Μετά το τραγικο δυστύχημα στα Τρίκαλα ξέσπασαν, όπως ήταν αναμενόμενο, οι λογής αριστερές φωνές κατά του "άκαρδου" καπιταλισμού που αδιαφορεί για τον εργαζόμενο ενδιαφερόμενος μόνο για το κέρδος. Αξίζει λοιπόν να εξετάσουμε την φροντίδα για τους εργάτες κάτω απο σοσιαλιστικά καθεστώτα.

Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου

Υπήρχε εργασιακή ασφάλεια στη Σοβιετική Ένωση, αλλά ήταν εντελώς διαφορετικού τύπου από αυτό που εννοούμε σήμερα σε μια φιλελεύθερη οικονομία. Αν το πούμε απλά:

δεν φοβόσουν την απόλυση, αλλά δεν είχες ελευθερία επιλογής.

Τι σήμαινε «εργασιακή ασφάλεια» στην ΕΣΣΔ; Σχεδόν καθολική απασχόληση. Το κράτος εγγυόταν δουλειά για όλους.

Η ανεργία ήταν παράνομη (χαρακτηριζόταν «παρασιτισμός»).

Οι θέσεις εργασίας κατανέμονταν κεντρικά. Ο εργοδότης ήταν ουσιαστικά το κράτος.

Τι ΔΕΝ σήμαινε: Δεν μπορούσες εύκολα να αλλάξεις δουλειά ή πόλη. Δεν υπήρχε ελεύθερη διαπραγμάτευση μισθού. Η απόδοση συχνά δεν ανταμοιβόταν ουσιαστικά. Η κακή δουλειά σπάνια τιμωρούνταν, με αποτέλεσμα την χαμηλή παραγωγικότητα.

Οι «σκοτεινές» πλευρές αυτής της πραγματικότητας ήσαν: Πολλοί είχαν τυπική δουλειά χωρίς πραγματικό αντικείμενο. Υπήρχε έλλειψη κινήτρων. «Κάνω δηλ. τα απολύτως βασικά». Η Πολιτική συμμόρφωση ήταν απόλυτη: αν ερχόσουν σε σύγκρουση με το σύστημα, μπορούσες να “εξαφανιστείς” επαγγελματικά.

Το συμπέρασμα είναι πως υπήρχε εργασιακή ασφάλεια χωρίς ελευθερία.

Σήμερα έχουμε ελευθερία χωρίς όμως εγγύηση ασφάλειας. Και εδώ υπεισέρχεται το βαθύτερο φιλοσοφικό ερώτημα, προτιμάς να μη χάνεις ποτέ τη δουλειά σου ή να μπορείς να ορίζεις τη ζωή σου;

Τι προέβλεπε το σύστημα για ατυχήματα στο χώρο εργασίας, στα χαρτιά πάντα;

Η ΕΣΣΔ διακήρυσσε ότι το κράτος έχει ευθύνη για την υγεία και ασφάλεια των εργατών. Υπήρχαν κανονισμοί ασφάλειας (GOST, κρατικά πρότυπα), δωρεάν ιατρική περίθαλψη για τραυματισμούς, αποζημιώσεις, αναπηρικές συντάξεις, άδειες ασθενείας,βεργοστασιακοί γιατροί & πολυκλινικές. Θεωρητικά, ο εργάτης δεν έμενε ακάλυπτος μετά από ατύχημα.

Η πραγματικότητα όμως στα εργοστάσια ήταν εντελώς διαφορετική. Υπήρχαν υψηλά ποσοστά ατυχημάτων. Ιδιαίτερα σε βαριά βιομηχανία, ορυχεία, χημικά και κατασκευές. Ο εξοπλισμός ηταν παλιός, η συντήρηση κακή και απόλυτα ελλιπής ο ατομικός προστατευτικός εξοπλισμός

Υπήρχε μεγαλη πίεση για «πλάνο».

Το σημαντικότερο ήταν να πιαστούν οι ποσοτικοί στόχοι παραγωγής. Η ασφάλεια συχνά ερχόταν δεύτερη. Οι εργάτες ρίσκαραν για να μη θεωρηθούν «τεμπέληδες». Υπήρχε σοβαρή απόκρυψη ατυχημάτων. Πολλά ατυχήματα δεν καταγράφονταν. Τα σοβαρά περιστατικά υποβαθμίζονταν για να μη «χαλάσουν τα στατιστικά». Οι διευθυντές τιμωρούνταν αν είχαν πολλά ατυχήματα. Υπήρχε δηλ. σοβαρό κίνητρο συγκάλυψης

Τα συνδικάτα ήσαν χωρίς δόντια.

Δεν ήσαν ανεξάρτητα. Δεν συγκρούονταν πραγματικά με τη διοίκηση (δηλ. το κράτος). Σε περίπτωση ατυχημάτων υπήρχε περίθαλψη και κάποια αποζημίωση. Σπάνια όμως υπήρχε

διεκδίκηση ευθυνών, ενώ ήταν σχεδόν αδύνατη η όποια δημόσια καταγγελία.

Σε βαριά ατυχήματα, ο εργαζόμενος προστατευόταν ως άτομο, αλλά το σύστημα δεν αυτοδιορθωνόταν.

Σε σύγκριση με Δύση, στην ΕΣΣΔ υπήρχε λιγότερη νομική πίεση αλλά περισσότερη ρητορική. Στη Δύση υπήρχαν περισσότερα δικαιώματα προσφυγής, αλλά όχι καθολική κάλυψη. Το παράδοξο ήταν πως στην ΕΣΣΔ μιλούσαν για «κράτος των εργατών», αλλά οι εργάτες δεν είχαν φωνή.

Συμπερασματικά, υπήρχε κοινωνική προστασία μετά το ατύχημα, αλλά η πρόληψη και η διαφάνεια ήσαν αδύναμες,

και η ανθρώπινη ασφάλεια συχνά θυσιαζόταν στο βωμό, όχι του κέρδους βέβαια αλλά, της σχεδιασμένης παραγωγής.