Αυτό που με εντυπωσίαζε και εκτιμούσα στο Στέφανο Μάνο, ήταν η ειλικρίνεια του λόγου του και η τεράστια σημασία που απέδιδε στην ατομική ευθύνη. Μπορώ έτσι να πω ότι υπήρξε ένας από τους ελάχιστους πολιτικούς που έχω γνωρίσει και που δεν θεωρούσε ότι ο περίφημος «λαός» δεν είναι μια «ακατέργαστη μάζα όχλου», την οποίαν, κατά Γουστάβο Λεμπόν, μέγα θεωρητικό και συγγραφέα της «Ψυχολογίας του όχλου», οι πολιτικοί μπορούν να χειραγωγούν και να κατευθύνουν όπως θέλουν.

Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου

Αρκεί να διαβάσει κανείς και να αναλύσει γιατί οι Μαρξ και Λένιν, για διαφορετικούς λόγους στην αρχή, απεχθάνονταν την ατομική ευθύνη, την οποίαν εντελώς παραπλανητικά συνταύτιζαν με τον εγωϊσμό και θα καταλάβει ποια είναι η ουσία του φιλελευθερισμού.

Θυμάμαι σε μια συνάντησή μας σε φιλικό σπίτι, να κουβεντιάζουμε με τον Στέφανο Μάνο για την ευθύνη και να του λέει ότι «ελευθερία και υπευθυνότητα είναι ένα ενάρετο δίδυμο».

Ίσως η πίστη μου στο δίδυμο αυτό να έκανε τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζακ Ντελόρ το 1992, να δηλώσει στον υπογράφοντα, αλλά και σε άλλους δημοσιογράφους, ότι ο Στέφανος Μάνος ήταν τότε, «ο καλύτερος Έλληνας υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών που είχε ποτέ συμμετάσχεις το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της τότε νεοσύστατης Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία αναλάμβανε και την ευθύνη για την μετέπειτα δημιουργία της ευρωζώνης».

«Ο Έλληνας υπουργός, είχε προσθέσει ο πρόεδρος της Επιτροπής, είναι πάντα καλά μελετημένος και γνώστης της των θεμάτων κυρίως δε ως προς την ευρωπαϊκή διάστασή τους....».

Αυτά τα κολακευτικά λόγια ο Στέφανος Μάνος, όταν του τα έκανα γνωστά, δεν θέλησε να τα αξιοποιήσει, λέγοντάς μου ότι «έκανε πολύ απλά αυτά που έπρεπε να κάνει ως εκπρόσωπος του Ελληνικού λαού στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα».

Στη συνέχεια όμως με ρώτησε πως γινόταν και είχα καλές σχέσεις με τον αείμνηστο Ντελόρ. «Το ποδόσφαιρο υπουργέ μου, Αγαπάμε αμφότεροι τη μπάλα. Και όταν λάχει κουβεντιάζουμε για τη γαλλική Λίλ ο πρώτος και τον Παναθηναϊκό ο υποφαινόμενος».

Χαμογελώντας ο τότε υπουργός με ρωτάει: «Μήπως είναι και κρυπτοφιλελεύθερος ο πρόεδρος της Επιτροπής;». «Όχι υπουργέ μου», του απάντησα, φωτισμένος σοσιαλδημοκράτης είναι, γι’ αυτό ο Γάλλος πρόεδρος  Μιττεράν τον προώθησε στη θέση που είναι.»...

«Πολύ ενδιαφέρον», μονολόγησε ο Στέφανος Μάνος. Και σε μια δεύτερη συνάντησή μας, στο αεροπλάνο προς Βρυξέλλες αυτή τη φορά, με ρώτησε ποια είναι η γνώμη μου για τη σχέση μεταξύ ευθύνης και ελευθερίας. Τον κοίταξα με κάποια απορία και του απάντησα λέγοντας ότι «ένας ανεύθυνος δεν μπορεί να είναι ελεύθερος». Ο συνομιλητής μου κούνησε μάλλον σκεπτικός το κεφάλι του και άλλαζε θέμα συζήτησης. Τότε στην ημερήσια διάταξη βρισκόταν το τεράστιο θέμα της ενιαίας αγοράς, στην οποία η Ελλάδα δύσκολα θα έμπαινε με επιτυχία, αν υπουργός Εθνικής Οικονομίας εκείνη την περίοδο δεν ήταν ο Στέφανος Μάνος. Αυτός στην ουσία άνοιξε το δρόμο της ένταξης μας στην ενιαία αγορά, βασική προϋπόθεση για την μετέπειτα είσοδό μας στη ζώνη του ευρώ.

Ήταν ένας πολιτικός που πίστευε στην ικανότητα της χώρας να πάει με επιτυχία μπροστά, αν μπορούσε να απαλλαγεί από τα βαρίδια του πελατειακού κράτους και της ιδιόρρυθμης γραφειοκρατίας του.

Τελικά όμως, η τελευταία, τον θαρραλέο και υπεύθυνο πολιτικό τον νίκησε. Όπως βέβαια έχει νικήσει και κάθε άλλο δημόσιο πρόσωπο που μπορεί να σκέπτεται ότι η ελευθερία είναι το θεμέλιο της ευθύνης.