Η Ευρώπη εξετάζει προτάσεις που θα μπορούσαν να επιτρέψουν την επιβολή τελών ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, υπό την προϋπόθεση ότι τα τέλη δεν θα είναι υποχρεωτικά και θα έχουν την έγκριση του ΟΗΕ μέσω του αρμόδιου οργανισμού που ρυθμίζει τις θαλάσσιες μεταφορές.
Σύμφωνα με τον Guardian, Ο αναπληρωτής πρωθυπουργός της Βρετανίας, Ντέιβιντ Λάμι, δήλωσε ότι η επιβολή υποχρεωτικών διοδίων θα ήταν καταστροφική. Ωστόσο, ορισμένα μέλη του βρετανικού υπουργικού συμβουλίου αναγνώρισαν ότι συστήματα πληρωμών για συγκεκριμένες υπηρεσίες ναυσιπλοΐας εφαρμόζονται ήδη σε αρκετές φυσικές θαλάσσιες διόδους, όπως στα Στενά της Μαλάκα και στη Μάγχη.
Οι εξελίξεις έρχονται την ώρα που Αμερικανοί αξιωματούχοι απαιτούν από το Ιράν να προβεί σε δημόσια δήλωση ότι τα Στενά του Ορμούζ είναι ανοικτά και ότι τα πλοία που διέρχονται από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό δεν θα αποτελούν πλέον στόχο επιθέσεων. Οι ίδιες πηγές αποδίδουν τις δυσκολίες στην επίτευξη και τήρηση μιας συμφωνίας στις εσωτερικές διαμάχες εξουσίας στην Τεχεράνη.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε την Παρασκευή μέσω των κοινωνικών δικτύων ότι θεωρεί πως η προσωρινή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός «έχει τελειώσει», προσθέτοντας ωστόσο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν τις συνομιλίες με στόχο μια μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος εξαπέλυσε νέες απειλές κατά του Ιράν, δηλώνοντας ότι σε περίπτωση απόπειρας δολοφονίας του, «1.000 πύραυλοι είναι οπλισμένοι και στοχεύουν την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν».
Σύμφωνα με πληροφορίες, το Ομάν έχει ήδη καταρτίσει, σε συνεργασία με Βρετανούς νομικούς, πρόταση για τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, προσαρμοσμένη στις αρχές που εφαρμόζονται στα Στενά της Μαλάκα. Η Μουσκάτ προσφέρθηκε μάλιστα να αποστείλει ομάδα νομικών εμπειρογνωμόνων στην Τεχεράνη, προκειμένου να παρουσιάσει αναλυτικά το σχέδιο.
Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί θα μεταβεί το Σάββατο στο Ομάν για συνομιλίες σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με το επίσημο πρακτορείο IRNA, ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, δήλωσε ότι η επίσκεψη θα επικεντρωθεί στα Στενά του Ορμούζ και στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, αποτελώντας συνέχεια των διαβουλεύσεων που έχουν ξεκινήσει με το Ομάν τους τελευταίους έναν έως δύο μήνες.
Το Ομάν ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος των πλωτών διαδρόμων στα Στενά του Ορμούζ και αντιτίθεται στην επιβολή υποχρεωτικών τελών διέλευσης. Ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ, Ματζέντ αλ-Ανσάρι, δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Η παραχώρηση κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Ιράν επί των Στενών, κατά τρόπο που αντιβαίνει στο διεθνές ναυτικό δίκαιο, θα ισοδυναμούσε ουσιαστικά με αποδοχή ομηρίας από οποιοδήποτε ακραίο στοιχείο θελήσει να ελέγξει τη θαλάσσια δίοδο.»
Ωστόσο, η εναλλακτική πρόταση του Ομάν ενδέχεται να μην ανταποκρίνεται στις επιδιώξεις της Τεχεράνης και ιδιαίτερα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC). Όπως ανέφερε διπλωματική πηγή:
«Υπάρχουν τμήματα των Φρουρών που υποστηρίζουν ότι οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν παράνομη επίθεση εναντίον τους τον Φεβρουάριο και αναρωτιούνται γιατί θα πρέπει να δεσμεύονται από το διεθνές δίκαιο της θάλασσας. Άλλοι, αντίθετα, επιθυμούν τη συνεργασία. Υπάρχει σαφής διαίρεση στην Τεχεράνη.»
Παράλληλα, το Ιράν δέχεται πιέσεις από χώρες της περιοχής να αποσαφηνίσει τις προτάσεις του και να διευκρινίσει εάν τα προβλεπόμενα τέλη θα είναι στην πράξη υποχρεωτικά.
Η ιρανική πρεσβεία στο Λονδίνο ανακοίνωσε ότι εξετάζει με ενδιαφέρον προτάσεις που έχουν εκπονηθεί ανεξάρτητα από την ομάδα Energy Policy Research Group.
Η σχετική μελέτη υποστηρίζει ότι ένα διαφανές τέλος παροχής υπηρεσιών, ενταγμένο σε ένα ευρύτερο περιφερειακό πλαίσιο συνεργασίας, θα δημιουργούσε κίνητρα για όλες τις πλευρές να συνεργαστούν και δεν θα αποτελούσε απλώς ένα τέλος διέλευσης που θα επιβαλλόταν στα πλοία.
Κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) στο Λονδίνο, ο εκπρόσωπος του Ομάν, Χάμις μπιν Μοχάμεντ αλ Σαμάχι, τόνισε:
«Το δικαίωμα διέλευσης από διεθνή στενά προστατεύεται από το διεθνές δίκαιο και δεν υποστηρίζει την επιβολή τελών στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.»
Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι το Ομάν θεωρεί χρήσιμη τη διερεύνηση εθελοντικών μηχανισμών που θα αφορούν υπηρεσίες υποστήριξης της ναυσιπλοΐας, με στόχο τη βελτίωση της ασφάλειας, την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, τη μείωση του κινδύνου ρύπανσης και την ενίσχυση της ετοιμότητας για θαλάσσια ατυχήματα, όπως συγκρούσεις και πυρκαγιές σε πλοία και δεξαμενόπλοια.
Πίσω από τις δηλώσεις αυτές βρίσκεται η πολυετής εμπειρία του Ομάν από το μοντέλο διακυβέρνησης των Στενών της Μαλάκα, που συνδέουν τον Ινδικό με τον Ειρηνικό Ωκεανό. Σύμφωνα με έκθεση προς τον IMO, περισσότερα από 120.000 πλοία διέρχονται κάθε χρόνο από τα Στενά της Μαλάκα.
Η έκθεση επισημαίνει ότι ο μηχανισμός συνεργασίας έχει εξελιχθεί σε μια οργανωμένη και συμπεριληπτική πλατφόρμα μέσω της οποίας αντιμετωπίζονται συλλογικά οι νέοι κίνδυνοι, οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι περιβαλλοντικές προκλήσεις. Η λειτουργία του στηρίζεται σε εθελοντικές οικονομικές συνεισφορές, κυρίως από την Ιαπωνία.
Κατά τη συνεδρίαση στο Λονδίνο, συμμαχία κρατών του Κόλπου και ευρωπαϊκών χωρών προώθησε ψήφισμα που καταδίκαζε το Ιράν για τις επιθέσεις σε πλοία και την προσπάθεια ελέγχου των Στενών του Ορμούζ. Το ψήφισμα δεν υποστηρίχθηκε από τη Ρωσία και την Κίνα.
Η Μόσχα υποστήριξε ότι το σχέδιο αγνοεί πλήρως τα βαθύτερα αίτια της κρίσης, ενώ το Πεκίνο χαρακτήρισε το κείμενο μονομερές και εκτός των αρμοδιοτήτων του IMO.
Η πρόταση κατατέθηκε μετά τις αμερικανικές επιθέσεις σε περισσότερους από 150 στόχους, κυρίως στο νότιο Ιράν, με σκοπό την εξουδετέρωση των δυνατοτήτων της Τεχεράνης να παρενοχλεί τη ναυσιπλοΐα με drones, πυραύλους και ταχύπλοα σκάφη. Το Ιράν απάντησε με επιθέσεις εναντίον αμερικανικών βάσεων στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η αναζωπύρωση των συγκρούσεων οφείλεται σε δύο βασικά ζητήματα: αφενός στη διαφωνία για τον έλεγχο των Στενών κατά την επαναλειτουργία τους και αφετέρου στη διαμόρφωση ενός μακροπρόθεσμου μοντέλου διαχείρισης, με το ερώτημα κατά πόσο το πρότυπο των Στενών της Μαλάκα μπορεί να γίνει αποδεκτό από το Ιράν.
Η παράγραφος 5 του Μνημονίου Συνεννόησης (MoU), που υπεγράφη τον προηγούμενο μήνα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης ως οδικός χάρτης για την κατάπαυση του πυρός, προβλέπει ότι το Ιράν θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση των εμπορικών πλοίων από τα Στενά χωρίς καμία οικονομική επιβάρυνση για διάστημα 60 ημερών.
Μετά την άρση των τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων, η εμπορική ναυσιπλοΐα θα αποκατασταθεί πλήρως εντός 30 ημερών.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιμένουν ότι το Μνημόνιο δεν σημαίνει πως τα πλοία μπορούν να διέρχονται μόνο με την άδεια του Ιράν ή αποκλειστικά μέσω διαδρομών που θα καθορίζει η Τεχεράνη.
Παράλληλα, το Μνημόνιο προβλέπει ότι το Ιράν θα συμμετάσχει σε συνομιλίες με το Ομάν για τη διαμόρφωση ενός μακροπρόθεσμου σχεδίου διαχείρισης των Στενών.
Σε ανακοίνωσή του την Πέμπτη, το ναυτικό των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης υποστήριξε ότι έχει ήδη τηρήσει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από το Μνημόνιο, σύμφωνα με τη δική του ερμηνεία.
Ο γενικός γραμματέας του IMO, Αρσένιο Ντομίνγκες, εκτιμούσε ότι είχε εξασφαλίσει τη συναίνεση του Ιράν για τη χρήση της νότιας θαλάσσιας διαδρομής, ώστε να απομακρυνθούν με ασφάλεια χιλιάδες εγκλωβισμένοι ναυτικοί από τα Στενά. Ωστόσο, εφόσον υπήρξε τέτοια συμφωνία, η Τεχεράνη ανακάλεσε την έγκρισή της, αναγκάζοντας τον ΟΗΕ να αναστείλει το σχετικό σχέδιο.
Παρά τις δυσκολίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να προτρέπουν τα εμπορικά πλοία να χρησιμοποιούν τη νότια διαδρομή. Σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), από τις αρχές Μαΐου οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν συμβάλει στην ασφαλή διέλευση περισσότερων από 800 εμπορικών πλοίων και περίπου 380 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου μέσω του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου διαδρόμου.
Το ναυτικό των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης επανέλαβε ότι:
«Οι ξένες δυνάμεις δεν έχουν κανέναν ρόλο ούτε σε αυτή τη γη ούτε στα Στενά του Ορμούζ.»
Οι διπλωματικές επαφές επικεντρώνονται πλέον στο εάν η Τεχεράνη απαιτεί όλα τα πλοία να χρησιμοποιούν τη βόρεια διαδρομή, κοντά στις ιρανικές ακτές, προκειμένου να αποσυμφορηθεί η μεγάλη ουρά των πλοίων, ή αν επιδιώκει απλώς να υποχρεώσει όλα τα πλοία να ζητούν άδεια από τις ιρανικές αρχές και την Αρχή των Στενών του Περσικού Κόλπου πριν χρησιμοποιήσουν τη νότια διαδρομή.