Η Ατλαντική Συμμαχία όπως τη γνωρίζουμε είναι μάλλον νεκρή. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή πιστοποιεί το γεγονός αυτό και ο άνθρωπος που το επέσπευσε από το 2017 και μετά, θα πετύχει τον ύπατο στόχο του, δηλαδή να κάνει την Αμερική μικρή και να διαλαλεί ότι έγινε... μεγάλη!!
Ο αργός θάνατος της Ατλαντικής Συμμαχίας ξεκίνησε το 2017 με την πρώτη προεδρία Τραμπ, μπήκε στο ψυγείο την περίοδο Μπάιντεν 2021-2025, αλλά με την επάνοδο Τράμπ στην εξουσία η κατάσταση επιδεινώθηκε.
Του Αθ. Χ. Παπανδρόπουλου
Στην πρώτη προεδρία Τράμπ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμπεριφέρθηκαν σαν απατημένοι σύζυγοι. Παρά τις προσβολές και την κακομεταχείριση δεν ήθελαν να φύγουν, ελπίζοντας ότι τα πράγματα θα βελτιωθούν.
Το 2017, στην πρώτη προεδρία του, για να κρατήσουν τον Tράμπ στο πλευρό τους, οι Ευρωπαίοι ηγέτες τον κολάκεψαν. Η Βρετανίδα πρωθυπουργός, Theresa May, κράτησε το χέρι του και του προσέφερε μια επίσημη επίσκεψη. Ο Γάλλος Πρόεδρος, Εμμανουέλ Μακρόν, προσποιήθηκε ότι ήταν ο καλύτερος φίλος του και τον προσκάλεσε σε μεγάλη στρατιωτική παρέλαση στο Παρίσι.
Η Καγκελάριος της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ, επέμεινε στις αξίες, αλλά απέφυγε επιμελώς τις πολιτικές διαφωνίες. Ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jean-Claude Juncker, πήγε στην Ουάσινγκτον και βοήθησε m δημιουργηθεί η εικόνα μιας εμπορικής νίκης για τον Tράμπ χωρίς να αναληφθούν ουσιαστικές δεσμεύσεις. Καμία από αυτές τις προσεγγίσεις δεν λειτούργησε.
Η κολακεία ενός νάρκισσου αγόρασε μόνο μια στιγμιαία ανάπαυλα η αποφασιστικότητά του να σταματήσει η Ευρώπη να «εκμεταλλεύεται τις Ηνωμένες Πολιτείες» ήταν αμείλικτη.
Η ευρωπαϊκή φαντασίωση κράτησε -περίπου- τα πρώτα δυο χρόνια του Tράμπ, μετά όμως αρχίζει να επικρατεί η πραγματικότητα. Δεν θα υπάρξει καμία διατλαντική συμμαχία υπό την ηγεσία του. Έχοντας παρακολουθήσει τον Τράμπ εν δράσει, μόνο το 17% των ανθρώπων στο Ηνωμένο Βασίλειο, το 10% στην Γερμανία, το 9% στην Γαλλία και το 7% στην Ισπανία έχουν εμπιστοσύνη στον πρόεδρο των ΗΠΑ ότι θα κάνει το σωστό όταν πρόκειται για τις παγκόσμιες υποθέσεις.
Οι πλειοψηφίες στην Γαλλία και στην Γερμανία εμπιστεύονται την Κίνα και την Ρωσία περισσότερο από όσο τις Ηνωμένες Πολιτείες και οι ευνοϊκές απόψεις για τις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μειωθεί κατά διψήφιο αριθμό σε ολόκληρη την ήπειρο. Ακόμη και οι ατλαντιστές ηγέτες της ηπείρου όπως ο Μερτς κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η Ευρώπη «πρέπει να πάρει τη μοίρα της στα χέρια της», παρόλο που δεν είναι πολλοί αυτοί που έχουν καταλάβει τι συνεπάγεται κάτι τέτοιο.
Οι πολιτικές του Tράμπ δύσκολα θα μπορούσαν να είχαν σχεδιαστεί καλύτερα για να υπονομεύσουν την συμμαχία εάν αυτός ήταν ο στόχος τους. Ο σημερινός πρόεδρος ξεκίνησε την προεδρία του εγκαταλείποντας την συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα, σηματοδοτώντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αρνούνταν να συνεργαστούν σε ένα ζήτημα που οι περισσότεροι Ευρωπαίοι θεωρούν ως υπαρξιακή απειλή.
Στην συνέχεια, κατέστησε σύνηθες το να αμφισβητεί την εγγύηση του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ για αμοιβαία άμυνα, τον κεντρικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας, τα τελευταία 77 χρόνια. «Γιατί οι ΗΠΑ να πληρώνουν την υπεράσπιση των Ευρωπαίων Συμμάχων, όταν αυτοί αρνούνται να πληρώνουν τους λογαριασμούς τους», δήλωνε τότε ο Τράμπ.
Στη συνέχεια, τον Μάιο 2018, ο Τράμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία με το Ιράν, εγκαινιάζοντας και την αρχή του τέλους της Συμμαχίας. Ο Ντόναλντ Τράμπ, χωρίς ποτέ να εξηγεί, δηλώνει προς πάσα κατεύθυνση ότι δεν πιστεύει σε συμμαχίες, σε δεσμεύσεις που απορρέουν από συνθήκες και δεν δίνει βάρος στην αφοσίωση, ή στην αξία των Ευρωπαίων εταίρων. Για την διοίκηση του Αμερικανού προέδρου, η «ηγεσία» των Ηνωμένων Πολιτειών σημαίνει ότι οι ΗΠΑ κάνουν αυτό που θέλουν και η διατλαντική «ενότητα» σημαίνει ότι οι Ευρωπαίοι κάνουν ό, τι τους λένε οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Αυτή την έννοια είχε και το γεγονός ότι η Αμερική αποφάσισε να επιτεθεί στο Ιράν με το Ισραήλ και χωρίς να πει κουβέντα στους συμμάχους της. Ο πρόεδρος Τραμπ υποδηλώνει ότι οι σύμμαχοι που αντιμετωπίζονται με περιφρόνηση παύουν να είναι σύμμαχοι. Προς τι λοιπόν η θεατρική οργή του για την άρνηση των συμμάχων του να βοηθήσουν στην επανέναρξη της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού του Ορμούζ.
Μόνο τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ δήλωσε ότι ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ «δυστυχώς δεν είναι ο Τσόρτσιλ» και ότι o Μακρόν «σύντομα θα πρέπει να εγκαταλείψει το γραφείο του».
Από αυτά που προηγούνται γίνεται κατάδηλο ότι η διατλαντική ρήξη είναι γεγονός, με την παλιά σχέση να είναι ουσιαστικά νεκρή. Μπορεί να προκύψει κάτι άλλο; Σίγουρα ναι. Δύσκολα όμως με τον Τράμπ. Ο τελευταίος εξάλλου, έχει και κάποιες άλλες προθέσεις για τη διάλυση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όλα δείχνουν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θέλει να προσφέρει μια αποδυναμωμένη Ευρώπη δώρο στη Ρωσία. Ώστε να έχει την τελευταία ουδέτερη στη διαμάχη του με την Κίνα. Κάτι τέτοιο είναι εφικτό; Ουδείς γνωρίζει.
Η πολιτική του Tράμπ προς την Ευρώπη είναι από αυτή την άποψη ένα σύμπτωμα, αν και ακραίο, μιας βαθύτερης ασθένειας. Κανένας μελλοντικός πρόεδρος των ΗΠΑ δεν θα εκλεγεί με μια εντολή αλληλεγγύης προς την Ευρώπη χωρίς να είναι σίγουρος ότι θα πάρει κάτι σε αντάλλαγμα.
«...Μια νέα διατλαντική συμμαχία θα απαιτήσει τόσο έναν Πρόεδρο των ΗΠΑ που θα αναγνωρίζει την αξία της όσο και Ευρωπαίους που θα μπορούν να ξεπεράσουν τις δικές τους εσωτερικές διαιρέσεις και να δεσμευτούν για μια ισότιμη εταιρική σχέση. Η επόμενη συμμαχία δεν μπορεί να αφορά μόνο την διοχέτευση των συνεισφορών των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια πρέπει επίσης να είναι μια παγκόσμια εταιρική σχέση στην οποία συμβάλλει η κάθε πλευρά για την προστασία της αμοιβαίας ασφάλειας και των οικονομικών συμφερόντων τους.
Αυτό το είδος συμμαχίας παραμένει εφικτό.....», έγραψε στο «Foreing Affairs» o Jeremy Shapiro, Διευθυντής από το 2009 έως το 2011 στο Γραφείο Ευρωπαϊκών Υποθέσεων του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών. Και προφανώς ξέρει καλά τι γράφει.