Με τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου να πλησιάζουν, η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο να χρειαστεί να κυβερνήσει έχοντας απέναντί της ένα Κογκρέσο που θα ελέγχεται, εν μέρει ή εξ ολοκλήρου, από τους Δημοκρατικούς. Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Reuters, ο Λευκός Οίκος έχει ήδη καταρτίσει σχέδια που θα επιτρέψουν στον Αμερικανό πρόεδρο να συνεχίσει την εφαρμογή βασικών πολιτικών του χωρίς την έγκριση του νομοθετικού σώματος.
Οι προετοιμασίες βρίσκονται σε εξέλιξη εδώ και αρκετούς μήνες, με κορυφαίους κυβερνητικούς αξιωματούχους να εξετάζουν τόσο τα περιθώρια μονομερούς άσκησης της εκτελεστικής εξουσίας όσο και τις νομικές προκλήσεις που ενδέχεται να προκύψουν.
Σύμφωνα με έναν αξιωματούχο του Λευκού Οίκου και δύο πρόσωπα που γνωρίζουν τις σχετικές συζητήσεις, οι εργασίες ξεκίνησαν τον Απρίλιο του 2026, με τη συμμετοχή του αναπληρωτή προσωπάρχη Στίβεν Μίλερ, του επικεφαλής του Γραφείου Διαχείρισης και Προϋπολογισμού Ράσελ Βόουτ και της νομικής υπηρεσίας της προεδρίας.
Δασμοί, μετανάστευση και στεγαστικό στην πρώτη γραμμή
Η κυβέρνηση εξετάζει ένα ευρύ φάσμα παρεμβάσεων που θα μπορούσαν να προωθηθούν μέσω προεδρικών διαταγμάτων και διοικητικών αποφάσεων, χωρίς να απαιτείται η ψήφιση νέων νόμων.
Στις επιλογές που βρίσκονται υπό επεξεργασία περιλαμβάνονται νέοι δασμοί στις εισαγωγές κρίσιμων ορυκτών και ανεμογεννητριών, αυστηρότεροι περιορισμοί στις θεωρήσεις εισόδου για ξένους φοιτητές και προσωρινούς εργαζομένους, καθώς και μέτρα για τη μείωση του κόστους κατοικίας και κατασκευών.
Παράλληλα, ο Ράσελ Βόουτ εξετάζει ποιες κυβερνητικές προτεραιότητες μπορούν να χρηματοδοτηθούν από κονδύλια που έχουν ήδη εγκριθεί από το Κογκρέσο.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην πιθανή τροποποίηση των κανόνων χορήγησης ομοσπονδιακών επιδοτήσεων, ώστε οι πολιτικά διορισμένοι αξιωματούχοι να αποκτήσουν μεγαλύτερο λόγο στην κατανομή των κρατικών πόρων.
Μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να ενισχύσει την επιρροή του Λευκού Οίκου στις δημόσιες δαπάνες, ακόμη και χωρίς νέα νομοθετική έγκριση.
Οι νομικές προετοιμασίες και τα όρια της προεδρικής εξουσίας
Κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό έχει ο νομικός σύμβουλος του Λευκού Οίκου Γουίλ Σαρφ, ο οποίος, μαζί με την ομάδα του, εξετάζει μέχρι πού μπορεί να φτάσει η εκτελεστική εξουσία του προέδρου.
Όπως ανέφερε κυβερνητικός αξιωματούχος στο Reuters, οι νομικοί σύμβουλοι διερευνούν ποιες αποφάσεις μπορεί να λάβει νόμιμα ο Τραμπ χωρίς τη συναίνεση του Κογκρέσου, σε ποια πεδία μπορεί να δοκιμάσει τα όρια των αρμοδιοτήτων του και πώς θα μπορούσαν να υποστηριχθούν αυτές οι αποφάσεις ενώπιον των δικαστηρίων.
Για τον σκοπό αυτό, η κυβέρνηση σχεδιάζει να ζητήσει γνωμοδοτήσεις από το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης, ώστε να περιορίσει τους νομικούς κινδύνους από πιθανές προσφυγές κατά των προεδρικών αποφάσεων.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει ενημερωθεί για τις προετοιμασίες και έχει συμμετάσχει στις σχετικές συζητήσεις, σύμφωνα με τις πηγές του Reuters.
Μάλιστα, όταν ένα από τα πρόσωπα που γνωρίζουν τον σχεδιασμό ρωτήθηκε κατά πόσο ο Αμερικανός πρόεδρος θα αισθανόταν άνετα να κυβερνήσει μέσω εκτελεστικών αποφάσεων απέναντι σε ένα Δημοκρατικό Κογκρέσο, η απάντηση ήταν χαρακτηριστική: «Πολύ άνετα».
Η εκλογική μάχη για τη Βουλή και τη Γερουσία
Οι ενδιάμεσες εκλογές της Τρίτης αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα καθορίσουν τις ισορροπίες εξουσίας στην Ουάσιγκτον για το δεύτερο μισό της προεδρικής θητείας του Τραμπ.
Οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν σήμερα οριακή πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων, με 218 έδρες έναντι 214 των Δημοκρατικών, ενώ στη Γερουσία διατηρούν ισχυρότερη παρουσία, με 53 έναντι 47 εδρών.
Οι Δημοκρατικοί χρειάζονται καθαρό κέρδος τεσσάρων εδρών στη Βουλή των Αντιπροσώπων, καθώς και ανατροπή της υφιστάμενης ισορροπίας στη Γερουσία, προκειμένου να αποκτήσουν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων.
Οι δημοσκοπήσεις που επικαλείται το Reuters δείχνουν προβάδισμα των Δημοκρατικών στη μάχη για τη Βουλή, ενώ η αναμέτρηση για τη Γερουσία παραμένει αμφίρροπη.
Ο Τραμπ έχει πραγματοποιήσει σειρά προεκλογικών συγκεντρώσεων σε ολόκληρη τη χώρα, επιδιώκοντας να διατηρήσουν οι Ρεπουμπλικανοί τις κοινοβουλευτικές τους πλειοψηφίες.
Ο Λευκός Οίκος, πάντως, απορρίπτει το ενδεχόμενο εκλογικής ήττας ως προεξοφλημένο σενάριο, κατηγορώντας τα μέσα ενημέρωσης ότι καλλιεργούν παραπλανητική εικόνα.
Η εκπρόσωπος της προεδρίας Λόρεν Μπις υποστήριξε ότι η κυβέρνηση και οι Ρεπουμπλικανοί θα συνεχίσουν να επικεντρώνονται στην ασφάλεια των συνόρων, την αποκατάσταση της τάξης, την ενίσχυση των εισοδημάτων και την εφαρμογή της κυβερνητικής πολιτικής.
Διακυβέρνηση με προεδρικά διατάγματα
Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο, τον Ιανουάριο του 2025, ο Τραμπ έχει αξιοποιήσει εκτεταμένα τις προεδρικές του αρμοδιότητες.
Μέσω εκτελεστικών αποφάσεων έχει προωθήσει την επιβολή δασμών, την ενίσχυση των ελέγχων στη μετανάστευση, τη μείωση του ομοσπονδιακού προσωπικού και πρωτοβουλίες εξωτερικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένου του πολέμου κατά του Ιράν.
Μία από τις σημαντικότερες εξαιρέσεις αποτέλεσε το μεγάλο πακέτο φορολογικών ελαφρύνσεων και περικοπών δαπανών, το οποίο εγκρίθηκε από το ελεγχόμενο από τους Ρεπουμπλικανούς Κογκρέσο και υπεγράφη από τον πρόεδρο τον Ιούλιο του 2025.
Ο Νέιθαν Γκονζάλες, επικεφαλής του Inside Elections, εκτιμά ότι ο Τραμπ θα συνεχίσει να βασίζεται στις εκτελεστικές του εξουσίες ακόμη και αν οι Δημοκρατικοί αποκτήσουν κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επίσης επικαλεστεί επανειλημμένα καταστάσεις εθνικής έκτακτης ανάγκης, διευρύνοντας τα περιθώρια δράσης του χωρίς την ανάγκη νέας νομοθεσίας.
Το Κογκρέσο έχει τη δυνατότητα να ψηφίσει τον τερματισμό τέτοιων καταστάσεων, ωστόσο ο πρόεδρος μπορεί να ασκήσει βέτο. Για την υπέρβασή του απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα.
Πώς μπορούν οι Δημοκρατικοί να περιορίσουν τον Τραμπ
Παρά τα σημαντικά περιθώρια που διαθέτει η εκτελεστική εξουσία, μια ενδεχόμενη επικράτηση των Δημοκρατικών θα δημιουργούσε ουσιαστικά εμπόδια στην κυβερνητική ατζέντα.
Εάν αποκτήσουν τον έλεγχο της Γερουσίας, οι Δημοκρατικοί θα μπορούν να μπλοκάρουν διορισμούς σε ανώτερες κυβερνητικές και δικαστικές θέσεις, συμπεριλαμβανομένης ενδεχόμενης επιλογής νέου δικαστή στο Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ.
Παράλληλα, θα έχουν τη δυνατότητα να εμποδίζουν την έγκριση νομοσχεδίων που προωθεί ο πρόεδρος.
Ωστόσο, ο Τραμπ θα μπορεί από την πλευρά του να ασκεί βέτο σε νομοθετικές πρωτοβουλίες των Δημοκρατικών, περιορίζοντας τη δυνατότητά τους να εφαρμόσουν τη δική τους πολιτική ατζέντα.
Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσουν και τα ομοσπονδιακά δικαστήρια, τα οποία μπορούν να ακυρώσουν προεδρικές αποφάσεις εφόσον κρίνουν ότι υπερβαίνουν τα νόμιμα όρια της εκτελεστικής εξουσίας.
Προετοιμασία για κοινοβουλευτικές έρευνες
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που ενδέχεται να αντιμετωπίσει ο Τραμπ δεν αφορά τη νομοθεσία, αλλά την ενίσχυση του κοινοβουλευτικού ελέγχου.
Σύμφωνα με προηγούμενο δημοσίευμα του Reuters, στελέχη των Δημοκρατικών στη Βουλή των Αντιπροσώπων έχουν συζητήσει το ενδεχόμενο διεξαγωγής ερευνών για να διαπιστωθεί εάν ο Αμερικανός πρόεδρος χρησιμοποίησε τις εξουσίες του προς όφελος του ίδιου, πολιτικών συμμάχων ή οικονομικών υποστηρικτών του.
Οι έρευνες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ακροάσεις, κλητεύσεις μαρτύρων και αιτήματα παράδοσης κυβερνητικών εγγράφων.
Ο Λευκός Οίκος έχει ήδη ξεκινήσει την προετοιμασία των κυβερνητικών στελεχών για ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Νομικοί σύμβουλοι έχουν ενημερώσει πολιτικά διορισμένους αξιωματούχους και επικεφαλής ομοσπονδιακών υπηρεσιών για τον τρόπο διαχείρισης κοινοβουλευτικών αιτημάτων και κλητεύσεων, συμβουλεύοντάς τους παράλληλα να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στις γραπτές επικοινωνίες τους.
Επιπλέον, σύμφωνα με μία από τις πηγές, η κυβέρνηση έχει επιδιώξει νομική γνωμοδότηση που θα μπορούσε να επιτρέψει στον πρόεδρο να επικαλεστεί το εκτελεστικό προνόμιο (executive privilege), προκειμένου να προστατεύσει από τον κοινοβουλευτικό έλεγχο επικοινωνίες του με ιδιώτες συμβούλους.
Το κατά πόσο μια τέτοια επίκληση θα γίνει δεκτή θα εξαρτηθεί από το νομικό πλαίσιο και ενδεχόμενες δικαστικές αποφάσεις.
Η επόμενη ημέρα των ενδιάμεσων εκλογών ενδέχεται, επομένως, να διαμορφώσει ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης στην Ουάσιγκτον, με επίκεντρο όχι μόνο τις πολιτικές επιλογές της κυβέρνησης, αλλά και τα όρια της προεδρικής εξουσίας απέναντι στο Κογκρέσο.