσης ορατό σε περιοχές όπως η Κόνιτσα, η Καστοριά και η Φλώρινα.
Η παρατήρηση, ωστόσο, αναμένεται δύσκολη, καθώς η έκλειψη θα συμπέσει χρονικά με τη δύση του Ήλιου, περίπου στις 20:30. Έτσι, η μικρή μεταβολή στη φωτεινότητα του ηλιακού δίσκου ενδέχεται να μην είναι εύκολα αντιληπτή.
Γιατί συμβαίνει μια ολική έκλειψη
Η ηλιακή έκλειψη πραγματοποιείται όταν η Σελήνη βρεθεί ακριβώς ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο. Παρότι η Σελήνη είναι πολύ μικρότερη από τον Ήλιο, βρίσκεται και περίπου 400 φορές πιο κοντά στη Γη. Για αυτόν τον λόγο, τα δύο σώματα φαίνονται από τη Γη να έχουν παρόμοιο φαινόμενο μέγεθος στον ουρανό.
Όταν η ευθυγράμμιση είναι αρκετά ακριβής, η σκιά της Σελήνης πέφτει πάνω στην επιφάνεια της Γης. Το εσωτερικό τμήμα αυτής της σκιάς ονομάζεται «umbra» και όσοι βρίσκονται μέσα σε αυτό βλέπουν ολική έκλειψη.
Γύρω από την umbra βρίσκεται η «penumbra», όπου η κάλυψη του Ήλιου είναι μόνο μερική.
Τι βλέπουν όσοι βρίσκονται στη ζώνη ολικότητας
Το φαινόμενο ξεκινά με μια σταδιακή μερική έκλειψη. Η Σελήνη αρχίζει να καλύπτει τον ηλιακό δίσκο και το φως μειώνεται προοδευτικά.
Όταν φτάσει η ολικότητα, ο Ήλιος κρύβεται πλήρως πίσω από τη Σελήνη. Για λίγες στιγμές γίνεται ορατό το ηλιακό στέμμα, η εξωτερική ατμόσφαιρα του Ήλιου, ενώ ο ουρανός σκοτεινιάζει σαν να έχει πέσει ξαφνικά το βράδυ.
Η θερμοκρασία μπορεί επίσης να υποχωρήσει, ενώ στον ορίζοντα δημιουργείται ένα εντυπωσιακό φαινόμενο που μοιάζει με ηλιοβασίλεμα γύρω από ολόκληρο τον ορίζοντα.
Η αλλαγή στο φως επηρεάζει ακόμη και τη συμπεριφορά ζώων. Έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου πουλιά σταματούν να κελαηδούν, έντομα αλλάζουν τη δραστηριότητά τους και κατοικίδια εμφανίζουν προσωρινά σημάδια σύγχυσης.
Στη συγκεκριμένη έκλειψη, η ολικότητα στις περισσότερες περιοχές θα διαρκέσει λιγότερο από δύο λεπτά.
Πού θα είναι καλύτερη η παρατήρηση
Η καλύτερη εμπειρία θα είναι φυσικά μέσα στη ζώνη της ολικότητας, η οποία σε ορισμένα σημεία θα έχει πλάτος περίπου 320 χιλιομέτρων.
Η Ισλανδία αποτελεί μία από τις δημοφιλείς επιλογές, αν και οι καιρικές συνθήκες και οι νεφώσεις μπορούν να επηρεάσουν την ορατότητα. Το Ρέικιαβικ βρίσκεται κοντά στη διαδρομή της ολικότητας, με το φαινόμενο να διαρκεί εκεί περίπου ένα λεπτό.
Στην Ισπανία, αρκετές περιοχές αναμένεται να προσφέρουν καλύτερες συνθήκες παρατήρησης. Μεταξύ των σημείων ενδιαφέροντος είναι η Βαλένθια και η Ίμπιζα, ενώ και άλλες περιοχές της ισπανικής υπαίθρου αναμένεται να συγκεντρώσουν μεγάλο αριθμό επισκεπτών.
Σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, όπως η Λισαβόνα, η Βαρκελώνη, η Μαδρίτη, το Παρίσι, το Μιλάνο, το Λονδίνο και το Δουβλίνο, θα παρατηρηθεί επίσης σημαντική μερική κάλυψη του Ήλιου.
Πώς πρέπει να παρακολουθήσουμε την έκλειψη
Η παρατήρηση του Ήλιου χωρίς κατάλληλη προστασία μπορεί να προκαλέσει σοβαρή και μόνιμη βλάβη στα μάτια. Για αυτό απαιτούνται ειδικά γυαλιά ηλιακής παρατήρησης που πληρούν τα κατάλληλα πρότυπα ασφαλείας.
Η μοναδική εξαίρεση είναι το σύντομο διάστημα της πλήρους ολικότητας, όταν ο ηλιακός δίσκος έχει καλυφθεί ολοκληρωτικά. Πριν και αμέσως μετά από αυτή τη φάση, τα προστατευτικά γυαλιά πρέπει να χρησιμοποιούνται κανονικά.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και με κιάλια, φωτογραφικές μηχανές και τηλεσκόπια. Τα απλά γυαλιά έκλειψης δεν αρκούν για ασφαλή παρατήρηση του Ήλιου μέσα από τέτοιες οπτικές συσκευές.
Η επόμενη μεγάλη έκλειψη
Οι φίλοι των ηλιακών εκλείψεων δεν θα χρειαστεί να περιμένουν πολλά χρόνια για το επόμενο μεγάλο φαινόμενο.
Στις 2 Αυγούστου 2027, μια νέα ολική έκλειψη θα περάσει από τη βόρεια Αφρική, με τη διαδρομή της να περιλαμβάνει περιοχές του Μαρόκου και της Αιγύπτου.
Το 2028 θα ακολουθήσει ακόμη μία ολική έκλειψη, αυτή τη φορά με τη σκιά της Σελήνης να διασχίζει την Αυστραλία. Παράλληλα, δύο δακτυλιοειδείς εκλείψεις αναμένονται το 2027 και το 2028, με τη χαρακτηριστική εικόνα του «δαχτυλιδιού της φωτιάς».
Η έκλειψη και το ηλεκτρικό δίκτυο της Ευρώπης
Το αστρονομικό φαινόμενο θα επηρεάσει προσωρινά και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά πάρκα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ENTSO-E, η ηλιακή παραγωγή στην ηπειρωτική Ευρώπη θα μπορούσε να μειωθεί κατά περίπου 9,7 γιγαβάτ υπό συνθήκες καθαρού ουρανού.
Η μεγαλύτερη επίδραση αναμένεται στην Ισπανία, όπου η απώλεια ηλιακής παραγωγής μπορεί να φτάσει τα 5 γιγαβάτ. Στη Γαλλία υπολογίζεται περίπου στα 1,8 γιγαβάτ, ενώ στη Μεγάλη Βρετανία η μείωση αναμένεται να κυμανθεί σε εκατοντάδες μεγαβάτ.
Οι διαχειριστές των ευρωπαϊκών δικτύων, πάντως, θεωρούν ότι η κατάσταση είναι διαχειρίσιμη. Ένας σημαντικός παράγοντας είναι ότι η έκλειψη πραγματοποιείται αργά το απόγευμα και όχι τις ώρες κατά τις οποίες η παραγωγή των φωτοβολταϊκών βρίσκεται στο μέγιστο.
Η προσωρινή απώλεια ηλιακής παραγωγής μπορεί να αντισταθμιστεί από άλλες μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, συστήματα αποθήκευσης και τη διαχείριση της ζήτησης.
Η Βρετανία ζητά περιορισμό της κατανάλωσης
Στη Μεγάλη Βρετανία, η Octopus Energy προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, ζητώντας από τους πελάτες της να περιορίσουν τη χρήση ενεργοβόρων οικιακών συσκευών κατά τις ώρες της έκλειψης.
Συγκεκριμένα, η εταιρεία κάλεσε τους καταναλωτές να αποφύγουν τη λειτουργία πλυντηρίων ρούχων και πιάτων μεταξύ 18:00 και 20:00 τοπική ώρα. Όσοι συμμετέχουν στο σχετικό πρόγραμμα επιβράβευσης μπορούν να λάβουν ως αντάλλαγμα δύο ώρες δωρεάν ηλεκτρικής ενέργειας το επόμενο Σαββατοκύριακο.
Η λογική είναι απλή: εάν ένα μέρος των νοικοκυριών μεταφέρει την κατανάλωσή του εκτός των ωρών αιχμής, μειώνεται η ανάγκη για άμεση ενεργοποίηση πρόσθετων μονάδων ηλεκτροπαραγωγής.
Έτσι, η ολική έκλειψη δεν αποτελεί μόνο ένα εντυπωσιακό αστρονομικό γεγονός, αλλά και μια ενδιαφέρουσα δοκιμασία για τα ευρωπαϊκά ενεργειακά συστήματα, τα οποία θα πρέπει να διαχειριστούν μια απότομη αλλά απολύτως προβλέψιμη μεταβολή στην παραγωγή ηλιακής ενέργειας.