Όπως αναφέρθηκε και στο πρώτο μέρος του άρθρου πλην των κινήτρων του Τραμπ για την απόκτηση της Γροιλανδίας  με θέμα την γεωπολιτική ασφάλεια των ΗΠΑ και ΝΑΤΟ, που επικαλείται, υπάρχουν και οικονομικά κίνητρα εκμετάλλευσης του ορυκτού πλούτου της νήσου ιδιαίτερα των σπάνιων γαιών αλλά και λόγω αποθεμάτων πετρελαίου και αερίου κατά δεύτερο λόγο, καθώς και ο έλεγχος της θαλάσσιας οδού κοντά στην Αρκτική που θα συντόμευε δραματικά τα εμπορικά ταξίδια μεταξύ Ηπείρων. 

Του Λάμπρου Ροϊλού*

Παρόμοια περίπτωση ήταν και η στρατιωτική ενέργεια του Τραμπ στην Βενεζουέλα για την αλλαγή καθεστώτος  που σαν πραγματικό κίνητρο ήταν τα μεγαλύτερα κοιτάσματα πετρελαίου στον κόσμο που διαθέτει αυτή η χώρα. Η υποψία αναλυτών ότι είχε βάλει στόχο τα θέματα αυτά, έγινε αργότερα με ανοιχτή δήλωση και αποκαλυφθέν σχέδιο ωμής πραγματικότητας από τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο χωρίς υπεκφυγές.

Για να διαπιστωθεί όμως πολύ σύντομα ότι ο «μαύρος χρυσός» είναι «μαύρος» αλλά όχι «χρυσός» αφού θα απαιτηθούν πολλά δισεκατομμύρια επενδύσεων μόνο και μόνο για να επανέλθει η χώρα αυτή στην ημερήσια παραγωγή των τριών εκατομμυρίων βαρελιών που είχε πριν 10 χρόνια από τις 800.000 που έχει τώρα μάλιστα σε ένα πολιτικά ασταθές περιβάλλον στο οποίο πετρελαϊκές εταιρείες διστάζουν να προχωρήσουν σε επενδύσεις πλην της chevron που ήδη δραστηριοποιείται εκεί από χρόνια.

Άνθρακες όμως φρονούμε ότι θα αποδειχθεί ο θησαυρός και των σπάνιων γαιών/ ορυκτών της Γροιλανδίας όπως θα αναλυθεί πιο κάτω.

Προκειμένου όμως να δούμε πρώτα την τωρινή υπάρχουσα κατάσταση στην εξόρυξη, εμπόριο και εκμετάλλευση των σπάνιων γαιών παγκοσμίως, παραθέτω σχετικά αποσπάσματα από το βιβλίο μου "ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΚΑΙΡΩΝ" (εκδόσεις Παπαζήση Οκτώβριου 2023):

Η γεωπολιτική των πρώτων υλών και των «σπάνιων γαιών»:

Εκτός από την πολιτική βούληση και τον πακτωλό των χρημάτων για μετάβαση στην «πράσινη ενέργεια» των ΑΠΕ, θα απαιτηθεί και γεωπολιτικός σχεδιασμός, για την εύρεση, εξόρυξη, επεξεργασία και διανομή των αναγκαίων Κρίσιμων Ορυκτών Πρώτων Υλών (ΚΟΠΥ), των αναγκαίων για την υλοποίηση τους.

Στο συνέδριο των RawMat που έγινε τον Σεπτέμβριο του 2021 στην Ελλάδα συνετάγη μια λίστα 83 πρώτων υλών, 30 εκ των οποίων θεωρήθηκαν κρίσιμες. Σε αυτές ήσαν οι 17 σπάνιες γαίες, το Γερμάνιο, το κοβάλτιο, ο γραφίτης, το λίθιο, ο φωσφόρος κ.λπ.

Τα στοιχεία αυτά και ιδιαίτερα των σπάνιων γαιών είναι απαραίτητα για την κατασκευή κινητών τηλεφώνων, ηλεκτρικών αυτοκινήτων, φωτοβολταϊκών λαμπτήρων, τουρμπινών ανεμογεννητριών, οθονών υγρών κρυστάλλων, μπαταριών, ασύρματων ηλεκτρικών εργαλείων, καταλυτικών μετατροπέων, ηχείων, ακουστικών κ.α. ειδών προηγμένης τεχνολογίας που το αμερικανικό πεντάγωνο θεωρεί αναγκαία ακόμη και για την αμυντική ασφάλεια των ΗΠΑ (όπως π.χ. για την κατεύθυνση πυραύλων).

Θα απαιτηθεί για την επίτευξη της μετάβασης σε πράσινη ενέργεια, ο εξαπλασιασμός στην εξόρυξη των ΚΟΠΥ τα επόμενα χρόνια, όπως: σπάνιες γαίες, χαλκός, πυρίτιο, κοβάλτιο, νικέλιο, λίθιο κ.α.

Ένα συμβατικό αυτοκίνητο χρειάζεται για την κατασκευή του 30 κιλά ΚΟΠΥ, ενώ ένα ηλεκτρικό απαιτεί 200 τέτοια κιλά ανά όχημα.

Κυρίαρχος η Κίνα:

Το 85% κατασκευής των φωτοβολταϊκών panels βρίσκεται σε κινεζικά χέρια. 

Οι ΗΠΑ το 2019 πραγματοποίησαν το 80% των εισαγωγών τους σε σπάνιες γαίες από την Κίνα. 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται κατά 98% για εισαγωγή σπάνιων γαιών (π.χ. για off shore αιολικά), από την Κίνα. Κατά 98% για βορικό άλας από την Τουρκία. Κατά 78% λίθιο (για μπαταρίες) από την Χιλή. Κατά 71% πλατίνα (για ηλεκτρικό εξοπλισμό) από τη νότια Αφρική. Κατά 68% κοβάλτιο από το Κογκό. Κατά 64% βωξίτη (για αλουμίνιο) από την Γουϊνέα.

Η Γροιλανδία: με έκταση όση αυτή του Μεξικού, αλλά με 56.000 κατοίκους και ημιαυτονομία (υπαγόμενη διοικητικά στην Δανία) έχει αρχίσει να αποψιλώνεται από πάγους δημιουργώντας ένα εφιαλτικό σενάριο ανόδου των θαλασσών κατά 7 μέτρα, (αν λιώσουν τελείως αυτοί). Αυτό όμως άνοιξε την όρεξη σε πολλούς, γιατί μετά την Κίνα, η Γροιλανδία φαίνεται να έχει ένα από τα πλουσιότερα γνωστά υπεδάφη σε «σπάνιες γαίες». Έχοντας τουλάχιστον τα περισσότερα από τα 17 στοιχεία των σπάνιων γαιών όπως λανθάνιο, πρασεοδύμιο, προμήθειο κλπ (αλλά και επιπλέον σίδερο, χαλκό και ψευδάργυρο) .

Χέρι βέβαια σε αυτά έχει ήδη βάλει η Κίνα τουλάχιστον στο 12%.

Μετά τις άκαρπες προσπάθειες του κ. Τραμπ (στην 1η του θητεία) να αγοράσει την Γροιλανδία όπως είχε εκφράσει την επιθυμία για τους πιο πάνω λόγους, μαθαίναμε ότι οι Τζ.Μπέζος, Μπιλ Γκέϊτς και Μ.Μπλούμπεργκ, ένωναν τότε τις δυνάμεις τους για την εκμετάλλευση της περιοχής αυτής.

Υπολογίζεται ότι η ετήσια ζήτηση παγκόσμιως για σπάνιες γαίες ανέρχεται σήμερα  περίπου στους 250.000 τόνους. Ενώ η Κίνα ελέγχει το 35% των κοιτασμάτων διεθνώς, όταν χαρακτηριστικά το 2020 είχε το 60% της παγκόσμιας εξόρυξης/ παραγωγής με 140.000 μετρικούς τόνους, έναντι 38.000 των ΗΠΑ. Αντίστοιχα σε αποθέματα η Κίνα προηγείται με 44 εκατομμύρια μετρικών τόνων, η Βραζιλία με 22, η Ρωσία με 12, ενώ οι ΗΠΑ μόλις με 1,4.

Επιπλέον η Κίνα μονοπωλεί τόσο το upstream όσο και το downstream στις σπάνιες γαίες. Δηλαδή τόσο την παραγωγή όσο και την διήθηση/ επεξεργασία. Έτσι το Πεκίνο έχει αποκτήσει ένα γεωστρατηγικό πλεονέκτημα, ασκώντας ασφυκτική πίεση στην Ευρωπαϊκή, Αμερικανική και Ιαπωνική καινοτόμο βιομηχανία.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των πέντε χωρών στις οποίες η Ευρωπαϊκή Ένωση αποβλέπει για προμήθειες σπάνιων γαιών μαζί με τις Γροιλανδία, Σουηδία, Φιλανδία και Νορβηγία. Στη Γροιλανδία έπεσε η κυβέρνηση, όταν οι ημιαυτόνομοι Γροιλανδοί αντέδρασαν στα σχέδια κινεζικής εταιρίας εξόρυξης σπάνιων γαιών, να εναποθέσει ακατέργαστα τοξικά και ραδιενεργά απόβλητα στην φύση της Γροιλανδίας.

Τέλος η εναγκάλιση των Ταλιμπάν από την Κίνα μετά την κατάληψη της εξουσίας στο Αφγανιστάν, κρύβουν το αξίας (κατά την έκδοση του The Hill) τριών τρισεκατομμυρίων δολαρίων ορυκτό πλούτο σε σπάνιες γαίες (όπως λάνθάνιο, νεοδήμιο, δημήτριο καθώς και φλέβες λιθίου, αλουμινίου, χρυσού, αργύρου, ψευδαργύρου και υδραργύρου).

Άνθρακες ο θησαυρός

Οι σπάνιες γαίες και τα προβλήματα της εν γένει εκμετάλλευσης τους στην Γροιλανδία σύμφωνα με πρόσφατη δημοσίευση του Associated Press: 

Το σκληρό περιβάλλον της Γροιλανδίας, η έλλειψη βασικών υποδομών και η δύσκολη γεωλογία έχουν μέχρι στιγμής εμποδίσει οποιονδήποτε να κατασκευάσει ένα ορυχείο για να εξορύξει τα περιζήτητα στοιχεία σπάνιων γαιών. Ακόμα κι αν ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επικρατήσει στην προσπάθειά του να αναλάβει τον έλεγχο του αρκτικού νησιού, αυτές οι προκλήσεις δεν θα εξαφανιστούν.

Ο Τραμπ έχει δώσει προτεραιότητα στο να σπάσει τον ασφυκτικό παγκόσμιο έλεγχο της Κίνας στην παγκόσμια προσφορά σπάνιων γαιών αφού οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν εκτεταμένους δασμούς την περασμένη άνοιξη. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επενδύσει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια και μάλιστα έχει αποκτήσει μερίδια σε αρκετές εταιρείες. Τώρα ο πρόεδρος προωθεί και πάλι την ιδέα ότι η απόσπαση του ελέγχου της Γροιλανδίας από τη Δανία θα μπορούσε να λύσει το πρόβλημα.

Η Γροιλανδία έχει σημαντικά κοιτάσματα, αλλά το μεγαλύτερο μέρος της επικράτειάς της είναι περικυκλωμένο από πάγο και ανεξερεύνητο.

Αλλά η Γροιλανδία μπορεί να μην είναι σε θέση να παράγει σπάνιες γαίες για χρόνια - αν όχι ποτέ. Ορισμένες εταιρείες προσπαθούν ούτως ή άλλως, αλλά οι προσπάθειές τους να ανακαλύψουν μερικούς από τους 1,5 εκατομμύρια τόνους σπάνιων γαιών που είναι εγκλωβισμένοι σε βράχο στη Γροιλανδία γενικά δεν έχουν προχωρήσει πέρα από το στάδιο της εξερεύνησης.

Η γοητεία του Τραμπ με το νησιωτικό έθνος πιο ρεαλιστικά θα μπορούσε να αφορά περισσότερο την αντιμετώπιση της Ρωσικής και Κινεζικής επιρροής στην Αρκτική παρά την εξασφάλιση οποιουδήποτε από τα δύσκολα στην προφορά στοιχεία όπως το νεοδύμιο και το τερβίο που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή των μαγνητών υψηλής ισχύος που απαιτούνται σε ηλεκτρικά οχήματα, ανεμογεννήτριες, ρομπότ και μαχητικά αεροσκάφη, μεταξύ άλλων προϊόντων.

Η κύρια πρόκληση για την εξόρυξη στη Γροιλανδία είναι, «φυσικά, η απομακρυσμένη θέση. Ακόμα και στο νότο όπου είναι κατοικημένη, υπάρχουν λίγοι δρόμοι και καθόλου σιδηρόδρομοι, επομένως κάθε επιχείρηση εξόρυξης θα πρέπει να δημιουργήσει αυτές τις προυποθέσεις προσβασιμότητας», δήλωσε ο Ντιόγκο Ρόζα, ερευνητής οικονομικής γεωλογίας στη Γεωλογική Υπηρεσία Δανίας και Γροιλανδίας. Η ενέργεια θα πρέπει επίσης να παράγεται τοπικά και θα πρέπει να προσληφθεί εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό.

Μια άλλη ανησυχία είναι η προοπτική εξόρυξης σπάνιων γαιών στο εύθραυστο περιβάλλον της Αρκτικής, ακριβώς τη στιγμή που η Γροιλανδία προσπαθεί να οικοδομήσει μια ακμάζουσα τουριστική βιομηχανία, δήλωσε ο Πάτρικ Σρέντερ, ανώτερος συνεργάτης στο πρόγραμμα Περιβάλλοντος και Κοινωνίας στο think-tank Chatham House στο Λονδίνο.

«Χρειάζονται τοξικές χημικές ουσίες για να διαχωριστούν τα ορυκτά από το πέτρωμα, έτσι ώστε να μπορούν να είναι εξαιρετικά ρυπογόνα ακόμα και πιο κάτω από την περιοχή», δήλωσε ο Σρέντερ. Επιπλέον, οι σπάνιες γαίες βρίσκονται συχνά μαζί με ραδιενεργό ουράνιο.

Εκτός από το άθλιο κλίμα που περιβάλλει μεγάλο μέρος της Γροιλανδίας κάτω από στρώματα πάγου και παγώνει τα βόρεια φιόρδ για μεγάλο μέρος του έτους, οι σπάνιες γαίες που βρίσκονται εκεί τείνουν να είναι εγκλεισμένες σε έναν σύνθετο τύπο πετρώματος που ονομάζεται ευδιαλύτης, και κανείς δεν έχει αναπτύξει ποτέ μια κερδοφόρα διαδικασία για την εξαγωγή σπάνιων γαιών από αυτό το είδος πετρώματος.

«Αν βρισκόμαστε σε έναν αγώνα δρόμου για κοιτάσματα κρίσιμων ορυκτών - τότε θα πρέπει να επικεντρωθούμε στις πηγές κοιτασμάτων που είναι πιο εύκολα διαθέσιμες στην αγορά», δήλωσε ο David Abraham, ειδικός στις σπάνιες γαίες που παρακολουθεί τον κλάδο εδώ και δεκαετίες και έγραψε το βιβλίο «Τα Στοιχεία της Δύναμης».

Αυτή την εβδομάδα, η τιμή της μετοχής της Critical Metals υπερδιπλασιάστηκε αφού δήλωσε ότι σχεδιάζει να κατασκευάσει ένα πιλοτικό εργοστάσιο στη Γροιλανδία φέτος. Αλλά αυτή η εταιρεία και περισσότερες από δώδεκα άλλες που εξερευνούν κοιτάσματα στο νησί απέχουν πολύ από την πραγματική κατασκευή ενός ορυχείου και θα χρειαστεί να συγκεντρώσουν τουλάχιστον εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια.

Η παραγωγή σπάνιων γαιών είναι μια δύσκολη επιχείρηση

Ακόμα και τα πιο πολλά υποσχόμενα έργα μπορεί να δυσκολευτούν να αποκομίσουν κέρδος, ειδικά όταν η Κίνα καταφεύγει στην πώληση επιπλέον υλικών στην αγορά για να μειώσει τις τιμές και να οδηγήσει τους ανταγωνιστές εκτός αγοράς, όπως έχει κάνει πολλές φορές στο παρελθόν. Και αυτή τη στιγμή τα περισσότερα κρίσιμα ορυκτά πρέπει να υποβάλλονται σε επεξεργασία στην Κίνα.

Ορισμένες εταιρείες σε όλο τον κόσμο παράγουν ήδη σπάνιες γαίες ή μαγνήτες και μπορούν να παραδώσουν πιο γρήγορα από οτιδήποτε στη Γροιλανδία, την οποία ο Τραμπ έχει απειλήσει να καταλάβει με στρατιωτική ισχύ εάν η Δανία δεν συμφωνήσει να την πουλήσει.

Ορισμένα άλλα έργα εξόρυξης στις ΗΠΑ και σε φιλικά έθνη όπως η Αυστραλία βρίσκονται πιο μακριά και σε πολύ πιο προσβάσιμες τοποθεσίες.

Ο Scott Dunn, Διευθύνων Σύμβουλος της Noveon Magnetics, δήλωσε ότι αυτές οι επενδύσεις θα πρέπει να κάνουν περισσότερα για να μειώσουν την επιρροή της Κίνας, αλλά είναι δύσκολο να αλλάξουν γρήγορα τα μαθηματικά όταν περισσότερο από το 90% των σπάνιων γαιών στον κόσμο προέρχονται από την Κίνα. Η εταιρεία του Dunn παράγει ήδη περισσότερους από 2.000 μετρικούς τόνους μαγνητών κάθε χρόνο σε ένα εργοστάσιο στο Τέξας από στοιχεία που προμηθεύεται εκτός Κίνας. Καταλήγει η έκθεση του Associated Press. 

ΤΗΞΗ ΤΩΝ ΠΑΓΩΝ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΤΩΝ ΘΑΛΑΣΣΩΝ

Αν ο Τραμπ τελικά καταφέρει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να αποκτήσει τη Γροιλανδία είναι βέβαιο ότι θα επιδιώξει την τήξη των ενοχλητικών για την εκμετάλλευση του νησιού πάγων που καλύπτουν το 85%  του εδάφους της νήσου αυτής, αφού γι αυτόν δεν υπάρχει κλιματική αλλαγή και οι συνέπειες της. Αν μάλιστα προχωρήσει με τη Ρωσία στην εκμετάλλευση της ζώνης στην Aρκτική (αφού και ο Πούτιν δεν δέχεται την κλιματική αλλαγή) οι συνέπειες θα είναι οι εξής:

Οι κρηπίδες πάγου της Ανταρκτικής και της Γροιλανδίας φτάνουν σε πάχος έως και 3 χιλιόμετρα, και περιέχουν περισσότερα από τα 2/3 του γλυκού νερού του πλανήτη. Αν λιώσουν εντελώς, θα προκαλέσουν την άνοδο της επιφάνειας των ωκεανών κατά 58 και 7 μέτρα αντίστοιχα! Με ότι αυτό θα συνεπάγεται για τα παράλια και τις εκεί πόλεις.

Μόνο τον Ιούλιο του 2019 στη Γροιλανδία έλιωσαν καλύμματα πάγων 160 δισεκατομμυρίων τόνων! (Περισσότερα για τα πιο πάνω στο βιβλίο μου «ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΚΑΙΡΩΝ» )

Η ΠΙΘΑΝΗ ΛΥΣΗ

Μετά την περιπαικτική δήλωση Μεντβέντεφ να προλάβει ο Τραμπ το δημοψήφισμα των Γροιλανδών υπέρ ενσωμάτωσης της νήσου με την Ρωσία, ο Λαβρόφ δήλωσε ότι αν ο Τραμπ αποκτήσει την Γροιλανδία το όνομα του θα μείνει στην παγκόσμια ιστορία. Στο μυαλό μου είναι σαν να του λέει ότι εσύ θα διαλύσεις με μία κίνηση το ΝΑΤΟ ενώ εμείς τόσα χρόνια προσπαθούσαμε -ανεπιτυχώς- να  περιορίσουμε την περαιτέρω επέκταση του.

Ο εμπαιγμός των Ρώσων προφανώς δεν έχει γίνει αντιληπτός από τον νάρκισσο πλανητάρχη αλλά οι περί αυτού δεν του λένε τίποτα για όλα αυτά;

Αναμφισβήτητα η στάση των Ευρωπαίων πρέπει να είναι σθεναρή με τα  αντίμετρα που εξετάζονται και αναλύθηκαν στο πρώτο μέρος του άρθρου μου, γιατί η τακτική του κατευνασμού εκλαμβάνεται σαν αδυναμία, με την οποία η φιλοσοφία του Τραμπ περί  της επιβολής δια της ισχύος, τον κάνει πιο αδίστακτο και πιο επιρρεπή στο να παίζει Τραμπ-ολίνο ακόμα και με την πιθανότητα διάλυσης του ΝΑΤΟ.

Επειδή ο Τραμπ κατά την προσφιλή του τακτική απειλεί και εκβιάζει να πάρει περισσότερα από αυτά που θα τον ικανοποιούσαν πραγματικά, μία πιθανή λύση να είναι:

Να παραχωρηθεί στον Τραμπ ικανή έκταση για να επεκτείνει την υπάρχουσα Αμερικανική βάση ή να δημιουργήσει και περισσότερες κατά βούληση στο νησί. Ενώ παράλληλα να του παραχωρηθεί η δυνατότητα συνεκμετάλλευσης του ορυκτού πλούτου της Γροιλανδίας σε ικανοποιητικό για αυτόν βαθμό μέχρις ότου βέβαια ανακαλύψει ότι " άνθρακες ο θησαυρός ". Τουλάχιστον για το ορατό μέλλον.

* Ο Λάμπρος Ροϊλός είναι συντ. δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, συγγραφέας, ερευνητής