Αυξανόμενη αβεβαιότητα φαίνεται πως προκαλεί η κρίση στη Μέση Ανατολή, τόσο για κυβερνήσεις και αγορές, όσο και για τους απλούς πολίτες σε όλο τον κόσμο. Πολλά πλέον εξαρτώνται από τις αποφάσεις απρόβλεπτων ηγετών, όπως ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και ο άπειρος, ακόμα, ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, τη Δευτέρα, ο Τραμπ έστειλε ανάμεικτα μηνύματα, αποκαλώντας τον πόλεμο «βραχυπρόθεσμη επιχείρηση» που θα μπορούσε να τελειώσει «σύντομα», ενώ ταυτόχρονα δήλωσε ότι δεν θα πρέπει να τελειώσει πριν το Ιράν «να μην έχει πλέον καμία απολύτως δυνατότητα να αναπτύξει οπλικά συστήματα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον των ΗΠΑ, του Ισραήλ ή οποιουδήποτε συμμάχου μας».
Ο σχεδιασμός σεναρίων είναι τόσο καλός όσο τα στοιχεία που είναι γνωστά τη δεδομένη στιγμή. Στην περίπτωση αυτή, θα υποθέσουμε ότι ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν παραμένει ζωντανός και ότι δεν θα υπάρξουν περαιτέρω πολιτικές αναταραχές στην Τεχεράνη. Μπορούμε επίσης να υποθέσουμε ότι οι τιμές της ενέργειας θα παραμείνουν υψηλές, ακόμη και αν τα πλοία αρχίσουν να διέρχονται ξανά από το στενό του Ορμούζ.
Όσο συνεχίζεται η σύγκρουση στο επίκεντρο μιας ζωτικής διαδρομής διαμετακόμισης, θα υπάρχουν οικονομικές «δονήσεις» που θα γίνονται αισθητές σε παγκόσμιο επίπεδο. Το Ιράν στοχεύει να αυξήσει τις οικονομικές δυσκολίες για να επηρεάσει τον Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο, κάτι που ο πρόεδρος έχει απορρίψει.
Σε αυτό το πλαίσιο, η εξέλιξη της κρίσης μπορεί να κινηθεί σε τρία βασικά σενάρια, τα οποία εξαρτώνται τόσο από την πορεία των στρατιωτικών επιχειρήσεων όσο και από τις πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις στην περιοχή.
1. Βασικό σενάριο (60%): Περιορισμένο Ιράν - όπως το Ιράκ τη δεκαετία του 1990
Σε αυτό το σενάριο, ο Τραμπ δίνει στον στρατό τον χρόνο που χρειάζεται για να ολοκληρώσει την αποστολή αποδυνάμωσης της ικανότητας προβολής ισχύος του Ιράν.
Η εκστρατεία υψηλής έντασης θα σταματήσει αφού επιτευχθεί αυτός ο στόχος, αλλά χωρίς αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη.
Στη συνέχεια, οι κυρώσεις των ΗΠΑ και της διεθνούς κοινότητας θα παραμείνουν σε ισχύ μέχρι το Ιράν να εγκαταλείψει το πυρηνικό πρόγραμμα και τους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς.
Στρατιωτικά, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα μπορούσαν να περιπολούν τον ιρανικό εναέριο χώρο με μικρό ρίσκο, λόγω της αποδυνάμωσης της αεράμυνας του Ιράν.
Αν το Ιράν προσπαθήσει να αποκαταστήσει πυραυλικά, drone ή πυρηνικά προγράμματα, θα μπορούσε να πληγεί άμεσα.
Αυτό το σενάριο θυμίζει το Ιράκ τη δεκαετία του 1990: αποδυναμωμένο, περιορισμένο και υπό συνεχή αποτροπή.
2. Χειρότερο σενάριο (30%): Ενισχυμένο και πιο επιθετικό Ιράν
Το χειρότερο σενάριο θα ήταν να αναγκαστεί ο Τραμπ να σταματήσει την εκστρατεία πρόωρα λόγω οικονομικών πιέσεων.
Αυτό θα άφηνε ένα Ιράν που θα είχε ανασυγκροτήσει τις δομές εξουσίας του, πιο πικραμένο και πιο αποφασισμένο, με δυνατότητα να αναπτύξει ξανά τις στρατιωτικές και πυρηνικές του δυνατότητες.
Η περιοχή θα γινόταν ακόμη πιο ασταθής, καθώς τα κράτη του Κόλπου θα παρέμεναν υπό απειλή πυραύλων και drones.
Το κόστος επιχειρηματικής δραστηριότητας στην περιοχή — από ασφάλιση πλοίων μέχρι επενδύσεις — θα μπορούσε να αυξηθεί σημαντικά.
3. Καλύτερο σενάριο (10%): Νέο Ιράν και νέα Μέση Ανατολή
Στο καλύτερο σενάριο, η στρατιωτική πίεση αποδυναμώνει το καθεστώς και ενθαρρύνει τους Ιρανούς να βγουν στους δρόμους απαιτώντας την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι η εξωτερική στρατιωτική πίεση σπάνια προκαλεί γρήγορη κατάρρευση ενός καθεστώτος χωρίς οργανωμένη εσωτερική αντιπολίτευση.
Χωρίς χερσαίες δυνάμεις των ΗΠΑ ή οργανωμένη ένοπλη αντιπολίτευση, οι πιθανότητες άμεσης αλλαγής καθεστώτος είναι μικρές.
Ωστόσο, όπως αναφέρει το CNN, το πιθανότερο αποτέλεσμα δεν είναι μια καθαρή και οριστική λύση, αλλά ένα Ιράν πιο αδύναμο και περιορισμένο, με νέες ισορροπίες ισχύος στη Μέση Ανατολή και με σημαντική αβεβαιότητα για το πού θα οδηγήσουν οι εξελίξεις τα επόμενα χρόνια.