Politico: Η Ευρώπη επαναπροσδιορίζει τη σχέση της με τις ΗΠΑ – «Το αμερικανικό όνειρο πέθανε»

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν καταλήξει σε ένα δύσκολο συμπέρασμα: οι Αμερικανοί είναι πλέον «οι κακοί». Καθώς οι ηγέτες των 27 χωρών της ΕΕ συγκεντρώνονται σήμερα στις Βρυξέλλες για την έκτακτη σύνοδο κορυφής, αυτή η εκτίμηση κυριαρχεί σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σύμφωνα με εννέα διπλωμάτες της ΕΕ, που μίλησαν στο Politico. Πρόκειται για αξιωματούχους από χώρες με διαφορετικό ιστορικό βαθμό εγγύτητας προς τις ΗΠΑ, οι οποίοι ξεκαθαρίζουν ότι αυτή η αλλαγή οπτικής είναι ιδιαίτερα έντονη σε κράτη, που παραδοσιακά διατηρούσαν τους στενότερους δεσμούς με την Ουάσιγκτον.

Το αίσθημα ανησυχίας και καχυποψίας παραμένει, και η σύνοδος θα πραγματοποιηθεί κανονικά, παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε αργά το βράδυ της Τετάρτης πως κατέληξε σε συμφωνία για τη Γροιλανδία και ότι τελικά δεν θα επιβάλει δασμούς στις ευρωπαϊκές χώρες. Μια δήλωση που υπογραμμίζει ότι η συγκεκριμένη συνάντηση έχει πλέον εξελιχθεί σε κάτι πολύ ευρύτερο από την τελευταία μόνο κρίση στις διατλαντικές σχέσεις.

Οι βλέψεις του Προέδρου των ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, τις οποίες παρουσίασε νωρίτερα μέσα στην ημέρα στο Νταβός της Ελβετίας, ζητώντας «άμεσες διαπραγματεύσεις» για την απόκτηση του νησιού, λειτούργησαν ως η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες. Καθ’ όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας του, είχαν κρατηθεί από την ελπίδα ότι οι χειρότεροι φόβοι τους για τη χώρα που στήριξε την ευρωπαϊκή ασφάλεια από το 1945 δεν θα επιβεβαιώνονταν.

Όμως η στιγμή της διπλωματικής ευγένειας «έχει τελειώσει» και «ήρθε η ώρα να σταθούμε απέναντι στον Τραμπ», δήλωσε στο ραδιόφωνο του BBC ο Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ και πρώην πρωθυπουργός της Δανίας.

Αρκετοί από τους διπλωμάτες με τους οποίους μίλησε το POLITICO για το συγκεκριμένο άρθρο —όλοι ανώνυμα λόγω της ευαίσθητης φύσης της δουλειάς τους— ανέφεραν ότι αισθάνονται προσωπικά προδομένοι. Κάποιοι είχαν σπουδάσει ή εργαστεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, άλλοι είχαν ταχθεί ανοιχτά υπέρ της εμβάθυνσης των διατλαντικών σχέσεων.

«Το αμερικανικό μας όνειρο πέθανε», δήλωσε διπλωμάτης της ΕΕ από χώρα που συγκαταλεγόταν στους πιο ένθερμους υποστηρικτές των διατλαντικών δεσμών. «Ο Ντόναλντ Τραμπ το δολοφόνησε».

Η συλλογική αυτή συνειδητοποίηση της Ευρώπης αναμένεται να αποτυπωθεί στη σύνοδο κορυφής — όχι μόνο μέσα από ενδεχόμενες αποφάσεις για την προετοιμασία αντιποίνων στο εμπόριο απέναντι στις ΗΠΑ, σε περίπτωση που ο Τραμπ αλλάξει ξανά στάση και προχωρήσει στις διεκδικήσεις του για τη Γροιλανδία.

Θα φανεί επίσης στις τοποθετήσεις που αναμένεται να ανταλλάξουν οι ηγέτες, αρχικά κατ’ ιδίαν και στη συνέχεια δημόσια. Ο Πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν προανήγγειλε αυτή τη γραμμή στη δική του ομιλία στο Νταβός, τονίζοντας ότι η Ευρώπη διαθέτει «πολύ ισχυρά εργαλεία» και ότι «οφείλουμε να τα χρησιμοποιούμε όταν δεν μας σέβονται και όταν δεν τηρούνται οι κανόνες του παιχνιδιού».

H στρατιωτική βία αποκλείστηκε, αλλά η ζημιά έγινε

Η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στο Νταβός, κατά την οποία χαρακτήρισε τη Γροιλανδία «δικό μας έδαφος», δεν έκανε τίποτα για να ρίξει τους τόνους, μόλις 24 ώρες πριν από τη βεβιασμένα οργανωμένη συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες, με αντικείμενο την επόμενη αντίδρασή τους απέναντι στη διάλυση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων. Παρότι ο Τραμπ απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας για την κατάληψη της Γροιλανδίας, οι κυβερνήσεις της ΕΕ δεν εξέλαβαν αυτή τη δήλωση ως υποχώρηση. Όπως αναφέρουν δύο διπλωμάτες της Ένωσης, το ύφος του απέναντι στην Ευρώπη συνολικά, αλλά και η σαφής επιβεβαίωση των προθέσεών του, επισκίασαν κάθε έννοια αποκλιμάκωσης.

«Το μήνυμα για την Ευρώπη είναι ότι το να του αντισταθείς μπορεί να λειτουργήσει. Υπάρχει ανακούφιση που η στρατιωτική βία βγαίνει από το τραπέζι, αλλά και επίγνωση ότι μπορεί να αλλάξει ξανά στάση», είπε στο Politico Ευρωπαίος αξιωματούχος που παρακολούθησε την ομιλία του Τραμπ. «Οι υποσχέσεις και οι δηλώσεις του Τραμπ είναι αναξιόπιστες, όμως η περιφρόνησή του για την Ευρώπη είναι σταθερή. Θα χρειαστεί να δείξουμε αποφασιστικότητα και μεγαλύτερη ανεξαρτησία, γιατί δεν μπορούμε πια να κρατιόμαστε από την ψευδαίσθηση ότι η Αμερική είναι αυτό που νομίζαμε».

«Ας μην πανηγυρίζουμε επειδή απέκλεισε τη βία — ήταν εξ αρχής εξωφρενικό», είπε δεύτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος στο Νταβός. «Και το αφήγημά του για τη Γροιλανδία είναι ανοησίες. Πρέπει να καταγγελθεί».

Ο Τραμπ τελικά ανακάλεσε την απειλή επιβολής δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες που, κατά την εκτίμησή του, στέκονταν εμπόδιο στις επιδιώξεις του για τη Γροιλανδία. Ωστόσο, μέχρι τότε, η κατάσταση είχε ήδη ξεφύγει πέρα από το σημείο επιστροφής.

«Μετά το μπρος-πίσω των τελευταίων ημερών, θα πρέπει τώρα να περιμένουμε και να δούμε ποιες ουσιαστικές συμφωνίες θα προκύψουν μεταξύ του Ρούτε και του Τραμπ», δήλωσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Γερμανίας, Λαρς Κλινγκμπάιλ, στο γερμανικό τηλεοπτικό δίκτυο ZDF. «Όποια λύση κι αν βρεθεί τελικά για τη Γροιλανδία, όλοι πρέπει να καταλάβουν ότι δεν μπορούμε να καθίσουμε αναπαυτικά, να χαλαρώσουμε και να είμαστε ικανοποιημένοι».

Η στιγμή κατά την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε με την επιβολή δασμών, το περασμένο Σάββατο, ήταν εκείνη που έκανε το ρήγμα «πραγματικό», όπως σημείωσε διπλωμάτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Ίσως αυτή η κίνηση να μας κερδίζει μερικούς μήνες, ίσως να πρόκειται για κάτι πιο μόνιμο», σχολίασε ένας δεύτερος διπλωμάτης, αναφερόμενος στην αιφνιδιαστική αναδίπλωση του Τραμπ. «Πιστεύω ότι η ομιλία του νωρίτερα σήμερα θα δώσει τροφή για σκέψη στις περισσότερες, αν όχι σε όλες, τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες — με ή χωρίς δασμούς».

Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συμπύκνωσε το κλίμα στην ομιλία της στο Νταβός, την Τρίτη. «Ο κόσμος έχει αλλάξει μόνιμα», είπε. «Πρέπει να αλλάξουμε κι εμείς μαζί του».

Στη σύνοδο κορυφής, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα συζητήσουν την κατάσταση των διατλαντικών σχέσεων. Πριν από την υπαναχώρηση του Ντόναλντ Τραμπ στο θέμα των δασμών, ετοίμαζαν να ζητήσουν από την Επιτροπή να προετοιμάσει το ισχυρότερο εμπορικό της όπλο απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Αντι-Εξαναγκαστικό Μέσο (Anti-Coercion Instrument – ACI), όπως μετέδωσε την Τρίτη το POLITICO.

Η ΕΕ δημιούργησε το λεγόμενο «εμπορικό μπαζούκα» το 2023, για να αντιμετωπίσει την απειλή που θεωρούσε ότι προερχόταν από εχθρικές χώρες — κυρίως την Κίνα — οι οποίες, κατά τις Βρυξέλλες, χρησιμοποιούσαν τις αγορές και τις οικονομίες τους για να εκβιάσουν την Ένωση και να την εξαναγκάσουν σε συμμόρφωση. Η ιδέα ότι το εργαλείο αυτό θα μπορούσε να στραφεί εναντίον των ΗΠΑ θεωρούνταν μέχρι πρότινος αδιανόητη.

«Ζούμε μια μεγάλη ρήξη της παγκόσμιας τάξης», δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης από χώρα, που εντός της ΕΕ θεωρούνταν βασικός σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι ηγέτες, πρόσθεσε, θα συζητήσουν την «απομείωση ρίσκου» από τις ΗΠΑ — όρος που μέχρι σήμερα χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για τη σχέση της Ένωσης με το Πεκίνο. «Η εμπιστοσύνη έχει χαθεί», σημείωσε.

Η «θεραπευτική» σύνοδος

Η σύνοδος θα μοιάζει με «θεραπεία», ανέφερε αξιωματούχος της ΕΕ που γνωρίζει τις προετοιμασίες του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Θα δώσει στους ηγέτες την ευκαιρία να διαμορφώσουν μια συγκεκριμένη απάντηση στην ομιλία του Τραμπ στο Νταβός και στον ισχυρισμό του, που ακολούθησε, ότι έχει επιτευχθεί συμφωνία.

Η εκτίμηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποτελούν πλέον αξιόπιστο σύμμαχο διαμορφώθηκε σταδιακά. Οι πρώτες αυταπάτες άρχισαν να καταρρέουν για τους Ευρωπαίους ηγέτες όταν η κυβέρνηση Τραμπ δημοσίευσε, στις αρχές Δεκεμβρίου, τη Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας, στην οποία δεσμευόταν να ενισχύσει «πατριωτικά ευρωπαϊκά κόμματα», εις βάρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στη συνέχεια, ο Τραμπ αναζωπύρωσε τη ρητορική του περί απόκτησης της Γροιλανδίας, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Ισλανδία αυτοχαρακτηρίστηκε κυβερνήτης της 52ης πολιτείας των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ ο Τραμπ απέστειλε επιστολή στον πρωθυπουργό της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε, στην οποία ανέφερε ότι, επειδή δεν του απονεμήθηκε το Νόμπελ Ειρήνης, «δεν αισθάνεται πλέον υποχρεωμένος να σκέφτεται αποκλειστικά με γνώμονα την Ειρήνη».

Ένας ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ δήλωσε ότι ήταν πεπεισμένος πως η επιστολή ήταν πλαστή. Στη συνέχεια, η γνησιότητά της επιβεβαιώθηκε.

Δύο ανώτεροι διπλωμάτες, με τους οποίους μίλησε χωριστά το POLITICO, παρομοίασαν τη σημερινή κατάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες με την περίοδο που προηγήθηκε του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. «Νομίζω ότι έχουμε ξεπεράσει πλέον το Μόναχο», είπε ο ένας, αναφερόμενος στη συνάντηση του 1938, όταν η Βρετανία, η Γαλλία και η Ιταλία κατευναστικά επέτρεψαν στον Χίτλερ να προσαρτήσει την Τσεχοσλοβακία. «Συνειδητοποιούμε ότι ο κατευνασμός δεν είναι πια η σωστή πολιτική».

Η απότομη υποβάθμιση της διεθνούς θέσης των ΗΠΑ υπήρξε ιδιαίτερα επώδυνη για τη Δανία, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «αχάριστη» στο Νταβός. Η Κοπεγχάγη έχει σοκαριστεί από τη συμπεριφορά του, δεδομένου ότι επί δεκαετίες συγκαταλεγόταν στους πιο φιλικούς συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Δανία ανέπτυξε στρατιωτικές δυνάμεις στο πλευρό των ΗΠΑ σε ορισμένες από τις πιο επικίνδυνες ζώνες μάχης στη Μέση Ανατολή, αλλά και στο Αφγανιστάν, συμπεριλαμβανομένης της Επαρχίας Χελμάντ. Η χώρα κατέγραψε από τις βαρύτερες, αναλογικά με τον πληθυσμό της, απώλειες σε ανθρώπινες ζωές.

«Τόσοι πολλοί από εμάς έχουμε σπουδάσει στις Ηνωμένες Πολιτείες, όλοι θέλαμε να εργαστούμε εκεί», δήλωσε Δανός αξιωματούχος. «Αυτό είναι απλώς προδοσία».