Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς των κληρονομιών φέρνει από την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου ο νόμος 5303/2026, μεταβάλλοντας κανόνες που επηρεάζουν χιλιάδες οικογένειες. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα χρέη που αφήνει πίσω του ο αποβιώσας, η προστασία της προσωπικής περιουσίας των κληρονόμων, η νόμιμη μοίρα, τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου, αλλά και οι δυνατότητες που παρέχονται για τον προγραμματισμό της περιουσίας πριν από τον θάνατο.

Πρόκειται για μία ουσιαστική μεταρρύθμιση του Κληρονομικού Δικαίου, το οποίο παρέμενε σε μεγάλο βαθμό βασισμένο σε κανόνες ηλικίας πολλών δεκαετιών. Το Lykavitos.gr είχε ήδη παρουσιάσει τους βασικούς άξονες του νέου κληρονομικού δικαίου, με τις αλλαγές να επιχειρούν να προσαρμόσουν την κληρονομική διαδοχή στις σημερινές οικογενειακές και οικονομικές συνθήκες.

Χρέη: Η μεγάλη αλλαγή για τους κληρονόμους

Ίσως η σημαντικότερη αλλαγή αφορά τα χρέη της κληρονομιάς. Μέχρι σήμερα, το ενδεχόμενο να κληρονομήσει κάποιος μαζί με ένα ακίνητο ή καταθέσεις και σημαντικές οφειλές αποτελούσε έναν από τους μεγαλύτερους φόβους των κληρονόμων. Δεν είναι τυχαίο ότι στο παρελθόν καταγραφόταν μεγάλος αριθμός αποποιήσεων κληρονομιών, ακριβώς επειδή πολλές περιουσίες συνοδεύονταν από βάρη και υποχρεώσεις.

Με το νέο πλαίσιο ενισχύεται ο διαχωρισμός ανάμεσα στην κληρονομιαία και στην προσωπική περιουσία του κληρονόμου. Ο κληρονόμος δεν βαρύνεται κατ' αρχήν με την ατομική του περιουσία για τα χρέη που ανήκουν στην κληρονομιά, με τις εξαιρέσεις και τις ειδικές προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος. Αυτό αποτελεί σημαντική διαφοροποίηση από το παλαιότερο καθεστώς, όπου η αποδοχή μιας υπερχρεωμένης κληρονομιάς μπορούσε υπό προϋποθέσεις να δημιουργήσει σοβαρό οικονομικό κίνδυνο για τον ίδιο.

Τι σημαίνει πρακτικά για μια κληρονομιά με χρέη

Η φιλοσοφία του νέου συστήματος είναι ουσιαστικά ότι τα χρέη πρέπει να βαρύνουν την κληρονομιαία περιουσία και όχι αυτομάτως ό,τι είχε αποκτήσει ο κληρονόμος πριν από αυτήν. Πρόκειται για αλλαγή με ιδιαίτερη πρακτική σημασία όταν, για παράδειγμα, κάποιος κληρονομεί ακίνητα αξίας 150.000 ευρώ μαζί με σημαντικές οφειλές.

Μέχρι σήμερα, ο φόβος μιας άγνωστης οφειλής οδηγούσε αρκετούς πολίτες στην επιλογή της αποποίησης. Το Lykavitos.gr έχει αναλύσει στο παρελθόν τα SOS της αποδοχής και της αποποίησης κληρονομιάς, ακριβώς επειδή μια λανθασμένη ή εκπρόθεσμη κίνηση μπορούσε να έχει σοβαρές οικονομικές συνέπειες.

Αλλάζει η νόμιμη μοίρα

Μεγάλη παρέμβαση γίνεται και στον θεσμό της νόμιμης μοίρας, δηλαδή στο τμήμα της κληρονομιάς που προστατεύεται από τον νόμο για συγκεκριμένους στενούς συγγενείς. Στο προηγούμενο σύστημα, η νόμιμη μοίρα μπορούσε να οδηγεί σε συγκυριότητα επί ακινήτων, δημιουργώντας στην πράξη περιουσίες κατακερματισμένες σε ποσοστά και συχνά μακροχρόνιες οικογενειακές διαφωνίες.

Το νέο πλαίσιο μετατρέπει τη νόμιμη μοίρα σε χρηματική αξίωση, ώστε ο δικαιούχος να μπορεί να λάβει την αξία που του αναλογεί χωρίς να καθίσταται αναγκαστικά συγκύριος ενός ακινήτου. Πρόκειται για σημαντική διαφοροποίηση από το προηγούμενο σύστημα της νόμιμης μοίρας, όπου ο μεριδούχος αποκτούσε κληρονομικό δικαίωμα επί της κληρονομιαίας περιουσίας.

Περισσότερα δικαιώματα στον επιζώντα σύζυγο

Αλλαγές προβλέπονται και για τη θέση του επιζώντος συζύγου. Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο επιχειρεί να προσαρμόσει τα δικαιώματα των συζύγων και των συντρόφων στις σύγχρονες μορφές οικογενειακής ζωής, επαναπροσδιορίζοντας τη συμμετοχή τους στην κληρονομική διαδοχή.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν επομένως οι οικογένειες στις οποίες συνυπάρχουν παιδιά από προηγούμενους γάμους, δεύτερος σύζυγος ή σύμφωνο συμβίωσης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο σωστός προγραμματισμός της περιουσίας γίνεται ακόμη σημαντικότερος, ώστε να περιορίζονται οι μελλοντικές διαφορές μεταξύ των κληρονόμων.

Οι κληρονομικές συμβάσεις αλλάζουν τα δεδομένα

Μία από τις μεγαλύτερες καινοτομίες είναι η καθιέρωση της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου. Μέσω αυτής παρέχεται η δυνατότητα, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις και ενώπιον συμβολαιογράφου, να οργανωθούν από πριν συγκεκριμένα ζητήματα της μελλοντικής κληρονομικής διαδοχής.

Παράλληλα προβλέπεται δυνατότητα σύμβασης με την οποία ένας μελλοντικός κληρονόμος μπορεί να παραιτηθεί ρητά από μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα. Η αλλαγή αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική σε οικογένειες με επιχειρήσεις ή μεγάλη ακίνητη περιουσία, όπου είναι συχνά απαραίτητο να έχει συμφωνηθεί εγκαίρως ποιος θα αναλάβει συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία.

Τι πρέπει να προσέξουν οι πολίτες

Οι αλλαγές δεν σημαίνουν ότι οι κληρονόμοι μπορούν πλέον να αγνοούν τις διαδικασίες και τις προθεσμίες. Αντίθετα, πριν από οποιαδήποτε αποδοχή, αποποίηση ή άλλη πράξη χρειάζεται πλήρης εικόνα για τα περιουσιακά στοιχεία, τις οφειλές, τη διαθήκη και τους υπόλοιπους δικαιούχους.

Ειδικά στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν ακίνητα, επιχειρήσεις, σημαντικά χρέη ή περισσότεροι κληρονόμοι, η εξατομικευμένη νομική και συμβολαιογραφική συμβουλή παραμένει κρίσιμη. Άλλωστε, η εκπρόθεσμη αποποίηση κληρονομιάς ήταν ήδη ένα από τα ζητήματα που μπορούσαν να οδηγήσουν έναν πολίτη σε δύσκολες δικαστικές διαδικασίες.

Το βέβαιο είναι ότι από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 το τοπίο αλλάζει ουσιαστικά. Η μεγαλύτερη προστασία από κληρονομικά χρέη, η νέα μορφή της νόμιμης μοίρας και η δυνατότητα προγενέστερων συμφωνιών επιχειρούν να κάνουν τη μεταβίβαση της περιουσίας πιο λειτουργική και να περιορίσουν περιπτώσεις στις οποίες μια κληρονομιά μετατρεπόταν από περιουσιακό όφελος σε οικονομική παγίδα.