Στην πιο κρίσιμη φάση εισέρχεται η υπόθεση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, καθώς η έκδοση της NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών αναμένεται ακόμη και εντός της ημέρας, ανοίγοντας τον δρόμο για την επιστροφή του ερευνητικού πλοίου στην περιοχή. Η Αθήνα εμφανίζεται αποφασισμένη να προχωρήσει στο επόμενο βήμα, με το ενδιαφέρον να στρέφεται πλέον στην αντίδραση της Άγκυρας και στο κατά πόσο θα επιχειρήσει να δημιουργήσει νέα εμπόδια στο έργο.
Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo, το οποίο βρίσκεται αγκυροβολημένο στο λιμάνι του Ηρακλείου, είναι έτοιμο να αποπλεύσει μόλις ολοκληρωθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες. Η εταιρεία που έχει αναλάβει τις έρευνες έχει ήδη αποστείλει τις απαραίτητες συντεταγμένες στο υπουργείο Εξωτερικών, ενώ αναμένεται η θετική εισήγηση της αρμόδιας διυπουργικής επιτροπής.
Εφόσον δεν υπάρξει κάποια απρόοπτη εξέλιξη, η NAVTEX μπορεί να εκδοθεί ακόμη και την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, διαφορετικά το αργότερο μέσα στο Σαββατοκύριακο. Με την έκδοσή της, το γαλλικό πλοίο θα μπορέσει να ξεκινήσει άμεσα τις ερευνητικές εργασίες για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι η αντίδραση της Άγκυρας
Η επανεκκίνηση των ερευνών δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό βήμα για την υλοποίηση ενός μεγάλου ενεργειακού έργου. Έχει σαφείς γεωπολιτικές προεκτάσεις, καθώς συνδέεται με τις διαφωνίες Ελλάδας και Τουρκίας για τα δικαιώματα και τις αρμοδιότητες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στη στάση που θα επιλέξει να κρατήσει η τουρκική πλευρά. Θα περιοριστεί στην καταγραφή των αντιρρήσεών της ή θα επιχειρήσει να αμφισβητήσει έμπρακτα την έναρξη των ερευνών;
Στα πιθανά σενάρια περιλαμβάνονται η έκδοση τουρκικής NAVTEX, η αποστολή μηνυμάτων μέσω ασυρμάτου προς το ερευνητικό πλοίο, αλλά και η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων στην ευρύτερη περιοχή.
Το ενδεχόμενο επανάληψης της έντασης του 2024, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων οδήγησε στη διακοπή των ερευνών, αποτελεί ένα από τα βασικά ζητήματα που απασχολούν την Αθήνα.
Η ελληνική κυβέρνηση, πάντως, ξεκαθαρίζει ότι η αδειοδότηση των ερευνών αποτελεί ελληνική αρμοδιότητα. Η ενημέρωση των παράκτιων χωρών για την έναρξη των εργασιών δεν συνιστά αίτημα άδειας ούτε αναγνωρίζει δικαιώματα άλλης χώρας στην περιοχή.
Η γαλλική παρουσία και το μήνυμα προς την Τουρκία
Σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις διαδραματίζει η Γαλλία, καθώς το ερευνητικό πλοίο που θα αναλάβει τις εργασίες φέρει γαλλική σημαία, ενώ ο γαλλικός όμιλος Meridiam έχει την πλειοψηφική συμμετοχή στο έργο.
Η γαλλική πλευρά εμφανίζεται να επιδιώκει τη διευκόλυνση της επανέναρξης των ερευνών, έχοντας αναπτύξει επικοινωνία με την Αθήνα και την Άγκυρα. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η πρόσφατη επικοινωνία του Εμανουέλ Μακρόν με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με τη Γαλλία να διαμηνύει ότι στηρίζει την απρόσκοπτη υλοποίηση του έργου.
Παράλληλα, η ευρωπαϊκή διάσταση της ηλεκτρικής διασύνδεσης ενισχύει το διπλωματικό βάρος της υπόθεσης. Το έργο Great Sea Interconnector έχει χαρακτηριστεί Έργο Κοινού Ευρωπαϊκού Ενδιαφέροντος και έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 657 εκατ. ευρώ.
Η θέση των Βρυξελλών είναι ότι πρόκειται για ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο, του οποίου η υλοποίηση δεν μπορεί να παρεμποδίζεται μονομερώς. Το μήνυμα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή ασφάλεια και η διασύνδεση των κρατών-μελών αποτελούν βασικές προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Αθήνα δηλώνει έτοιμη για κάθε ενδεχόμενο
Στην ελληνική πρωτεύουσα επικρατεί συγκρατημένη αισιοδοξία ότι η Άγκυρα δεν θα επιλέξει αυτή τη φορά μια κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα σοβαρή κρίση στην περιοχή.
Ωστόσο, η Αθήνα δεν θεωρεί δεδομένη την απουσία αντιδράσεων. Το υπουργείο Εξωτερικών και το υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχουν εξετάσει τα πιθανά σενάρια και δηλώνουν έτοιμα να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε προσπάθεια παρεμπόδισης των ερευνών.
Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι η Ελλάδα θα υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα, χωρίς να αποδέχεται διαδικασίες που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν προηγούμενα ως προς τις αρμοδιότητές της στην περιοχή.
Παράλληλα, η πολιτική συγκυρία στις Ηνωμένες Πολιτείες προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα στην εξίσωση. Οι αλλαγές στους πολιτικούς συσχετισμούς στο αμερικανικό Κογκρέσο και οι επιπτώσεις τους στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Άγκυρας ενδέχεται να επηρεάσουν τους υπολογισμούς της τουρκικής ηγεσίας. Ωστόσο, παραμένει αβέβαιο κατά πόσο θα λειτουργήσουν αποτρεπτικά απέναντι σε ενδεχόμενες τουρκικές κινήσεις.
Το μεγάλο στοίχημα για την ηλεκτρική διασύνδεση
Πέρα από τη διπλωματική και στρατηγική διάσταση, η επανεκκίνηση των ερευνών αποτελεί κρίσιμο βήμα για την ίδια την πορεία του Great Sea Interconnector.
Η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης – Κύπρου φιλοδοξεί να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, να ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού και να δημιουργήσει νέες δυνατότητες για την ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η καθυστέρηση του έργου έχει ήδη δημιουργήσει σημαντικές εκκρεμότητες, ενώ η επανέναρξη των ερευνών θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για να προχωρήσουν τα επόμενα στάδια.
Οι επόμενες ημέρες, επομένως, αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η έκδοση της NAVTEX θα σηματοδοτήσει την επιστροφή του έργου σε τροχιά υλοποίησης, αλλά ταυτόχρονα θα αποτελέσει ένα κρίσιμο τεστ για τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το ζητούμενο για Αθήνα και Λευκωσία είναι πλέον διπλό: να προχωρήσει η ηλεκτρική διασύνδεση και να διασφαλιστεί ότι η υλοποίησή της δεν θα μετατραπεί σε αφορμή για έναν νέο κύκλο έντασης με την Τουρκία.