Στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου: Πόσο μπορούν να συγκρατήσουν τις τιμές

Η απόφαση των κρατών της International Energy Agency να διοχετεύσουν στην αγορά ένα τεράστιο μέρος των στρατηγικών πετρελαϊκών αποθεμάτων τους παρουσιάστηκε ως ισχυρή παρέμβαση για την ανακούφιση των αγορών ενέργειας. Ωστόσο, πίσω από αυτή την κίνηση κρύβεται μια πραγματικότητα πολύ πιο σύνθετη: τα αποθέματα μπορούν να αγοράσουν χρόνο, αλλά δεν μπορούν να λύσουν τη βασική αιτία της κρίσης.

Η κινητοποίηση περίπου 0,4 δισεκατομμυρίων βαρελιών από συνολικά διαθέσιμα αποθέματα 1,25 δισεκατομμυρίων συνιστά μια από τις μεγαλύτερες παρεμβάσεις στην ιστορία της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς. Παρά τις ελπίδες ότι η ενέργεια αυτή θα οδηγήσει σε πτώση των τιμών, το πιθανότερο σενάριο είναι να προσφέρει μόνο προσωρινή σταθεροποίηση στα ήδη υψηλά επίπεδα.

Το προηγούμενο του 2022 και οι προσδοκίες

Σε ευρωπαϊκούς κύκλους επικρατεί συγκρατημένη αισιοδοξία, καθώς οι τιμές δεν έχουν φτάσει ακόμη τα 128 δολάρια το βαρέλι που καταγράφηκαν την άνοιξη του 2022.

Τότε, η αγορά είχε προεξοφλήσει την κατάρρευση των ρωσικών εξαγωγών πετρελαίου, κάτι που τελικά δεν επιβεβαιώθηκε στον βαθμό που αναμενόταν.

Την ίδια χρονιά, ύστερα από αμερικανική πίεση, η ΙΕΑ είχε προχωρήσει σε απελευθέρωση περίπου 182 εκατομμυρίων βαρελιών στρατηγικών αποθεμάτων, παρά το γεγονός ότι δεν είχε σημειωθεί πραγματική διακοπή εφοδιασμού.

Σήμερα, όσοι υποστηρίζουν την παρέμβαση εκτιμούν ότι η διάθεση 0,4 δισεκατομμυρίων βαρελιών θα μπορούσε να έχει ακόμη μεγαλύτερη επίδραση στις τιμές. Επιπλέον, υπογραμμίζουν ότι υπάρχει ένα πρόσθετο απόθεμα περίπου 0,6 δισεκατομμυρίων βαρελιών σε εμπορικές δεξαμενές που διατηρούν διυλιστήρια και πετρελαϊκές εταιρείες.

Ωστόσο, αυτά τα αποθέματα δεν ανήκουν στα κράτη και η διάθεσή τους στην αγορά δεν είναι δεδομένη.

Η μειωμένη ισχύς της ΙΕΑ

Η σημερινή κρίση διαφέρει σημαντικά από εκείνες του παρελθόντος.

Η International Energy Agency δημιουργήθηκε το 1974, στη σκιά του πολέμου του Yom Kippur και του αραβικού πετρελαϊκού εμπάργκο, ως ένας μηχανισμός συλλογικής άμυνας απέναντι σε ενδεχόμενες διακοπές εφοδιασμού.

Εκείνη την εποχή, τα κράτη-μέλη της αντιπροσώπευαν περίπου το 72% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου.

Σήμερα, το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί περίπου στο 43%.

Αυτό σημαίνει ότι η ΙΕΑ δεν διαθέτει πλέον την ίδια δυνατότητα να επηρεάσει από μόνη της τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

Για να έχει πραγματική αποτελεσματικότητα, θα απαιτούσε συνεργασία με χώρες εκτός του οργανισμού, κυρίως με την Κίνα, η οποία διαθέτει τεράστια στρατηγικά αποθέματα.

Ο ρόλος της Κίνας

Η Κίνα εκτιμάται ότι διαθέτει στρατηγικά αποθέματα μεταξύ 1 και 1,4 δισεκατομμυρίων βαρελιών, τα οποία βρίσκονται υπό τον άμεσο έλεγχο του κράτους ή των κρατικών ενεργειακών εταιρειών.

Σε αντίθεση με τη δυτική δομή διαχείρισης, όπου η διάθεση αποθεμάτων απαιτεί συντονισμό πολλών κρατών και εταιρειών, το κινεζικό σύστημα επιτρέπει ταχύτερες και πιο συγκεντρωτικές αποφάσεις.

Αντίθετα, στις χώρες της ΙΕΑ — όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, ο Καναδάς, τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, η Αυστραλία και η Νέα Ζηλανδία — η απελευθέρωση εμπορικών αποθεμάτων προϋποθέτει είτε κρατικές αγορές είτε πολιτικές πιέσεις προς τις εταιρείες.

Η πολιτική αβεβαιότητα στη Δύση

Η αποτελεσματικότητα της δυτικής συνεργασίας ενδέχεται να επηρεαστεί και από πολιτικούς παράγοντες.

Η μονομερής πολιτική προσέγγιση της κυβέρνησης Τραμπ έχει προκαλέσει εντάσεις στους μηχανισμούς συλλογικής δράσης της Δύσης, κάτι που θα μπορούσε να δυσκολέψει τον συντονισμό μεταξύ των κρατών σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης της κρίσης.

Πρέπει επίσης να γίνει σαφές ότι η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων δεν αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της κρίσης.

Προσφέρει απλώς χρόνο.

Εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά ή εάν υπάρξουν σοβαρές ζημιές σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, τότε η ανάγκη για νέες κινητοποιήσεις αποθεμάτων θα αυξηθεί, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση ότι η κρίση παρατείνεται.

Η αντίφαση των αμερικανικών κινήσεων

Οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν στην απελευθέρωση περίπου 172 εκατομμυρίων βαρελιών από τα στρατηγικά τους αποθέματα, που συνολικά ανέρχονται σε περίπου 415 εκατομμύρια βαρέλια.

Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί στο 41% της συνολικής κινητοποίησης της ΙΕΑ.

Η κίνηση αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις δηλώσεις της αμερικανικής κυβέρνησης ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις ενδέχεται να ολοκληρωθούν σύντομα.

Παράλληλα, η διαδικασία διάθεσης των αποθεμάτων δεν είναι άμεση. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, το πετρέλαιο θα φτάσει στην αγορά σταδιακά μέσα σε διάστημα έως και 120 ημερών.

Ο μέσος ρυθμός διάθεσης υπολογίζεται περίπου στα 1,4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.

Η εξάρτηση της Ευρώπης

Ένα ακόμη ερώτημα αφορά τις εξαγωγές αμερικανικού πετρελαίου προς την Ευρώπη.

Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, στα τέλη του 2025 οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλυπταν περίπου το 14,5% των ενεργειακών αναγκών της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε αργό πετρέλαιο.

Εάν οι διεθνείς τιμές παραμείνουν υψηλές, δεν είναι βέβαιο ότι η Ουάσιγκτον θα συνεχίσει να εξάγει τις ίδιες ποσότητες προς την Ευρώπη.

Ήδη μεγάλα διυλιστήρια της Ασίας έχουν περιορίσει ή και απαγορεύσει τις εξαγωγές τους, λόγω της αυξημένης εξάρτησής τους από το πετρέλαιο που μεταφέρεται μέσω του Περσικού Κόλπου.

Οι γεωλογικοί περιορισμοί των αμερικανικών αποθεμάτων

Υπάρχει και ένας τεχνικός περιορισμός.

Τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα βρίσκονται αποθηκευμένα σε γεωλογικά σπήλαια στο Τέξας και στη Λουιζιάνα.

Για λόγους σταθερότητας των αποθηκευτικών σχηματισμών, περίπου 150 έως 160 εκατομμύρια βαρέλια δεν μπορούν να αποσυρθούν από τις εγκαταστάσεις.

Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί περίπου στο 35% έως 40% των συνολικών αμερικανικών αποθεμάτων.

Η πραγματική έκταση της απώλειας προσφοράς

Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της ΙΕΑ για την αγορά πετρελαίου, ήδη έχουν χαθεί περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από τη μείωση παραγωγής στον Αραβικό Κόλπο, ενώ άλλα 3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως χάνονται από περικοπές στην παραγωγή πετρελαϊκών προϊόντων.

Αν η κατάσταση δεν ομαλοποιηθεί, τότε έως τις 12 Απριλίου — ακόμη και αν όλα τα αποθέματα της ΙΕΑ έχουν διοχετευθεί στην αγορά — θα έχουν χαθεί σχεδόν 390 εκατομμύρια βαρέλια λόγω της διακοπής των ροών από τα Στενά του Ορμούζ.

Με άλλα λόγια, η ποσότητα που απελευθερώνεται ενδέχεται να αντισταθμιστεί σχεδόν πλήρως από την απώλεια παραγωγής.

Η ανάγκη για διπλωματική λύση

Η ενεργειακή ιστορία δείχνει ότι τα στρατηγικά αποθέματα μπορούν να λειτουργήσουν μόνο ως προσωρινό «μαξιλάρι».

Δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την παραγωγή ούτε να υποκαταστήσουν τη γεωπολιτική σταθερότητα.

Εάν η κρίση συνεχιστεί, οι αγορές ενέργειας θα παραμείνουν εξαιρετικά ευάλωτες και οι τιμές ενδέχεται να κινηθούν ακόμη υψηλότερα.

Υπό αυτή την έννοια, η πραγματική λύση δεν βρίσκεται στις δεξαμενές αποθήκευσης αλλά στη διπλωματία.

Ακολουθήστε το Lykavitos.gr στο Google News
και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις