Η πλασμαφαίρεση είναι μια εξειδικευμένη ιατρική μέθοδος κατά την οποία το αίμα περνά από ειδικό μηχάνημα, ώστε να διαχωριστεί το πλάσμα από τα υπόλοιπα συστατικά του.

Στη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, το πλάσμα που αφαιρείται αντικαθίσταται με κατάλληλο υγρό, ενώ τα κύτταρα του αίματος επιστρέφουν στον οργανισμό.

Τι είναι το πλάσμα

Το πλάσμα είναι το υγρό μέρος του αίματος και αποτελείται κυρίως από νερό. Μέσα σε αυτό κυκλοφορούν πρωτεΐνες, αντισώματα, ηλεκτρολύτες, ορμόνες και άλλες ουσίες απαραίτητες για τη λειτουργία του οργανισμού.

Σε ορισμένες παθήσεις, όμως, στο πλάσμα βρίσκονται ουσίες που συμμετέχουν στον μηχανισμό της νόσου. Μπορεί, για παράδειγμα, να πρόκειται για παθολογικά αντισώματα που στρέφονται εναντίον του ίδιου του οργανισμού.

Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος επιτρέπει τη γρήγορη μείωση τέτοιων παραγόντων από την κυκλοφορία του αίματος.

Πώς γίνεται η πλασμαφαίρεση

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, αίμα λαμβάνεται μέσω φλεβικής πρόσβασης και οδηγείται σε ειδικό μηχάνημα.

Εκεί διαχωρίζεται το πλάσμα από τα κυτταρικά συστατικά του αίματος, δηλαδή τα ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια.

Το πλάσμα που πρέπει να απομακρυνθεί συλλέγεται, ενώ τα υπόλοιπα συστατικά επιστρέφουν στον ασθενή. Το αφαιρεθέν πλάσμα αντικαθίσταται, ανάλογα με την περίπτωση, με ειδικά διαλύματα, όπως ανθρώπινη λευκωματίνη ή πλάσμα.

Η θεραπεία μπορεί να διαρκέσει αρκετές ώρες, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις δεν αρκεί μία συνεδρία και απαιτείται σειρά θεραπειών.

Σε ποιες παθήσεις χρησιμοποιείται

Η πλασμαφαίρεση δεν αποτελεί θεραπεία γενικής «αποτοξίνωσης» ή «καθαρισμού» του αίματος. Είναι ιατρική πράξη με συγκεκριμένες θεραπευτικές ενδείξεις.

Χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, σε ορισμένες σοβαρές νευρολογικές, αιματολογικές και αυτοάνοσες παθήσεις.

Στις παθήσεις στις οποίες μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να εφαρμοστεί περιλαμβάνονται η μυασθένεια gravis, το σύνδρομο Guillain-Barré, η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (TTP), καθώς και άλλες παθήσεις στις οποίες η απομάκρυνση συγκεκριμένων ουσιών από το πλάσμα μπορεί να έχει θεραπευτικό όφελος.

Η απόφαση για πλασμαφαίρεση λαμβάνεται από τους γιατρούς με βάση τη διάγνωση, τη σοβαρότητα της κατάστασης και τη συνολική εικόνα του ασθενούς.

Ποιες είναι οι πιθανές παρενέργειες

Όπως κάθε εξειδικευμένη ιατρική πράξη, έτσι και η πλασμαφαίρεση δεν είναι απαλλαγμένη από πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Μεταξύ αυτών μπορεί να είναι η πτώση της αρτηριακής πίεσης, η ζάλη, η ναυτία, το αίσθημα ψύχους και η κόπωση.

Μπορεί επίσης να παρουσιαστούν μεταβολές στα επίπεδα ηλεκτρολυτών του αίματος και ιδιαίτερα του ασβεστίου. Η μείωση του ασβεστίου μπορεί να προκαλέσει, μεταξύ άλλων, μυρμήγκιασμα γύρω από το στόμα ή στα άκρα και μυϊκές ενοχλήσεις.

Υπάρχουν ακόμη κίνδυνοι που σχετίζονται με τη φλεβική πρόσβαση, ιδιαίτερα όταν απαιτείται η τοποθέτηση κεντρικού φλεβικού καθετήρα, καθώς και πιθανότητα αντιδράσεων στα υγρά που χρησιμοποιούνται για την αντικατάσταση του πλάσματος.

Σοβαρές επιπλοκές είναι λιγότερο συχνές, ωστόσο η πιθανότητά τους είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους απαιτείται κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση.

Γιατί απαιτείται στενή παρακολούθηση

Κατά τη διάρκεια της πλασμαφαίρεσης παρακολουθείται η κατάσταση του ασθενούς, καθώς η διαδικασία επηρεάζει προσωρινά τόσο την κυκλοφορία όσο και τη σύσταση του αίματος.

Παράλληλα, πριν από τη θεραπεία πρέπει να λαμβάνονται υπόψη η γενικότερη κατάσταση της υγείας του ασθενούς, τα φάρμακα που λαμβάνει και πιθανοί παράγοντες κινδύνου.

Για τον λόγο αυτό η πλασμαφαίρεση απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό, κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό και δυνατότητα αντιμετώπισης μιας ενδεχόμενης επιπλοκής.

Δεν είναι μέθοδος «αποτοξίνωσης»

Ιδιαίτερη σημασία έχει να μη συγχέεται η θεραπευτική πλασμαφαίρεση με πρακτικές που διαφημίζονται ως μέθοδοι «αποτοξίνωσης» ή γενικού «καθαρισμού του αίματος».

Στην κλασική θεραπευτική εφαρμογή της, η ανταλλαγή πλάσματος πραγματοποιείται για συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη και έχει συγκεκριμένο στόχο: να μειώσει ουσίες του πλάσματος που σχετίζονται με μια παθολογική κατάσταση.

Δεν αποτελεί θεραπεία που χρειάζεται ένας υγιής άνθρωπος προκειμένου να «καθαρίσει» τον οργανισμό του.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι ασθενείς

Όποιος πρόκειται να υποβληθεί σε πλασμαφαίρεση πρέπει να γνωρίζει για ποια ακριβώς ιατρική ένδειξη συστήνεται, πόσες συνεδρίες προβλέπονται, ποιο είναι το αναμενόμενο όφελος και ποιες είναι οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Η πλασμαφαίρεση αποτελεί εδώ και χρόνια ένα σημαντικό θεραπευτικό «εργαλείο» για συγκεκριμένες σοβαρές παθήσεις. Το γεγονός, όμως, ότι πρόκειται για καθιερωμένη θεραπευτική τεχνική δεν αναιρεί την ανάγκη να πραγματοποιείται με σαφή ιατρική ένδειξη, τις κατάλληλες προϋποθέσεις και την απαιτούμενη παρακολούθηση.