Αντιμέτωπη με μια περίοδο έντονων πολιτικών ανακατατάξεων βρίσκεται η Ευρώπη, καθώς οι εκλογές που προγραμματίζονται σε σειρά κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα μπορούσαν να ενισχύσουν σημαντικά την επιρροή της εθνικιστικής και ευρωσκεπτικιστικής Δεξιάς.
Σε ανάλυσή του στον Guardian, ο Τζον Χένλεϊ εξετάζει τις πιθανές συνέπειες ενός εκλογικού «υπερκύκλου», ο οποίος ενδέχεται να επηρεάσει όχι μόνο τη σύνθεση των εθνικών κυβερνήσεων, αλλά και την ικανότητα της ΕΕ να διαμορφώνει κοινές πολιτικές.
Ο βασικός κίνδυνος, σύμφωνα με την ανάλυση, δεν είναι η άμεση διάλυση της Ένωσης. Είναι η σταδιακή αποδυνάμωση των μηχανισμών λήψης αποφάσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει σημαντικές οικονομικές, γεωπολιτικές και αμυντικές προκλήσεις.
Από την κεντροαριστερή Ευρώπη του 1998 στην άνοδο των εθνικιστικών κομμάτων
Ο Guardian αντιπαραβάλλει τη σημερινή πολιτική πραγματικότητα με την εικόνα της Ευρώπης στα τέλη της δεκαετίας του 1990.
Το 1998, η πολιτική κατεύθυνση της ηπείρου καθοριζόταν σε μεγάλο βαθμό από κεντροαριστερές κυβερνήσεις, με τον Τόνι Μπλερ στη Βρετανία, τον Λιονέλ Ζοσπέν στη Γαλλία και τον Γκέρχαρντ Σρέντερ στη Γερμανία.
Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση βρισκόταν σε εξέλιξη, η οικονομική ανάπτυξη δημιουργούσε θετικές προσδοκίες και η προοπτική διεύρυνσης της Ένωσης προς την Ανατολική Ευρώπη ενίσχυε την αισιοδοξία για το μέλλον του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.
Σχεδόν 30 χρόνια αργότερα, η εικόνα έχει αλλάξει αισθητά. Οι εθνικιστικές και ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις διεκδικούν ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο εξουσίας, ενώ τα παραδοσιακά κόμματα αντιμετωπίζουν αυξανόμενη εκλογική πίεση.
Εκλογές σε τέσσερις από τις πέντε μεγαλύτερες χώρες της ΕΕ
Η περίοδος από τα τέλη Νοεμβρίου του 2026 έως το τέλος του 2027 περιλαμβάνει εκλογικές αναμετρήσεις σε τέσσερα από τα πέντε μεγαλύτερα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με κριτήριο τον πληθυσμό και την οικονομική τους βαρύτητα.
Η αρχή γίνεται στις 29 Νοεμβρίου με τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές στην Ισπανία, όπου ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ βρίσκεται αντιμέτωπος με την πιθανότητα εκλογικής ήττας.
Το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα και το ακροδεξιό Vox, τα οποία έχουν ήδη συνεργαστεί σε περιφερειακό επίπεδο, θεωρούνται πιθανοί εταίροι σε έναν νέο κυβερνητικό συνασπισμό.
Την άνοιξη ακολουθούν οι προεδρικές και βουλευτικές εκλογές στη Γαλλία. Σύμφωνα με την ανάλυση, η Μαρίν Λεπέν, επικεφαλής του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού, εμφανίζεται ως φαβορί για την προεδρία.
Απέναντί της βρίσκονται ο Ζαν-Λικ Μελανσόν και ένας κατακερματισμένος πολιτικός χώρος των παραδοσιακών κομμάτων, γεγονός που ενισχύει την αβεβαιότητα για την έκβαση της αναμέτρησης.
Στην Πολωνία, οι εκλογές του 2027 θα μπορούσαν να ανατρέψουν τους σημερινούς πολιτικούς συσχετισμούς και να οδηγήσουν στην απώλεια της εξουσίας από τη φιλοευρωπαϊκή κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ.
Παρότι οι εθνικιστικές πολιτικές δυνάμεις εμφανίζουν σημαντικές μεταξύ τους διαφωνίες, η συνολική εκλογική τους επιρροή προσεγγίζει το 50%.
Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι επιδιώκει να εξασφαλίσει δεύτερη κυβερνητική θητεία, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει ανταγωνισμό από πολιτικούς σχηματισμούς που τοποθετούνται ακόμη δεξιότερα, όπως το National Future του Ρομπέρτο Βανατσί.
Εκλογικές διαδικασίες αναμένονται επίσης στην Ελλάδα, στην Εσθονία, στη Φινλανδία και στη Σλοβακία, ενώ στη Γερμανία θα πραγματοποιηθούν περιφερειακές αναμετρήσεις.
Το παράδοξο: Αυξάνεται η επιρροή της ακροδεξιάς, αλλά παραμένει υψηλή η στήριξη στην ΕΕ
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα που αναδεικνύει ο Guardian είναι ότι η ενίσχυση των ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη υποχώρηση της υποστήριξης των Ευρωπαίων πολιτών προς την Ένωση.
Αντίθετα, το 74% των Ευρωπαίων θεωρεί ότι η χώρα του ωφελείται από τη συμμετοχή στην ΕΕ, ποσοστό που αποτελεί ιστορικό υψηλό.
Η εμπειρία του Brexit, σε συνδυασμό με την αυξημένη διεθνή αβεβαιότητα, έχει περιορίσει την απήχηση των προτάσεων για αποχώρηση κρατών από την ευρωπαϊκή οικογένεια.
Ωστόσο, η στρατηγική των περισσότερων εθνικιστικών κομμάτων έχει πλέον διαφοροποιηθεί.
Αντί να επιδιώκουν την έξοδο των χωρών τους από την ΕΕ, προωθούν την αναμόρφωσή της σε μια χαλαρότερη ένωση κυρίαρχων κρατών, στην οποία οι εθνικές κυβερνήσεις θα διαθέτουν μεγαλύτερη αυτονομία και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί λιγότερες αρμοδιότητες.
Η Ιταλίδα πολιτική επιστήμονας Ναταλί Τότσι προειδοποιεί ότι οι εκλογές που έρχονται θα μπορούσαν να μεταβάλουν ουσιαστικά τη φυσιογνωμία της Ευρώπης.
Κατά την εκτίμησή της, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στη σταδιακή αποδυνάμωση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, αλλά επεκτείνεται στο ενδεχόμενο η Ένωση να χάσει σημαντικό μέρος της πραγματικής λειτουργικής της ισχύος.
Οικονομική στασιμότητα, κόστος ζωής και μετανάστευση ενισχύουν τους εθνικιστές
Η άνοδος των ακροδεξιών και εθνικιστικών κομμάτων αποδίδεται, σύμφωνα με την ανάλυση, σε ένα σύνολο κοινών οικονομικών και κοινωνικών παραγόντων.
Η περιορισμένη οικονομική ανάπτυξη, η δημογραφική γήρανση, οι πιέσεις στους κρατικούς προϋπολογισμούς και η επιβάρυνση των νοικοκυριών από το αυξημένο κόστος ζωής έχουν ενισχύσει τη δυσαρέσκεια απέναντι στις παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις.
Τα κόμματα της Κεντροδεξιάς και της Κεντροαριστεράς δυσκολεύονται να διατηρήσουν την εμπιστοσύνη σημαντικού μέρους των ψηφοφόρων, ενώ οι εθνικιστικοί σχηματισμοί επιχειρούν να αξιοποιήσουν αυτή τη δυσαρέσκεια.
Στο επίκεντρο της πολιτικής τους επιχειρηματολογίας βρίσκονται η μετανάστευση, η πράσινη μετάβαση, η παγκοσμιοποίηση και η οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία.
Τα ζητήματα αυτά παρουσιάζονται συχνά από τις συγκεκριμένες δυνάμεις ως παράγοντες που απειλούν την εθνική κυριαρχία, την οικονομική σταθερότητα και την ασφάλεια των πολιτών.
Ο Guardian επισημαίνει επίσης τον ρόλο της ρωσικής παραπληροφόρησης, καθώς και τη δημόσια υποστήριξη που παρέχει ο Λευκός Οίκος του Ντόναλντ Τραμπ σε πολιτικούς σχηματισμούς που χαρακτηρίζονται πατριωτικοί.
Σήμερα, σχεδόν ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους ψηφοφόρους στηρίζει ακροδεξιά κόμματα, ποσοστό που έχει σχεδόν πενταπλασιαστεί σε σχέση με τα μέσα της δεκαετίας του 1990.
Οι εκλογικές επιδόσεις δεν είναι ίδιες σε όλη την Ευρώπη
Παρά τη γενικότερη ενίσχυση των εθνικιστικών δυνάμεων, η πολιτική τους πορεία παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις από χώρα σε χώρα.
Στη Γερμανία, η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) πέτυχε ιστορική νίκη σε περιφερειακή εκλογική αναμέτρηση, επιβεβαιώνοντας την αυξανόμενη απήχησή της.
Αντίθετα, στην Ολλανδία, το Κόμμα Ελευθερίας του Χερτ Βίλντερς έχασε σχεδόν το ένα τρίτο των κοινοβουλευτικών εδρών του.
Στην Ουγγαρία, το Fidesz του Βίκτορ Όρμπαν υπέστη σημαντική εκλογική ήττα, ενώ στη Σουηδία οι Σουηδοί Δημοκράτες κατέγραψαν υποχώρηση για πρώτη φορά έπειτα από 16 χρόνια.
Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι η άνοδος της ακροδεξιάς δεν αποτελεί μια αδιάκοπη ή ομοιόμορφη διαδικασία.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, η μακροπρόθεσμη τάση παραμένει ανοδική, ενώ θέσεις που παλαιότερα συνδέονταν κυρίως με την ακροδεξιά υιοθετούνται πλέον σε μεγαλύτερο βαθμό και από παραδοσιακά πολιτικά κόμματα.
Ο κίνδυνος δημιουργίας ισχυρού ευρωσκεπτικιστικού μπλοκ στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
Η σημαντικότερη πιθανή συνέπεια των επερχόμενων εκλογών αφορά τη σύνθεση και τη λειτουργία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, στο οποίο λαμβάνονται κρίσιμες αποφάσεις για το μέλλον της Ένωσης.
Σήμερα, μόλις τρεις από τους 27 αρχηγούς κυβερνήσεων προέρχονται από την Κεντροαριστερά.
Εφόσον οι εκλογές σε Γαλλία, Ισπανία και Πολωνία οδηγήσουν στην ανάδειξη εθνικιστικών ή ευρωσκεπτικιστικών κυβερνήσεων, θα μπορούσε να διαμορφωθεί μια νέα ομάδα ηγετών με κοινές ή συγκλίνουσες πολιτικές επιδιώξεις.
Οι νέες κυβερνήσεις θα μπορούσαν να συνεργαστούν με αντίστοιχες δυνάμεις στην Ιταλία, στην Τσεχία, στη Ρουμανία, στη Σλοβακία και στη Σλοβενία.
Ένας τέτοιος συνασπισμός δεν θα είχε απαραίτητα τη δυνατότητα να ανατρέψει το θεσμικό οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Θα μπορούσε, ωστόσο, να αποκτήσει σημαντική επιρροή στην παρεμπόδιση αποφάσεων που απαιτούν ευρεία συναίνεση μεταξύ των κρατών-μελών.
Στο επίκεντρο πιθανών διαφωνιών βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, η μελλοντική διεύρυνση της ΕΕ και η συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία.
Αντίστοιχες δυσκολίες θα μπορούσαν να εμφανιστούν στις προσπάθειες ενίσχυσης της συνεργασίας στους τομείς της άμυνας, της ενέργειας, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και της τεχνολογίας.
Πώς θα μπορούσε να αλλάξει η στάση της Τζόρτζια Μελόνι
Η Ναταλί Τότσι εκτιμά ότι η παρουσία περισσότερων εθνικιστών ηγετών στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενδέχεται να επηρεάσει ακόμη και κυβερνήσεις που μέχρι σήμερα επιλέγουν μια σχετικά συνεργάσιμη στάση απέναντι στις Βρυξέλλες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Τζόρτζια Μελόνι.
Παρά την πολιτική της τοποθέτηση, η Ιταλίδα πρωθυπουργός έχει διατηρήσει σε σημαντικό βαθμό λειτουργικές σχέσεις με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Η στάση αυτή συνδέεται, σύμφωνα με την ανάλυση, τόσο με τους υφιστάμενους πολιτικούς συσχετισμούς όσο και με τη μεγάλη οικονομική σημασία των ευρωπαϊκών πόρων ανάκαμψης για την Ιταλία.
Η χώρα εξαρτάται από περίπου 200 δισ. ευρώ που προέρχονται από τα σχετικά ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα.
Ωστόσο, εάν περισσότεροι ηγέτες με παρόμοιες πολιτικές αντιλήψεις αποκτήσουν ισχυρή παρουσία στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η Μελόνι θα μπορούσε να επανεξετάσει τη στάση της απέναντι στις κοινές ευρωπαϊκές πολιτικές.
Γαλλία: Γιατί μια πιθανή νίκη της Λεπέν προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία
Σύμφωνα με τον Guardian, η σημαντικότερη εκλογική αναμέτρηση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι εκείνη της Γαλλίας.
Μια ενδεχόμενη επικράτηση της Μαρίν Λεπέν στην προεδρία θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές συγκρούσεις ανάμεσα στο Παρίσι και στις Βρυξέλλες.
Το πολιτικό της πρόγραμμα περιλαμβάνει τη μείωση κατά 11 δισ. ευρώ της γαλλικής συνεισφοράς στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Προβλέπει επίσης τη διεξαγωγή συνταγματικού δημοψηφίσματος με στόχο την κατοχύρωση της υπεροχής του γαλλικού δικαίου έναντι του ευρωπαϊκού.
Παράλληλα, ορισμένες από τις πολιτικές που προτείνει θα μπορούσαν να έρθουν σε αντίθεση με τους κανόνες λειτουργίας της ενιαίας αγοράς.
Ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, αναλυτής της Eurasia Group, επισημαίνει ότι η Γαλλία διαθέτει πολύ μεγαλύτερη πολιτική και θεσμική επιρροή στην ΕΕ από κράτη όπως η Ουγγαρία.
Κατά συνέπεια, μια ενδεχόμενη προεδρία Λεπέν θα είχε, σύμφωνα με την εκτίμησή του, περισσότερα περιθώρια από τον Βίκτορ Όρμπαν να αμφισβητήσει στην πράξη βασικές αρχές της ευρωπαϊκής νομικής και θεσμικής τάξης.
Μέχρι σήμερα, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν καταφέρει σε αρκετές περιπτώσεις να περιορίσουν την επιρροή ευρωσκεπτικιστών ηγετών, καθώς αυτοί αποτελούσαν μειοψηφία μεταξύ των κυβερνήσεων.
Η δημιουργία, όμως, ενός πολυπληθέστερου και καλύτερα συντονισμένου μπλοκ θα μπορούσε να δυσχεράνει τόσο την εφαρμογή των κοινών κανόνων όσο και την επίτευξη νέων συμφωνιών.
Ουκρανία: Πιθανές επιπτώσεις στη στρατιωτική και οικονομική βοήθεια
Η Ουκρανία συγκαταλέγεται στους τομείς που θα μπορούσαν να επηρεαστούν πρώτοι από μια μεταβολή των πολιτικών ισορροπιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με την ανάλυση, μια ενδεχόμενη προεδρία Λεπέν στη Γαλλία θα μπορούσε να διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη συγκρότηση ομάδας κρατών που θα επιχειρούσαν να εμποδίσουν την έγκριση νέων πακέτων βοήθειας προς το Κίεβο.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα στη συνέχιση της ευρωπαϊκής οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία.
Ωστόσο, οι πιθανές συνέπειες δεν περιορίζονται στο ουκρανικό ζήτημα.
Η δυσκολία επίτευξης συμφωνιών μεταξύ των κρατών-μελών θα μπορούσε να επηρεάσει συνολικά την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να λειτουργεί ως ενιαία πολιτική και οικονομική δύναμη.
Η άμυνα, η ενεργειακή ασφάλεια, η οικονομική πολιτική και η διεθνής παρουσία της ΕΕ θα μπορούσαν να βρεθούν αντιμέτωπες με παρατεταμένες καθυστερήσεις και αδιέξοδα.
Guardian: Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η σταδιακή αποδυνάμωση της Ευρώπης
Ο Στέφαν Λένε, αναλυτής του Carnegie Europe, θεωρεί ότι ο επερχόμενος εκλογικός κύκλος θα αποτελέσει καθοριστική δοκιμασία για τη συνοχή και την ανθεκτικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όπως εκτιμά, η ενίσχυση της ριζοσπαστικής Δεξιάς δεν συνεπάγεται αναγκαστικά ότι η Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με άμεσο κίνδυνο διάλυσης.
Το σοβαρότερο ενδεχόμενο είναι να περιοριστεί η δυνατότητά της να εξελιχθεί και να αποκτήσει τα μέσα που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των προκλήσεων των επόμενων δεκαετιών.
Η αδυναμία συντονισμένης δράσης σε κρίσιμα ζητήματα θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή υποχώρηση της πολιτικής επιρροής της Ευρώπης στο διεθνές περιβάλλον.
Έτσι, σύμφωνα με την ανάλυση του Guardian, το βασικό διακύβευμα των επερχόμενων εκλογών δεν είναι μόνο ποια κόμματα θα αναλάβουν την εξουσία στα κράτη-μέλη, αλλά κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εξακολουθήσει να διαθέτει την ικανότητα να λαμβάνει συλλογικές αποφάσεις και να καθορίζει την πορεία της.
Υπόθεση Έπσταϊν: Οι 17 γυναίκες από την πρώην ΕΣΣΔ και η προσπάθεια προσέγγισης του Πούτιν
Υπόθεση Μαντλίν: «Σκότωσα ένα μικρό ξανθό κοριτσάκι» - Η νέα μαρτυρία για τον βασικό ύποπτο
Ακολουθήστε το Lykavitos.gr στο Google News
και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις