Ριζικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο μεταβιβάζεται και μοιράζεται η περιουσία μετά τον θάνατο ενός προσώπου φέρνει το νέο κληρονομικό δίκαιο, αλλάζοντας σημαντικά τα δεδομένα για συζύγους, παιδιά, συγγενείς και συντρόφους ελεύθερης συμβίωσης.
Η μεταρρύθμιση, που θεσπίστηκε με τον νόμο 5303/2026 και εφαρμόζεται από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 για τις κληρονομικές σχέσεις που προκύπτουν από θανάτους από την ημερομηνία αυτή και μετά, επιχειρεί να αντιμετωπίσει χρόνιες παθογένειες του προηγούμενου πλαισίου.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η προστασία της προσωπικής περιουσίας των κληρονόμων από τα χρέη του θανόντος, η αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού της νόμιμης μοίρας, η ενίσχυση του μεριδίου του επιζώντος συζύγου και η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων.
Παράλληλα, προβλέπονται νέες δυνατότητες διευθέτησης των περιουσιακών διαφορών μεταξύ των κληρονόμων, ενώ αναγνωρίζονται υπό προϋποθέσεις δικαιώματα και στους συντρόφους που δεν έχουν συνάψει γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.
Τέλος στην απεριόριστη ευθύνη για τα χρέη του θανόντος
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τα χρέη που αφήνει πίσω του ο αποβιώσας.
Με το προηγούμενο καθεστώς, η αποδοχή μιας κληρονομιάς μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στον κληρονόμο, καθώς υπήρχε το ενδεχόμενο να χρειαστεί να καλύψει οφειλές του θανόντος ακόμη και με χρήματα από την προσωπική του περιουσία.
Το νέο πλαίσιο αλλάζει αυτή τη συνθήκη. Κατά κανόνα, η ευθύνη του κληρονόμου περιορίζεται στην κληρονομιαία περιουσία και δεν επεκτείνεται στην ατομική του περιουσία.
Με άλλα λόγια, τα χρέη εξακολουθούν να υφίστανται και να βαρύνουν την κληρονομιά, αλλά ο κληρονόμος προστατεύεται από το ενδεχόμενο να χάσει δικά του περιουσιακά στοιχεία για να καλύψει υποχρεώσεις του αποβιώσαντος.
Για παράδειγμα, εάν κάποιος κληρονομήσει περιουσία αξίας 100.000 ευρώ και ο θανών άφησε χρέη 150.000 ευρώ, η προσωπική περιουσία του κληρονόμου δεν επιβαρύνεται αυτομάτως με το επιπλέον ποσό των 50.000 ευρώ.
Η προστασία αυτή αποτελεί μία από τις βασικές τομές της μεταρρύθμισης, καθώς μέχρι σήμερα αρκετοί πολίτες βρίσκονταν αντιμέτωποι με το δίλημμα της αποδοχής ή της αποποίησης μιας κληρονομιάς, φοβούμενοι ότι μαζί με τα περιουσιακά στοιχεία θα αναλάμβαναν και δυσβάσταχτες οφειλές.
Αλλάζει η νόμιμη μοίρα – Αποζημίωση σε χρήμα αντί για υποχρεωτική συνιδιοκτησία
Σημαντική αλλαγή επέρχεται και στη νόμιμη μοίρα, δηλαδή στο δικαίωμα που έχουν συγκεκριμένοι στενοί συγγενείς να λάβουν ένα ελάχιστο μερίδιο από την κληρονομιά.
Με το νέο σύστημα, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται από δικαίωμα συμμετοχής στην περιουσία σε χρηματική αξίωση.
Αυτό σημαίνει ότι ο δικαιούχος δεν χρειάζεται πλέον να αποκτήσει υποχρεωτικά ποσοστό συγκυριότητας σε ένα ακίνητο, αλλά μπορεί να διεκδικήσει σε χρήμα την αξία που του αναλογεί.
Η αλλαγή έχει ιδιαίτερη σημασία για τις οικογενειακές περιουσίες και κυρίως για τα ακίνητα, καθώς περιορίζει τις περιπτώσεις κατά τις οποίες ένα σπίτι, ένα οικόπεδο ή ένα άλλο περιουσιακό στοιχείο καταλήγει να ανήκει σε πολλούς κληρονόμους που δεν μπορούν να συμφωνήσουν για την αξιοποίησή του.
Στην πράξη, δίνεται μεγαλύτερη ευελιξία στη διαχείριση και στη μεταβίβαση της περιουσίας, ενώ περιορίζονται οι πιθανότητες μακροχρόνιων δικαστικών αντιπαραθέσεων.
Μεγαλύτερο μερίδιο στον επιζώντα σύζυγο
Αλλαγές προβλέπονται και στα ποσοστά που δικαιούται ο επιζών σύζυγος όταν δεν υπάρχει διαθήκη και εφαρμόζεται η εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή.
Ειδικότερα, όταν υπάρχουν παιδιά, το μερίδιο του συζύγου αυξάνεται από το 1/4 στο 1/3 της κληρονομιάς. Τα υπόλοιπα δύο τρίτα μοιράζονται στα παιδιά.
Η διαφορά γίνεται πιο κατανοητή μέσα από ένα παράδειγμα:
Σε μια οικογένεια με περιουσία 150.000 ευρώ, στην οποία ο θανών αφήνει σύζυγο και δύο παιδιά:
- Ο επιζών σύζυγος λαμβάνει 50.000 ευρώ.
- Το πρώτο παιδί λαμβάνει 50.000 ευρώ.
- Το δεύτερο παιδί λαμβάνει 50.000 ευρώ.
Με το προηγούμενο καθεστώς, ο σύζυγος θα λάμβανε 37.500 ευρώ, ενώ κάθε παιδί θα δικαιούνταν 56.250 ευρώ.
Επομένως, η νέα ρύθμιση ενισχύει το ποσοστό του επιζώντος συζύγου, αναγνωρίζοντας μεγαλύτερη συμμετοχή του στην περιουσία που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της οικογενειακής ζωής.
Όταν δεν υπάρχουν παιδιά, το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι ο σύζυγος λαμβάνει το 50% της κληρονομιάς και το υπόλοιπο 50% περιέρχεται στους συγγενείς που καλούνται στην κληρονομική διαδοχή.
Τι προβλέπεται για τους συντρόφους ελεύθερης συμβίωσης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι νέες ρυθμίσεις για τα ζευγάρια που διατηρούν μακροχρόνια σχέση χωρίς να έχουν παντρευτεί ή συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.
Το νέο κληρονομικό πλαίσιο επιχειρεί να καλύψει ένα σημαντικό κενό, καθώς αναγνωρίζει συγκεκριμένη προστασία στον επιζώντα σύντροφο.
Ειδικότερα, προβλέπεται δικαίωμα παραμονής στην κοινή κατοικία για εύλογο χρονικό διάστημα, χωρίς την καταβολή ενοικίου, ώστε ο επιζών σύντροφος να μη βρεθεί αντιμέτωπος με την άμεση απώλεια της κατοικίας στην οποία ζούσε με τον θανόντα.
Η ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιπτώσεις μακροχρόνιων σχέσεων, όπου ο ένας σύντροφος μπορεί να μην έχει κανένα άλλο νομικά κατοχυρωμένο δικαίωμα πάνω στην κατοικία.
Ωστόσο, η προστασία αυτή δεν σημαίνει ότι ο σύντροφος εξομοιώνεται αυτομάτως με τον σύζυγο ως προς το κληρονομικό μερίδιο. Τα δικαιώματα και οι προϋποθέσεις πρέπει να εξετάζονται με βάση τις ειδικές διατάξεις του νέου νόμου.
Κληρονομικές συμβάσεις: Συμφωνίες για την περιουσία πριν από τον θάνατο
Μία ακόμη σημαντική καινοτομία είναι η εισαγωγή του θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων στο ελληνικό δίκαιο.
Πρόκειται για ένα νέο εργαλείο που επιτρέπει σε ένα πρόσωπο να ρυθμίσει εν ζωή ζητήματα σχετικά με τη μελλοντική μεταβίβαση της περιουσίας του, μέσα από συμφωνίες με τους μελλοντικούς κληρονόμους του.
Η δυνατότητα αυτή μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμη σε οικογένειες με σύνθετες περιουσιακές σχέσεις, όπως όταν υπάρχουν παιδιά από διαφορετικούς γάμους ή όταν η περιουσία περιλαμβάνει επιχειρήσεις και ακίνητα που πρέπει να περάσουν στην επόμενη γενιά.
Με τον τρόπο αυτό μπορεί να οργανωθεί εγκαίρως η διαδοχή, να περιοριστούν οι μελλοντικές διαφωνίες και να αποφευχθούν περιπτώσεις στις οποίες μια οικογενειακή επιχείρηση ή ένα σημαντικό ακίνητο παραμένει αναξιοποίητο εξαιτίας συγκρούσεων μεταξύ των κληρονόμων.
Παράλληλα, προβλέπονται και μεταθανάτιες συμφωνίες μεταξύ κληρονόμων για τη διευθέτηση περιουσιακών ζητημάτων.
Τι αλλάζει στις ιδιόγραφες διαθήκες
Οι ιδιόγραφες διαθήκες δεν καταργούνται, ωστόσο το νέο πλαίσιο προβλέπει πρόσθετες διατυπώσεις και αυστηρότερους κανόνες για τη διασφάλιση της γνησιότητάς τους.
Η δυνατότητα σύνταξης ιδιόγραφης, δημόσιας ή μυστικής διαθήκης εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά η διαδικασία δημοσίευσης και ελέγχου αποκτά μεγαλύτερη σημασία.
Ειδικά για τις ιδιόγραφες διαθήκες, προβλέπονται διαφορετικές διαδικασίες ανάλογα με το αν έχουν κατατεθεί προς φύλαξη, ποιοι αναφέρονται ως κληρονόμοι και πότε δημοσιεύονται.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διετής προθεσμία από τον θάνατο του διαθέτη. Σε περίπτωση εκπρόθεσμης δημοσίευσης, ενδέχεται να απαιτείται η κήρυξη της διαθήκης ως κυρίας, ώστε να διασφαλιστεί η γνησιότητά της.
Η παρέλευση της διετίας δεν σημαίνει, πάντως, ότι η διαθήκη ακυρώνεται αυτομάτως.
Τι ισχύει για τις παλαιότερες κληρονομιές
Οι νέες διατάξεις εφαρμόζονται κατά κανόνα στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που απεβίωσαν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά.
Για θανάτους έως τις 15 Σεπτεμβρίου 2026 εξακολουθεί να εφαρμόζεται το προηγούμενο καθεστώς, με ορισμένες ειδικές μεταβατικές εξαιρέσεις.
Επομένως, η ημερομηνία θανάτου αποτελεί καθοριστικό στοιχείο για το ποιο νομικό πλαίσιο εφαρμόζεται σε κάθε υπόθεση.
Η μεταρρύθμιση αλλάζει ουσιαστικά τη φιλοσοφία του κληρονομικού δικαίου, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία των κληρονόμων, στην αποφυγή περιουσιακών αδιεξόδων και στη δυνατότητα προγραμματισμού της διαδοχής.
Για χιλιάδες οικογένειες, οι αλλαγές αυτές αναμένεται να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο θα διαχειρίζονται και θα μεταβιβάζουν την περιουσία τους, ενώ ιδιαίτερα σημαντική είναι η νέα αντιμετώπιση των χρεών και των περιπτώσεων αναγκαστικής συνιδιοκτησίας.
Στην Αθήνα τα μεγαλύτερα κρατικά επενδυτικά ταμεία: Στο επίκεντρο υποδομές, ενέργεια και τεχνητή νοημοσύνη
Μισθοί 2027: Αυξήσεις έως 10% με τις τριετίες – Ποιοι κερδίζουν και τι αλλάζει στον κατώτατο
Ακολουθήστε το Lykavitos.gr στο Google News
και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις