Μπορεί ο Βλαντίμιρ Πούτιν να εξακολουθεί να κρατά στα χέρια του τα ηνία της Ρωσίας, όμως στους κύκλους της οικονομικής και επιχειρηματικής ελίτ η συζήτηση για την επόμενη ημέρα έχει ήδη αρχίσει. Οι άνθρωποι που διαθέτουν τεράστιες περιουσίες, αλλά έχουν χάσει σχεδόν κάθε δυνατότητα ουσιαστικής πολιτικής παρέμβασης, φαίνεται πως αρχίζουν να εξετάζουν τι θα μπορούσε να αλλάξει όταν ολοκληρωθεί η εποχή του σημερινού Ρώσου προέδρου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του BBC, οι Ρώσοι ολιγάρχες δεν επεξεργάζονται κάποιο οργανωμένο σχέδιο ανατροπής του Πούτιν. Αντίθετα, οι συζητήσεις τους παραμένουν διακριτικές, καθώς ο φόβος απέναντι στο Κρεμλίνο εξακολουθεί να λειτουργεί αποτρεπτικά ακόμη και για τους ισχυρότερους επιχειρηματίες της χώρας.
Αυτό που φαίνεται να τους απασχολεί είναι το ενδεχόμενο μιας νέας πολιτικής πραγματικότητας, στην οποία θα μπορούσαν να ανακτήσουν μέρος της επιρροής που διέθεταν κατά τη δεκαετία του 1990, όταν ο πλούτος τους μεταφραζόταν συχνά και σε πολιτική ισχύ.
Από τους πανίσχυρους επιχειρηματίες στους υπάκουους συνομιλητές του Κρεμλίνου
Η σημερινή θέση των Ρώσων ολιγαρχών αποτελεί μεγάλη απόσταση από την περίοδο που ακολούθησε την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης. Τότε, μέσα από τις ιδιωτικοποιήσεις κρατικών επιχειρήσεων, δημιουργήθηκε μια νέα τάξη δισεκατομμυριούχων, οι οποίοι δεν περιορίζονταν στον έλεγχο τεράστιων οικονομικών συμφερόντων, αλλά μπορούσαν να επηρεάζουν κυβερνήσεις και πολιτικές αποφάσεις.
Η άνοδος του Βλαντίμιρ Πούτιν στην εξουσία το 2000 άλλαξε ριζικά αυτούς τους συσχετισμούς. Το νέο μήνυμα ήταν σαφές: οι επιχειρηματίες μπορούσαν να διατηρούν τον πλούτο τους, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα αμφισβητούσαν την πολιτική κυριαρχία του Κρεμλίνου.
Η υπόθεση του Μιχαήλ Χοντορκόφσκι αποτέλεσε χαρακτηριστικό παράδειγμα. Ο άλλοτε πλουσιότερος άνθρωπος της Ρωσίας βρέθηκε στη φυλακή για δέκα χρόνια, αφού ήρθε σε δημόσια αντιπαράθεση με τον Πούτιν, με τις κατηγορίες που του αποδόθηκαν να αμφισβητούνται από τον ίδιο.
Το πόσο βαθιά έχει αλλάξει η σχέση εξουσίας αποτυπώθηκε και σε μια χαρακτηριστική στιγμή: στις 24 Φεβρουαρίου 2022, λίγες ώρες μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, περισσότεροι από 36 από τους πλουσιότερους επιχειρηματίες της χώρας συγκεντρώθηκαν στο Κρεμλίνο. Ο Πούτιν τους κάλεσε να στηρίξουν την οικονομία, χωρίς κανείς να εκφράσει αντίρρηση.
Σήμερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται το BBC από το Forbes, οι Ρώσοι δισεκατομμυριούχοι έχουν φτάσει τους 155, με τη συνολική περιουσία τους να προσεγγίζει τα 700 δισ. δολάρια. Παρά την οικονομική τους δύναμη, ωστόσο, η πολιτική τους επιρροή παραμένει περιορισμένη.
Τα τρία σενάρια για τη μετά Πούτιν εποχή
Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα διαδεχθεί τον σημερινό Ρώσο πρόεδρο, αλλά και ποιο μοντέλο εξουσίας θα επικρατήσει στη χώρα μετά την αποχώρησή του.
Το BBC παρουσιάζει τρία πιθανά σενάρια, τα οποία αποτυπώνουν τις διαφορετικές κατευθύνσεις που θα μπορούσε να ακολουθήσει η Ρωσία.
Το πρώτο σενάριο αφορά μια δημοκρατική μετάβαση. Πρόκειται για την προοπτική ενός συστήματος με μεγαλύτερες πολιτικές ελευθερίες, ισχυρότερους δημοκρατικούς θεσμούς και πραγματικό ανταγωνισμό μεταξύ των πολιτικών κομμάτων. Ωστόσο, θεωρείται το λιγότερο πιθανό ενδεχόμενο, καθώς οι θεσμικές βάσεις της δημοκρατίας έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά κατά τη διάρκεια της πολυετούς διακυβέρνησης Πούτιν.
Το δεύτερο σενάριο προβλέπει τη συνέχιση του αυταρχικού μοντέλου, αλλά υπό έναν νέο ηγέτη. Σε αυτή την περίπτωση, ο διάδοχος θα διατηρούσε τις βασικές δομές του σημερινού συστήματος, χωρίς όμως να διαθέτει εξαρχής την ίδια ισχύ και τον ίδιο έλεγχο που έχει οικοδομήσει ο Πούτιν επί δεκαετίες.
Η Ρωσίδα αναλύτρια Αλεξάνδρα Προκοπένκο εκτιμά ότι ένας νέος πρόεδρος θα ξεκινούσε από σαφώς ασθενέστερη θέση, καθώς θα έπρεπε να εδραιώσει τη δική του επιρροή στους μηχανισμούς εξουσίας.
Το τρίτο σενάριο είναι ίσως εκείνο που συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον των οικονομικών ελίτ: η επιστροφή σε μια μορφή ολιγαρχικής διακυβέρνησης.
Σε ένα τέτοιο μοντέλο, ισχυροί επιχειρηματικοί και πολιτικοί παράγοντες θα μπορούσαν να συμμετέχουν πιο ενεργά στη λήψη αποφάσεων, μοιράζοντας την εξουσία και αποκτώντας ξανά λόγο στις πολιτικές εξελίξεις.
Για τους μεγιστάνες, μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε επιστροφή σε μια εποχή όπου η οικονομική τους δύναμη συνοδευόταν από πολιτική επιρροή, μεγαλύτερη ασφάλεια για τις περιουσίες τους και σαφέστερους κανόνες στο εσωτερικό της χώρας.
Από «αφεντικό» σε «παππού»: Η αλλαγή στη γλώσσα των ολιγαρχών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο, σύμφωνα με το BBC, έχει αλλάξει η γλώσσα που χρησιμοποιούν οι Ρώσοι επιχειρηματίες όταν αναφέρονται ιδιωτικά στον Πούτιν.
Στο παρελθόν, τον αποκαλούσαν «Νατσάλνικ», δηλαδή «αφεντικό», ή «Πέρβι», που σημαίνει «ο πρώτος». Οι χαρακτηρισμοί αυτοί αντανακλούσαν την αναγνώριση της απόλυτης εξουσίας του.
Πλέον, σύμφωνα με την Προκοπένκο, χρησιμοποιούν τη λέξη «Ντεντ», δηλαδή «παππούς» ή «γέρος», μια αλλαγή που υποδηλώνει διαφορετική αντιμετώπιση του Ρώσου προέδρου στους συγκεκριμένους κύκλους.
Ωστόσο, η μεταβολή αυτή δεν σημαίνει ότι έχει εξαφανιστεί ο φόβος. Αντιθέτως, παραμένει τόσο έντονος ώστε ακόμη και ιδιωτικές συνομιλίες πραγματοποιούνται υπό το βάρος της ανησυχίας για πιθανή παρακολούθηση από τις ρωσικές υπηρεσίες ασφαλείας.
Η Προκοπένκο περιγράφει χαρακτηριστικά την περίπτωση επιχειρηματία που, στη διάρκεια συνέντευξης, καθόταν πάνω στο κινητό του τηλέφωνο, πιστεύοντας ότι με αυτόν τον τρόπο θα δυσκόλευε ενδεχόμενη παρακολούθηση.
Ο Αντρέι Μέλνιτσενκο και το μήνυμα προς το Κρεμλίνο
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια της αλλαγής κλίματος προήλθε από τον Αντρέι Μέλνιτσενκο, έναν από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Ρωσίας, γνωστό ως «βασιλιά των λιπασμάτων».
Σε σπάνια συνέντευξή του στον Economist, ο επιχειρηματίας τάχθηκε υπέρ ενός μεγαλύτερου ανοίγματος της Ρωσίας προς τον υπόλοιπο κόσμο και υποστήριξε την ανάγκη αλλαγών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στον τερματισμό της μονοπρόσωπης διακυβέρνησης.
Δεν ζήτησε την αποχώρηση του Πούτιν, ούτε απομακρύνθηκε συνολικά από τις επίσημες θέσεις του Κρεμλίνου για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ωστόσο, η δημόσια τοποθέτησή του θεωρήθηκε ασυνήθιστη για έναν επιχειρηματία του δικού του οικονομικού μεγέθους.
Ο δημοσιογράφος του Economist Αρκάντι Οστρόφσκι, ο οποίος του πήρε τη συνέντευξη, εκτίμησε ότι οι απόψεις του ενδέχεται να αντανακλούν ευρύτερους προβληματισμούς στο εσωτερικό της ρωσικής επιχειρηματικής ελίτ.
Για αρκετούς από τους πλουσιότερους Ρώσους, ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει οδηγήσει τη χώρα σε ένα βαθύ αδιέξοδο, ενισχύοντας την αίσθηση ότι το σημερινό μοντέλο δεν προσφέρει πλέον προοπτική.
Γιατί οι ολιγάρχες δεν τολμούν να αμφισβητήσουν τον Πούτιν
Παρά τις ενδείξεις δυσαρέσκειας, η πιθανότητα μιας οργανωμένης κίνησης εναντίον του Ρώσου προέδρου παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Οι επιχειρηματίες γνωρίζουν ότι η οικονομική τους δύναμη δεν αποτελεί από μόνη της ασπίδα προστασίας απέναντι στην πολιτική εξουσία. Η τύχη όσων συγκρούστηκαν στο παρελθόν με το Κρεμλίνο λειτουργεί ως διαρκής προειδοποίηση.
Ο Μπιλ Μπράουντερ, πρώην μεγάλος ξένος επενδυτής στη Ρωσία και έντονος επικριτής του καθεστώτος Πούτιν, περιγράφει στο BBC τον φόβο των μεγιστάνων απέναντι στις συνέπειες μιας ανοιχτής αμφισβήτησης του προέδρου.
Την ίδια στιγμή, ορισμένοι επιχειρηματίες φέρονται να επιχειρούν να διατηρούν ή να ενισχύουν τις σχέσεις τους με υπουργούς, κυβερνητικούς αξιωματούχους και στελέχη των υπηρεσιών ασφαλείας. Στόχος τους είναι να βρίσκονται σε όσο το δυνατόν καλύτερη θέση όταν αρχίσουν να διαμορφώνονται οι νέες ισορροπίες.
Πρόκειται, ωστόσο, για κινήσεις προσεκτικές και χαμηλού προφίλ, καθώς οποιαδήποτε πιο αποφασιστική πρωτοβουλία θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες.
Η μάχη για την επόμενη ημέρα έχει ήδη αρχίσει στο παρασκήνιο
Η συζήτηση για τη μετα-Πούτιν εποχή δεν σημαίνει ότι επίκειται αλλαγή ηγεσίας στη Ρωσία. Ούτε υπάρχουν ενδείξεις ότι οι ολιγάρχες διαθέτουν τη δυνατότητα να επιβάλουν από μόνοι τους μια πολιτική μετάβαση.
Αποκαλύπτει, όμως, κάτι σημαντικό: πίσω από την εικόνα της πολιτικής σταθερότητας που επιχειρεί να προβάλει το Κρεμλίνο, υπάρχουν ισχυρά οικονομικά συμφέροντα που αναζητούν ήδη τη θέση τους στην επόμενη ημέρα.
Οι άνθρωποι που κάποτε καθόριζαν τις εξελίξεις στη Ρωσία θέλουν να επιστρέψουν στο τραπέζι των αποφάσεων. Το αν θα το πετύχουν θα εξαρτηθεί από τον τρόπο με τον οποίο θα πραγματοποιηθεί η διαδοχή, από τους συσχετισμούς στο εσωτερικό του κρατικού μηχανισμού και, κυρίως, από το αν το σύστημα εξουσίας που οικοδόμησε ο Πούτιν θα μπορέσει να επιβιώσει χωρίς τον ίδιο στο τιμόνι.
Για την ώρα, οι ολιγάρχες παραμένουν σιωπηλοί. Όμως η συζήτηση για το τι θα ακολουθήσει μετά τον Πούτιν δείχνει ότι, τουλάχιστον στο παρασκήνιο, η μάχη για την επόμενη ημέρα έχει ήδη αρχίσει.
Ε.Ε.: Η Ελλάδα και άλλα τέσσερα κράτη-μέλη υπογράφουν συμφωνία για κέντρα επιστροφής μεταναστών στη Ρουάντα
Πακιστάν: Τίγρης κατασπάραξε 19χρονο σε γύρισμα βίντεο για το TikTok - Συνελήφθη influencer
Ακολουθήστε το Lykavitos.gr στο Google News
και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις