Η εικόνα ήταν αναμφίβολα ιστορική. Για πρώτη φορά, οι ηγέτες των τριών ισχυρότερων πυρηνικών δυνάμεων του πλανήτη, ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ, βρέθηκαν ταυτόχρονα στο ίδιο τραπέζι, στη Σενζέν της Κίνας. Μια συνάντηση με ισχυρό διπλωματικό συμβολισμό, διεθνή προβολή και υψηλές προσδοκίες, η οποία, ωστόσο, ολοκληρώθηκε χωρίς θεαματικές εξελίξεις στα μεγάλα ανοιχτά ζητήματα της παγκόσμιας ασφάλειας.
Πίσω από τις χειραψίες, τις φωτογραφίες και τις δηλώσεις περί ιστορικής συνάντησης, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι τρεις ηγέτες επέλεξαν να εκπέμψουν ένα μήνυμα συνεννόησης και συνυπευθυνότητας για τη διεθνή τάξη, χωρίς να αναλάβουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις που θα μπορούσαν να μεταβάλουν άμεσα τις ισορροπίες στα μεγάλα γεωπολιτικά μέτωπα.
Η συνάντηση, που πραγματοποιήθηκε στο περιθώριο της συνόδου του APEC, διήρκεσε περισσότερο από μία ώρα. Παρά τον ιστορικό χαρακτήρα της, δεν προέκυψε κάποια σημαντική συμφωνία για τον πόλεμο στην Ουκρανία, την κρίση στη Μέση Ανατολή ή τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών.
Το διπλωματικό κέρδος του Πούτιν και η αναβαθμισμένη θέση του Σι
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η παρουσία στη Σενζέν είχε ιδιαίτερη πολιτική και διπλωματική σημασία. Η συμμετοχή του σε μια συνάντηση αυτού του επιπέδου, δίπλα στον Αμερικανό πρόεδρο και τον Κινέζο ηγέτη, προσέφερε στη Μόσχα τη δυνατότητα να προβάλει την εικόνα μιας Ρωσίας που εξακολουθεί να διατηρεί κεντρικό ρόλο στις διεθνείς εξελίξεις.
Η συνάντηση με τον Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και η κοινή παρουσία με τον Σι Τζινπίνγκ, λειτουργούν ως ένα ισχυρό μήνυμα ότι η Ρωσία παραμένει συνομιλητής των μεγάλων δυνάμεων, παρά τη διεθνή απομόνωση που επιδιώκουν να της επιβάλουν δυτικές χώρες εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία.
Την ίδια στιγμή, ο Σι Τζινπίνγκ είχε τη δυνατότητα να εμφανιστεί ως οικοδεσπότης μιας συνάντησης με παγκόσμια εμβέλεια. Η Κίνα δεν περιορίστηκε στον ρόλο του διοργανωτή, αλλά ανέδειξε τη θέση της ως δύναμη που επιδιώκει να διαμορφώνει την ατζέντα των διεθνών εξελίξεων.
Για το Πεκίνο, η εικόνα των τριών ηγετών δίπλα δίπλα αποτελεί από μόνη της διπλωματικό κεφάλαιο, καθώς ενισχύει την προβολή της Κίνας ως κεντρικού συνομιλητή σε ζητήματα παγκόσμιας ασφάλειας, οικονομίας και διεθνούς διακυβέρνησης.
Τι συμφωνήθηκε – Τι έμεινε στα χαρτιά
Το κοινό ανακοινωθέν των τριών ηγετών περιλαμβάνει τέσσερις βασικούς άξονες συνεργασίας:
- Μεταρρύθμιση του ΟΗΕ: Οι τρεις χώρες τάχθηκαν υπέρ της αναμόρφωσης του Οργανισμού, ώστε να ανταποκρίνεται αποτελεσματικότερα στις σύγχρονες διεθνείς προκλήσεις.
- Ενεργειακή ασφάλεια: Συμφώνησαν στην ενίσχυση της παραγωγής και της διάθεσης διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων και στη σημασία της σταθερότητας των ενεργειακών ροών.
- Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο: Υπογράμμισαν την ανάγκη σεβασμού της κρατικής κυριαρχίας και της ασυλίας των κρατικών αξιωματούχων, εκφράζοντας αντίθεση σε ενδεχόμενη υπέρβαση των αρμοδιοτήτων του Δικαστηρίου.
- Πυρηνικά όπλα: Επανέλαβαν ότι ένας πυρηνικός πόλεμος δεν μπορεί να κερδηθεί και δεν πρέπει ποτέ να διεξαχθεί, συμφωνώντας να υπάρξει διάλογος για τη μείωση των πυρηνικών κινδύνων και την αποτροπή της διάδοσης των πυρηνικών όπλων.
Ωστόσο, οι διατυπώσεις αυτές παραμένουν σε μεγάλο βαθμό γενικές. Δεν ανακοινώθηκε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, μηχανισμός εφαρμογής ή δεσμευτική συμφωνία για τον έλεγχο των εξοπλισμών.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η απουσία οποιασδήποτε συγκεκριμένης δέσμευσης για την Ουκρανία και το Ιράν. Παρά το γεγονός ότι οι δύο συγκρούσεις επηρεάζουν άμεσα την παγκόσμια ασφάλεια και την ενεργειακή αγορά, η συνάντηση δεν οδήγησε σε κάποια συμφωνία για τον τερματισμό τους.
Μάλιστα, η απουσία της Ουκρανίας από το τραπέζι των συνομιλιών, όπως και των Ευρωπαίων συμμάχων της, αναζωπύρωσε τους προβληματισμούς για το κατά πόσο οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν να διαμορφώσουν τις διεθνείς εξελίξεις χωρίς τη συμμετοχή των χωρών που επηρεάζονται άμεσα.
Το πυρηνικό στοίχημα και η λήξη της New START
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που βρέθηκαν στο επίκεντρο ήταν ο έλεγχος των πυρηνικών όπλων.
Ο Τραμπ είχε εκφράσει την επιθυμία για μια νέα συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας, η οποία θα μπορούσε να αντικαταστήσει το υφιστάμενο πλαίσιο ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών. Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο επιτακτική μετά τη λήξη της συμφωνίας New START, τον Φεβρουάριο του 2026.
Το πρόβλημα είναι ότι οι τρεις χώρες δεν ξεκινούν από την ίδια αφετηρία. Η Ρωσία και οι ΗΠΑ διαθέτουν πολύ μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια από την Κίνα, γεγονός που περιορίζει τα κίνητρα του Πεκίνου να αποδεχθεί αντίστοιχους περιορισμούς.
Έτσι, παρά τις δημόσιες διακηρύξεις για την ανάγκη αποτροπής ενός πυρηνικού πολέμου, η σύνοδος δεν κατέληξε σε συμφωνία ελέγχου των εξοπλισμών. Το ζήτημα παραμένει ανοιχτό, με τις τρεις δυνάμεις να καλούνται να μετατρέψουν τις γενικές διακηρύξεις σε πραγματικές διαπραγματεύσεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη στο παρασκήνιο της γεωπολιτικής αντιπαράθεσης
Πέρα από τα παραδοσιακά ζητήματα ασφάλειας, ένα ακόμη μέτωπο που διαμορφώνει τις σχέσεις Ουάσιγκτον και Πεκίνου είναι η τεχνητή νοημοσύνη.
Η Σενζέν, ως ένα από τα σημαντικότερα τεχνολογικά και βιομηχανικά κέντρα της Κίνας, αποτέλεσε το κατάλληλο σκηνικό για να αναδειχθεί η αντιπαράθεση γύρω από την τεχνολογική υπεροχή.
Οι προηγμένοι ημιαγωγοί, η πρόσβαση σε ισχυρά μικροτσίπ και ο έλεγχος των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης αποτελούν κρίσιμα πεδία ανταγωνισμού μεταξύ των δύο χωρών.
Σύμφωνα με το CNN, στο εσωτερικό της αμερικανικής κυβέρνησης υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις σχετικά με τις εξαγωγές προηγμένων μικροτσίπ προς την Κίνα. Ορισμένοι αξιωματούχοι ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς, ενώ ο Τραμπ εμφανίζεται επιφυλακτικός απέναντι σε κινήσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν την ανάπτυξη της συγκεκριμένης τεχνολογίας.
Η τεχνητή νοημοσύνη, επομένως, δεν αποτελεί απλώς ένα ζήτημα οικονομικού ανταγωνισμού. Συνδέεται άμεσα με την εθνική ασφάλεια, τη βιομηχανική ισχύ και τη δυνατότητα κάθε χώρας να διατηρήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα διεθνή πραγματικότητα.
Τραμπ: Η διπλωματία των προσωπικών σχέσεων και τα όριά της
Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η συνάντηση στη Σενζέν αποτέλεσε μια ευκαιρία να εμφανιστεί ως ο ηγέτης που μπορεί να συνομιλεί απευθείας με τις δύο μεγάλες δυνάμεις που αποτελούν τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς ανταγωνιστές των ΗΠΑ.
Οι δημόσιες φιλοφρονήσεις προς τον Πούτιν και τον Σι, τους οποίους αποκάλεσε φίλους του, εντάσσονται στη γνωστή διπλωματική προσέγγιση του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος επενδύει στις προσωπικές σχέσεις ως μέσο επίτευξης πολιτικών συμφωνιών.
Ωστόσο, η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει ότι οι καλές προσωπικές σχέσεις δεν αρκούν για να γεφυρώσουν βαθιές στρατηγικές διαφωνίες.
Οι εμπορικές εντάσεις μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας παραμένουν, οι διαφωνίες για την τεχνολογία δεν έχουν επιλυθεί και ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχίζεται, παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες του Τραμπ να εμφανιστεί ως διαμεσολαβητής.
Παράλληλα, η θερμή υποδοχή των δύο ηγετών προκάλεσε αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ, με πολιτικούς τόσο από τους Δημοκρατικούς όσο και από τους Ρεπουμπλικανούς να εκφράζουν επιφυλάξεις για τον τρόπο με τον οποίο ο Αμερικανός πρόεδρος διαχειρίζεται τις σχέσεις με τους γεωπολιτικούς αντιπάλους της χώρας του.
Το μεγάλο ερώτημα για την επόμενη ημέρα
Η σύνοδος της Σενζέν ανέδειξε μια πραγματικότητα: οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία επιδιώκουν να έχουν καθοριστικό λόγο στη διαμόρφωση των διεθνών κανόνων και της νέας γεωπολιτικής αρχιτεκτονικής.
Η κοινή παρουσία των τριών ηγετών αποτελεί από μόνη της ένα ισχυρό πολιτικό μήνυμα. Δεν σημαίνει, όμως, ότι οι διαφορές τους έχουν γεφυρωθεί ή ότι διαμορφώνεται μια σταθερή συμμαχία.
Αντίθετα, πίσω από τις εικόνες ενότητας εξακολουθούν να υπάρχουν ανταγωνισμοί για την ενέργεια, την τεχνολογία, τα πυρηνικά όπλα, τις εμπορικές σχέσεις και τις περιφερειακές συγκρούσεις.
Για τον Πούτιν, η σύνοδος προσέφερε διεθνή προβολή και τη δυνατότητα να εμφανιστεί ξανά στο κέντρο της παγκόσμιας διπλωματίας. Για τον Σι Τζινπίνγκ, ενίσχυσε τον ρόλο της Κίνας ως οικοδεσπότη και συνομιλητή των μεγάλων δυνάμεων. Για τον Τραμπ, αποτέλεσε μια ευκαιρία να προβάλει την εικόνα ενός προέδρου που διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τους ισχυρότερους παίκτες του πλανήτη.
Το εάν η συνάντηση θα αποτελέσει την αφετηρία μιας νέας εποχής συνεννόησης ή θα μείνει στην ιστορία ως μια εντυπωσιακή διπλωματική παράσταση χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα, θα κριθεί από τις επόμενες κινήσεις των τριών πρωτευουσών.
Στη Σενζέν γράφτηκε μια ιστορική εικόνα. Το εάν γράφτηκε και μια νέα σελίδα στην παγκόσμια διπλωματία παραμένει, προς το παρόν, ανοιχτό ερώτημα.