Σε νέα φάση έντασης εισέρχεται η αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, καθώς οι ελπίδες για διπλωματική διέξοδο υποχωρούν, ενώ η μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ εξελίσσεται σε κεντρικό μέτωπο του πολέμου.

Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε την Τρίτη ότι δεν διεξάγονται ούτε έχουν προγραμματιστεί συνομιλίες με την Τεχεράνη, διαψεύδοντας ουσιαστικά την αισιόδοξη εικόνα που είχε παρουσιάσει μόλις μία ημέρα νωρίτερα ο ειδικός απεσταλμένος και γαμπρός του, Τζάρεντ Κούσνερ.

«Δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν», ανέφερε ο Αμερικανός πρόεδρος μέσω Truth Social.

Ο Τραμπ επέμεινε παράλληλα ότι ο ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν παραμένει σε πλήρη ισχύ και ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι «ανοικτά και λειτουργούν», υποστηρίζοντας ότι όλες οι θαλάσσιες νάρκες έχουν απομακρυνθεί ή καταστραφεί.

Η Τεχεράνη επιμένει στους όρους της

Η Τεχεράνη παρουσιάζει εντελώς διαφορετική εικόνα. Ο επικεφαλής Ιρανός διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ δήλωσε ότι τα Στενά θα παραμείνουν κλειστά έως ότου η Ουάσιγκτον εφαρμόσει τους όρους της ενδιάμεσης συμφωνίας του Ιουνίου.

Μεταξύ των ιρανικών απαιτήσεων βρίσκονται η άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και των πετρελαϊκών κυρώσεων, η αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων και ο τερματισμός των στρατιωτικών απειλών και επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα.

Το μνημόνιο κατανόησης της 17ης Ιουνίου προέβλεπε περίοδο 60 ημερών για μια ευρύτερη συμφωνία γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τις αμερικανικές κυρώσεις και τον τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Η προθεσμία εξέπνευσε τη Δευτέρα χωρίς συμφωνία, με τον Τραμπ να ξεκαθαρίζει ότι δεν σκοπεύει να την παρατείνει.

Παρά το αδιέξοδο, η ιρανική πλευρά αφήνει ένα περιορισμένο παράθυρο διαλόγου ανοικτό. Ο Μοχαμάντ Μοχμπέρ, σύμβουλος του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, δήλωσε ότι η Τεχεράνη παραμένει ανοικτή σε συνομιλίες, αλλά «δεν συγχέει τις διαπραγματεύσεις με την παράδοση», επιμένοντας ότι οι στρατιωτικές και οικονομικές πιέσεις δεν θα αλλάξουν τη στάση της.

Το Ιράν χάνει έδαφος στα Στενά του Ορμούζ

Την ίδια στιγμή, τα πραγματικά δεδομένα στη θάλασσα δείχνουν ότι η θέση του Ιράν στα Στενά έχει αποδυναμωθεί σημαντικά. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler που επικαλείται το CNN, πάνω από το 80% των διελεύσεων πλοίων τις τελευταίες δύο εβδομάδες πραγματοποιείται πλέον μέσω της διαδρομής κατά μήκος των ακτών του Ομάν, την οποία αντιτίθεται να αναγνωρίσει η Τεχεράνη.

Πριν από περίπου έναν μήνα, η ίδια διαδρομή είχε σχεδόν μηδενική εμπορική κίνηση. Η αλλαγή αυτή αποτελεί σημαντική εξέλιξη στη μάχη ελέγχου των Στενών.

Παρά τις ιρανικές επιθέσεις εναντίον πλοίων που επιχειρούν να χρησιμοποιήσουν την ομανική διαδρομή, όλο και περισσότερα εμπορικά πλοία επιλέγουν να αγνοήσουν τις απαιτήσεις της Τεχεράνης, βασιζόμενα στην προστασία των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων.

«Φαίνεται όλο και περισσότερο ότι το Ιράν έχει χάσει, τουλάχιστον εν μέρει, τον έλεγχο των Στενών», εκτίμησε στο CNN ο επικεφαλής ανάλυσης αργού πετρελαίου της Kpler, Χομαγιούν Φαλακσαχί.

Η εξέλιξη περιορίζει παράλληλα τη δυνατότητα της Τεχεράνης να επιβάλλει τέλη στα πλοία, ένα από τα βασικά σημεία της αντιπαράθεσης για τη μελλοντική διαχείριση της θαλάσσιας οδού.

Ούτε οι ΗΠΑ έχουν τον απόλυτο έλεγχο

Ούτε όμως ο ισχυρισμός του Τραμπ περί «πλήρους ελέγχου» από τις ΗΠΑ επιβεβαιώνεται από τα διαθέσιμα στοιχεία. Οι ιρανικές επιθέσεις συνεχίζονται και οι ροές πετρελαίου παραμένουν κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα.

Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ ανέφερε ότι οι συνολικές ροές πετρελαίου μέσω των Στενών και εναλλακτικών διαδρομών έφθασαν περίπου τα 15 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε διάστημα μίας εβδομάδας, έναντι περίπου 20 εκατ. πριν από τον πόλεμο.

Την εικόνα περιπλέκει η λεγόμενη «σκοτεινή» ναυσιπλοΐα. Μεγάλα δεξαμενόπλοια που χρησιμοποιούνται από τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα απενεργοποιούν τους πομπούς εντοπισμού τους για να μειώσουν τον κίνδυνο ιρανικών επιθέσεων. Έτσι, τα συμβατικά συστήματα παρακολούθησης δεν αποτυπώνουν πλήρως τον πραγματικό αριθμό διελεύσεων.

Νέα ένταση με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα

Παράλληλα, η ένταση επεκτείνεται και στις σχέσεις της Τεχεράνης με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Το Αμπού Ντάμπι ανακοίνωσε ότι εντόπισε δύο βαλλιστικούς πυραύλους που είχαν εκτοξευθεί από το Ιράν και κατέπεσαν στη θάλασσα, εκτιμώντας ότι στόχευαν τη ναυσιπλοΐα.

Ακολούθησε η αναστολή όλων των εμπορικών ανταλλαγών και χρηματοοικονομικών συναλλαγών με το Ιράν. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Ισμαήλ Μπαγκάι απέρριψε τις κατηγορίες ως αβάσιμες.

Την ίδια ημέρα, η βρετανική υπηρεσία UK Maritime Trade Operations ανέφερε ότι πλοίο που εξερχόταν από τα Στενά του Ορμούζ χτυπήθηκε από άγνωστο βλήμα, με αποτέλεσμα να υποστεί ζημιές στο μηχανοστάσιο και να υπάρξει θύμα μεταξύ του πληρώματος. Η ακτοφυλακή του Ομάν κινητοποιήθηκε για την παροχή βοήθειας.

Ο κρίσιμος ρόλος του Ομάν

Η σημασία του Ομάν γίνεται πλέον καθοριστική. Μουσκάτ και Τεχεράνη συζητούν εδώ και εβδομάδες το μελλοντικό καθεστώς ναυσιπλοΐας, ενώ το Κατάρ εκτιμά ότι μια συμφωνία μεταξύ τους θα μπορούσε να ανοίξει ξανά τον δρόμο για αμερικανοϊρανικές διαπραγματεύσεις.

Ιράν και Ομάν φέρονται να έχουν ήδη συμφωνήσει στις γεωγραφικές συντεταγμένες που θα πρέπει να ακολουθούν τα πλοία κατά την είσοδο και την έξοδό τους από τα Στενά.

Η Τεχεράνη επιδιώκει παράλληλα να επιβάλει τέλη για τις υπηρεσίες που παρέχονται στη θαλάσσια οδό, σχέδιο που απορρίπτεται τόσο από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και από τις πετρελαιοεξαγωγικές μοναρχίες του Κόλπου.

Η Ουάσιγκτον ποντάρει στην οικονομική πίεση

Μέχρι να υπάρξει διπλωματική διέξοδος, η Ουάσιγκτον φαίνεται να ποντάρει περισσότερο στον συνδυασμό στρατιωτικής παρουσίας και οικονομικής πίεσης. Η αμερικανική κυβέρνηση προειδοποιεί ότι διαθέτει επιπλέον μέσα για να πλήξει την ιρανική οικονομία, ενώ η Τεχεράνη διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να υποχωρήσει.

Η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ παραμένει έτσι ανοιχτή. Τα τελευταία δεδομένα δείχνουν ότι το Ιράν έχει χάσει μέρος της δυνατότητάς του να επιβάλλει τους όρους του στη ναυσιπλοΐα, χωρίς όμως οι Ηνωμένες Πολιτείες να έχουν αποκτήσει τον απόλυτο έλεγχο που διακηρύσσει ο Τραμπ.

Το αποτέλεσμα είναι μια εύθραυστη ισορροπία, με τα Στενά να παραμένουν στο επίκεντρο της στρατιωτικής, ενεργειακής και διπλωματικής αντιπαράθεσης.