Σε διπλωματικό αδιέξοδο οδηγήθηκε η 31η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα (COP31), που πραγματοποιήθηκε στην Αττάλεια της Τουρκίας, καθώς οι αντιπροσωπείες σχεδόν 200 χωρών δεν κατάφεραν να καταλήξουν σε κοινά αποδεκτή συμφωνία. Οι διαπραγματεύσεις παρατάθηκαν πολύ πέρα από την προγραμματισμένη ημερομηνία ολοκλήρωσής τους, ωστόσο οι βαθιές διαφωνίες για τα ορυκτά καύσιμα και τη χρηματοδότηση της κλιματικής προσαρμογής αποδείχθηκαν ανυπέρβλητες.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρέθηκε το τελευταίο προσχέδιο απόφασης, το οποίο παρουσίασαν από κοινού η τουρκική και η αυστραλιανή προεδρία της διάσκεψης. Το κείμενο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς δεν περιλάμβανε σαφή και ρητή αναφορά στη σταδιακή απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα, δηλαδή τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Η Γαλλία εξέφρασε την έντονη δυσαρέσκειά της, χαρακτηρίζοντας το προτεινόμενο κείμενο υποχώρηση σε σχέση με τις προηγούμενες δεσμεύσεις της διεθνούς κοινότητας. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση προειδοποίησε ότι οι πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας μειώνονταν διαρκώς, ενώ το ενδεχόμενο αποτυχίας των συνομιλιών γινόταν ολοένα και πιο ορατό.
Το «αγκάθι» των ορυκτών καυσίμων
Η μεγαλύτερη διαφωνία αφορούσε τη διατύπωση για το ενεργειακό μέλλον του πλανήτη. Ένα από τα προηγούμενα σχέδια συμφωνίας περιλάμβανε αναφορά στην επιτάχυνση της σταδιακής κατάργησης των ορυκτών καυσίμων. Ωστόσο, η συγκεκριμένη διατύπωση αφαιρέθηκε από μεταγενέστερη εκδοχή, προκαλώντας αντιδράσεις από χώρες που ζητούσαν πιο αποφασιστική δράση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Το τελευταίο προσχέδιο αναγνώριζε την προηγούμενη διεθνή δέσμευση για μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, η οποία είχε συμφωνηθεί στη διάσκεψη COP28 στο Ντουμπάι το 2023, απέφευγε όμως να τα κατονομάσει άμεσα.
Η συγκεκριμένη επιλογή θεωρήθηκε ανεπαρκής από αρκετές αντιπροσωπείες, οι οποίες υποστήριξαν ότι μια νέα διεθνής συμφωνία θα έπρεπε να περιλαμβάνει σαφέστερο οδικό χάρτη για τον περιορισμό της χρήσης πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα.
Η Γαλλία, μαζί με τον Παναμά και άλλες χώρες, είχε ήδη εκφράσει την αντίθεσή της, ζητώντας να συμπεριληφθεί σαφής αναφορά στη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα.
Αντιδράσεις και από την Ευρωπαϊκή Ένωση
Ιδιαίτερα επικριτική εμφανίστηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση απέναντι στο περιεχόμενο του σχεδίου. Ο υπουργός Κλίματος και Ενέργειας της Ιρλανδίας, Ντάρα Ο' Μπράιεν, εκφράζοντας τη θέση της ΕΕ, δήλωσε ότι οι πιθανότητες επίτευξης συμφωνίας μειώνονταν ώρα με την ώρα.
Το ευρωπαϊκό μπλοκ εκτίμησε ότι το κείμενο δεν ανταποκρινόταν στο επίπεδο φιλοδοξίας που απαιτεί η σημερινή κλιματική κρίση, ενώ εξέφρασε την απογοήτευσή του για την απουσία συγκεκριμένων δεσμεύσεων.
Την ίδια στιγμή, οι διαφωνίες δεν περιορίζονταν αποκλειστικά στο ενεργειακό σκέλος. Σημαντικό σημείο τριβής αποτελούσε και η χρηματοδότηση των αναπτυσσόμενων χωρών, οι οποίες ζητούσαν μεγαλύτερη οικονομική υποστήριξη για να αντιμετωπίσουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και να προσαρμόσουν τις υποδομές τους στα νέα δεδομένα.
Η διαμάχη για τη δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα
Ένα ακόμη αμφιλεγόμενο σημείο του σχεδίου αφορούσε την ενίσχυση των τεχνολογιών δέσμευσης και αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα (CCS).
Το προσχέδιο προωθούσε την επιτάχυνση της ανάπτυξης τέτοιων τεχνολογιών, με στόχο την αντιμετώπιση των εκπομπών και την απομάκρυνση διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη προσέγγιση συνάντησε αντιδράσεις από περιβαλλοντικές οργανώσεις και αρκετές χώρες, που υποστήριξαν ότι η υπερβολική έμφαση στη δέσμευση άνθρακα μπορεί να λειτουργήσει ως άλλοθι για τη συνέχιση των επενδύσεων στα ορυκτά καύσιμα.
Οι επικριτές θεωρούν ότι οι συγκεκριμένες τεχνολογίες δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ουσιαστική μείωση της χρήσης πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα.
Οι συνομιλίες κατέρρευσαν χωρίς κοινή απόφαση
Παρά τις πολύωρες διαβουλεύσεις και τις προσπάθειες της Τουρκίας και της Αυστραλίας να γεφυρώσουν τις διαφορές, οι διαπραγματεύσεις δεν κατέληξαν σε συναίνεση.
Ο πρόεδρος της COP31, Μουράτ Κουρούμ, επιχείρησε να διατηρήσει ανοιχτό τον δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ των αντιπροσωπειών, καλώντας τις χώρες να επιδείξουν υπευθυνότητα και διάθεση συμβιβασμού.
Ωστόσο, το τελικό σχέδιο απορρίφθηκε από ορισμένες πλευρές και δεν κατέστη δυνατό να υιοθετηθεί.
Η αποτυχία επίτευξης συμφωνίας αποτελεί σημαντικό πλήγμα για τη διεθνή προσπάθεια αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιστημονικές προειδοποιήσεις για την υπέρβαση του ορίου του 1,5 βαθμού Κελσίου γίνονται ολοένα και πιο ανησυχητικές.
Η COP31 ολοκληρώθηκε, έτσι, χωρίς την πολυπόθητη κοινή πολιτική δήλωση, αναδεικνύοντας για ακόμη μία φορά τις δυσκολίες συνεννόησης ανάμεσα στα κράτη που εξαρτώνται οικονομικά από τα ορυκτά καύσιμα και σε εκείνα που ζητούν ταχύτερη και πιο αποφασιστική ενεργειακή μετάβαση.