Επιστήμονες αξιοποίησαν στοιχεία από τριάντα χρόνια δορυφορικών παρατηρήσεων και κατάφεραν να δημιουργήσουν τον πρώτο ολοκληρωμένο χάρτη για ολόκληρη την Ανταρκτική, αποτυπώνοντας τον τρόπο με τον οποίο μεταβάλλεται η λεγόμενη γραμμή θεμελίωσης των παγετώνων.
Η γραμμή θεμελίωσης αποτελεί το σημείο ή τη ζώνη όπου ο παγετώνας παύει να στηρίζεται στον πυθμένα της θάλασσας και αρχίζει να επιπλέει. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία που μελετά η παγετωνολογία, καθώς χωρίζει το τμήμα του παγετώνα που παραμένει αγκυρωμένο στο έδαφος από εκείνο που επιπλέει. Η ακριβής θέση της επηρεάζει άμεσα τη σταθερότητα των παγετώνων και όταν μετακινείται προς τα πίσω, η σταθερότητα αυτή μειώνεται.
Η υποχώρηση της γραμμής θεμελίωσης προκαλείται κυρίως από τη δράση θερμότερων θαλάσσιων ρευμάτων που λιώνουν τον πάγο από κάτω. Όταν συμβαίνει αυτό, ο πάγος ρέει πιο γρήγορα προς τον ωκεανό και έτσι συμβάλλει στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Στην Ανταρκτική οι επιστήμονες παρακολουθούν συστηματικά την εξέλιξη αυτών των γραμμών, καθώς αρκετοί παγετώνες έχουν μετακινηθεί σημαντικά προς το εσωτερικό τις τελευταίες δεκαετίες.
Η χαρτογράφηση
Η νέα Proceedings of the National Academy of Sciences δημοσιεύει έρευνα που πραγματοποιήθηκε από παγετωνολόγους του University of California, Irvine και δείχνει ότι περίπου το 77% της ακτογραμμής της Ανταρκτικής παραμένει σταθερό από το 1996 μέχρι σήμερα. Ωστόσο σε ορισμένες περιοχές που θεωρούνται πιο ευάλωτες καταγράφεται σημαντική υποχώρηση των παγετώνων. Συνολικά χάθηκαν 12.820 τετραγωνικά χιλιόμετρα παγωμένου εδάφους μέσα σε τρεις δεκαετίες, έκταση που αντιστοιχεί περίπου σε δέκα πόλεις στο μέγεθος του Λος Άντζελες μαζί με τα προάστιά του.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της μελέτης Eric Rignot, η παρακολούθηση της γραμμής θεμελίωσης με τη βοήθεια δορυφορικού ραντάρ αποτελεί σήμερα το πιο αξιόπιστο μέσο για να διαπιστωθεί αν το παγοκάλυμμα της Ανταρκτικής αρχίζει να αποσταθεροποιείται.
Οι πιο έντονες μεταβολές εντοπίστηκαν στη Δυτική Ανταρκτική και ειδικότερα στη Θάλασσα Αμούνδσεν. Οι ερευνητές εξηγούν ότι ο βασικός παράγοντας είναι θερμά θαλάσσια ρεύματα που διεισδύουν κάτω από τους παγετώνες και προκαλούν τήξη από τη βάση τους. Στη βορειοανατολική Ανταρκτική Χερσόνησο παρατηρείται επίσης σημαντική υποχώρηση παγετώνων, χωρίς όμως να υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι οφείλεται σε θερμά νερά, κάτι που εξακολουθεί να αποτελεί επιστημονικό αίνιγμα.
Τα δεδομένα της έρευνας θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά για τη βελτίωση των μοντέλων που προβλέπουν την άνοδο της στάθμης των θαλασσών και για την καλύτερη κατανόηση της μελλοντικής συμπεριφοράς του παγοκαλύμματος της Ανταρκτικής. «Ίσως είναι ευτύχημα το γεγονός ότι δεν αντιδρά ολόκληρη η Ανταρκτική ταυτόχρονα, γιατί τότε οι επιπτώσεις θα ήταν πολύ πιο σοβαρές», επισημαίνει ο Rignot.