Το αμερικανικό σχέδιο χερσαίας επιχείρησης για το ουράνιο και οι «κλειδωμένες» σήραγγες του Ιράν

Νέες αποκαλύψεις φέρνουν στο φως το πιο ευαίσθητο παρασκήνιο της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ιράν: την τύχη του ιρανικού εμπλουτισμένου ουρανίου και τα σχέδια που φέρεται να εξέτασε η Ουάσινγκτον για την κατάσχεσή του.

Σύμφωνα με αμερικανικές αναφορές, ο στρατός των ΗΠΑ είχε επεξεργαστεί σχέδιο για χερσαία επιχείρηση σε ιρανικό έδαφος, με στόχο τον εντοπισμό, την κατάληψη και την απομάκρυνση ουρανίου που βρίσκεται σε υπόγειες εγκαταστάσεις.

Το σχέδιο, ωστόσο, δεν προχώρησε. Ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να το «πάγωσε» όταν ενημερώθηκε για το επίπεδο κινδύνου μιας τέτοιας αποστολής.

Γιατί θεωρήθηκε εξαιρετικά επικίνδυνη επιχείρηση

Η πιθανή αποστολή χερσαίων δυνάμεων στο Ιράν εκτιμήθηκε ως κίνηση πολύ υψηλού ρίσκου.

Οι επιτελείς φέρονται να προειδοποίησαν ότι μια τέτοια επιχείρηση θα μπορούσε να προκαλέσει άμεση στρατιωτική απάντηση της Τεχεράνης, απώλειες για τις αμερικανικές δυνάμεις και νέα κλιμάκωση σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρισκόταν και το ενδεχόμενο αντίδρασης στα Στενά του Ορμούζ, από όπου περνά μεγάλο μέρος των παγκόσμιων ροών πετρελαίου.

Για την Ουάσινγκτον, το ζητούμενο είναι να απομακρυνθεί ή να τεθεί υπό πλήρη έλεγχο το ιρανικό πυρηνικό υλικό. Όμως μια στρατιωτική επιχείρηση κατάσχεσης θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα κάθε διπλωματική προσπάθεια.

Το κρίσιμο απόθεμα ουρανίου

Το επίμαχο υλικό αφορά ουράνιο εμπλουτισμένο σε επίπεδα που προκαλούν έντονη ανησυχία στη Δύση.

Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, το Ιράν είχε απόθεμα περίπου 440,9 κιλών ουρανίου εμπλουτισμένου έως 60%. Το ποσοστό αυτό βρίσκεται κάτω από το επίπεδο του 90%, που θεωρείται βαθμός κατάλληλος για πυρηνικό όπλο, αλλά παραμένει τεχνικά πολύ κοντά σε αυτό.

Η ποσότητα, εφόσον εμπλουτιστεί περαιτέρω, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή πολλαπλών πυρηνικών κεφαλών. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, επιμένει ότι το πυρηνικό της πρόγραμμα έχει ειρηνικό χαρακτήρα.

Σήραγγες, νάρκες και σφραγισμένες είσοδοι

Την ίδια ώρα, οι αμερικανικές υπηρεσίες φέρονται να εκτιμούν ότι το Ιράν έχει λάβει μέτρα για να καταστήσει σχεδόν αδύνατη την πρόσβαση στο απόθεμα ουρανίου.

Η Τεχεράνη φέρεται να έχει σφραγίσει υπόγειες προσβάσεις, να έχει προκαλέσει ελεγχόμενες καταρρεύσεις σε σήραγγες και να έχει τοποθετήσει νάρκες ή εκρηκτικούς μηχανισμούς σε κρίσιμα σημεία.

Εάν οι πληροφορίες επιβεβαιωθούν, τότε το ιρανικό πυρηνικό υλικό δεν είναι απλώς κρυμμένο. Είναι επιχειρησιακά προστατευμένο απέναντι σε πιθανή στρατιωτική επέμβαση ή αιφνιδιαστική επιχείρηση κατάσχεσης.

Το ουράνιο ως διαπραγματευτικό όπλο

Για το Ιράν, το εμπλουτισμένο ουράνιο αποτελεί το ισχυρότερο χαρτί του στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ.

Όσο η Ουάσινγκτον και οι διεθνείς επιθεωρητές δεν έχουν πλήρη εικόνα για την ακριβή τοποθεσία, την ποσότητα και την κατάσταση του υλικού, η Τεχεράνη διατηρεί κρίσιμο πλεονέκτημα.

Η υπόθεση αυτή περιπλέκει και την πιθανή συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν. Δεν αρκεί μια πολιτική δέσμευση για περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος. Θα απαιτηθούν τεχνική πρόσβαση, αποναρκοθέτηση, χαρτογράφηση σηράγγων και διεθνής μηχανισμός επιβεβαίωσης.

Το μεγάλο πρόβλημα για τον IAEA

Ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας βρίσκεται μπροστά σε ένα σοβαρό κενό επαλήθευσης.

Μετά τα πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και τις δυσκολίες πρόσβασης σε κρίσιμες περιοχές, ο οργανισμός δεν μπορεί να επιβεβαιώσει με απόλυτη βεβαιότητα πού βρίσκεται το σύνολο του εμπλουτισμένου ουρανίου και σε ποια κατάσταση διατηρείται.

Αυτό δημιουργεί ένα από τα πιο δύσκολα σημεία για οποιαδήποτε συμφωνία: πώς θα εφαρμοστεί ένας πυρηνικός περιορισμός, όταν το πιο κρίσιμο υλικό μπορεί να βρίσκεται σε εγκαταστάσεις που είναι θαμμένες, σφραγισμένες ή παγιδευμένες.

Το δίλημμα του Τραμπ

Η απόφαση του Τραμπ να μη δώσει το πράσινο φως στη χερσαία επιχείρηση δείχνει ότι, προς το παρόν, η Ουάσινγκτον προκρίνει την πίεση και τη διαπραγμάτευση αντί για μια κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένη σύγκρουση.

Ωστόσο, το γεγονός ότι τέτοιο σχέδιο εξετάστηκε δείχνει και το βάθος της ανησυχίας των ΗΠΑ για το ιρανικό πυρηνικό απόθεμα.

Η αμερικανική πλευρά θέλει το ουράνιο εκτός ελέγχου της Τεχεράνης. Το Ιράν, αντίθετα, το κρατά ως εγγύηση ισχύος και ως ασπίδα απέναντι στις πιέσεις.

Η συμφωνία περνά από το υπόγειο μέτωπο

Το ζήτημα του ουρανίου μετατρέπεται πλέον σε ένα από τα πιο δύσκολα σημεία της διαπραγμάτευσης.

Ποιος θα μπει στις σήραγγες; Ποιος θα αποναρκοθετήσει τις εισόδους; Ποιος θα επιβεβαιώσει τις ποσότητες; Και ποιος θα εγγυηθεί ότι δεν υπάρχουν κρυφά αποθέματα;

Αυτά τα ερωτήματα δείχνουν ότι η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν δεν θα κριθεί μόνο στις υπογραφές και στις δηλώσεις. Θα κριθεί και στο υπόγειο δίκτυο όπου βρίσκεται το πιο ευαίσθητο στοιχείο του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Το ουράνιο παραμένει το μεγάλο αγκάθι: για την Ουάσινγκτον είναι απειλή που πρέπει να εξουδετερωθεί, για την Τεχεράνη είναι το τελευταίο χαρτί πίεσης πριν από οποιονδήποτε συμβιβασμό.