Την ανάγκη να επιταχύνει η Ευρώπη τις μεταρρυθμίσεις, να διοχετεύσει τις αποταμιεύσεις της σε παραγωγικές επενδύσεις και να προχωρήσει στην ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης υπογραμμίζει ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας.
Σε άρθρο του στην «Καθημερινή της Κυριακής», επισημαίνει ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει ήδη προκαλέσει στασιμοπληθωριστικές πιέσεις στην οικονομία της Ευρωζώνης, επηρεάζοντας τις τιμές της ενέργειας, τον πληθωρισμό, την εμπιστοσύνη και την οικονομική δραστηριότητα.
Όπως αναφέρει, η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με έξι ισχυρές και αλληλένδετες δυνάμεις: τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή, τον γεωοικονομικό κατακερματισμό, την ταχεία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, το ευρωπαϊκό επενδυτικό έλλειμμα, την αμφισβήτηση του κυρίαρχου ρόλου του δολαρίου και τα υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους.
Η ενέργεια αναζωπύρωσε τον πληθωρισμό
Μετά από μία περίοδο κατά την οποία ο πληθωρισμός κινούνταν κοντά στον στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η άνοδος των τιμών της ενέργειας οδήγησε τον γενικό δείκτη στο 3,2% τον Μάιο, το υψηλότερο επίπεδο από τον Σεπτέμβριο του 2023. Τον Ιούνιο ο πληθωρισμός υποχώρησε στο 2,8%, με τον ενεργειακό πληθωρισμό να περιορίζεται στο 8,5% από 10,8%. Ο δομικός πληθωρισμός μειώθηκε στο 2,4% από 2,6%, ενώ στις υπηρεσίες επιβραδύνθηκε στο 3,2% από 3,5%.
Η εξέλιξη αυτή, κατά τον κ. Στουρνάρα, ήταν ενθαρρυντική και συνδέθηκε με την πτώση των τιμών του πετρελαίου μετά την κατάπαυση του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Ωστόσο, οι εχθροπραξίες που ακολούθησαν ανέδειξαν την ευθραυστότητα τόσο της εκεχειρίας όσο και της αποκλιμάκωσης στις ενεργειακές αγορές. Οι μεσοπρόθεσμες προσδοκίες για τον πληθωρισμό εξακολουθούν, πάντως, να παραμένουν σε γενικές γραμμές σταθεροποιημένες γύρω από τον στόχο του 2%.
Υποτονική ανάπτυξη, ανθεκτική αγορά εργασίας
Η οικονομική ανάπτυξη της Ευρωζώνης παραμένει υποτονική, καθώς η αβεβαιότητα γύρω από τη Μέση Ανατολή επιβαρύνει την εμπιστοσύνη και τη δραστηριότητα. Οι αγορές εργασίας, αντίθετα, εξακολουθούν να εμφανίζουν ανθεκτικότητα.
Σύμφωνα με τον κ. Στουρνάρα, η εγχώρια ζήτηση αναμένεται να είναι ελαφρώς ασθενέστερη σε σχέση με τις προβλέψεις του Μαρτίου, καθώς οι υψηλότερες τιμές διαβρώνουν τα πραγματικά εισοδήματα. Παρά ταύτα, οι ισολογισμοί των νοικοκυριών παραμένουν γενικά εύρωστοι και η κατανάλωση εκτιμάται ότι θα εξακολουθήσει να αποτελεί τον βασικό μοχλό της ανάπτυξης.
Οι ιδιωτικές επενδύσεις αναμένεται να επηρεαστούν βραχυπρόθεσμα από τη μεταβλητότητα του ενεργειακού κόστους. Μέρος της επιβράδυνσης θα μπορούσε να αντισταθμιστεί από επενδύσεις σε ψηφιακές τεχνολογίες και από την αύξηση των κρατικών δαπανών για την άμυνα και τις υποδομές.
Γιατί η ΕΚΤ αύξησε τα επιτόκια
Ο κ. Στουρνάρας υπενθυμίζει ότι τον Ιούλιο η ΕΚΤ διατήρησε αμετάβλητα τα επιτόκια, μετά την αύξησή τους κατά 25 μονάδες βάσης τον Ιούνιο. Το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων διαμορφώθηκε έτσι στο 2,25%.
Επρόκειτο για την πρώτη αύξηση από τον Σεπτέμβριο του 2023 και βασίστηκε στις νέες προβολές, σύμφωνα με τις οποίες ο πληθωρισμός αναμένεται να διαμορφωθεί στο 3% το 2026, στο 2,3% το 2027 και να επιστρέψει στο 2% το 2028. Για την ανάπτυξη οι αντίστοιχες προβλέψεις τοποθετούνται στο 0,8% για το 2026, στο 1,2% για το 2027 και στο 1,5% για το 2028.
Ο διοικητής της ΤτΕ επισημαίνει ότι, ακόμη και εάν υπάρξει αποκλιμάκωση στις τιμές της ενέργειας, θα χρειαστεί χρόνος για να περάσει η πτώση στον γενικό πληθωρισμό. Όπως εξηγεί, οι αυξήσεις των ενεργειακών τιμών μετακυλίονται γρήγορα στις τελικές τιμές, ενώ οι μειώσεις πολύ πιο αργά.
Οι αποταμιεύσεις της Ευρώπης χρηματοδοτούν τις ΗΠΑ
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει ο κ. Στουρνάρας στο επενδυτικό και παραγωγικό χάσμα της Ευρώπης έναντι των ΗΠΑ. Περίπου το ένα τρίτο των επενδύσεων των κατοίκων της Ευρωζώνης σε εισηγμένες μετοχές κατευθύνεται σήμερα στις αμερικανικές κεφαλαιαγορές, ποσοστό συγκρίσιμο με εκείνο των αντίστοιχων επενδύσεων εντός της Ευρωζώνης.
Οι τοποθετήσεις αυτές μπορεί να προσφέρουν χρηματοοικονομικές αποδόσεις στους Ευρωπαίους αποταμιευτές, όμως τα οφέλη για την παραγωγικότητα και την καινοτομία καταλήγουν κυρίως στις ΗΠΑ.
Για να αντιστραφεί αυτή η τάση, ο διοικητής της ΤτΕ ζητά την άρση των εμποδίων στις διασυνοριακές συναλλαγές και στην κίνηση κεφαλαίων, την ολοκλήρωση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και την πραγματοποίηση κοινών εκδόσεων ευρωπαϊκού χρέους για τη χρηματοδότηση της άμυνας, της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης και της ενεργειακής ασφάλειας.
Το σχέδιο για την ευρωπαϊκή οικονομία
Στους βασικούς πυλώνες της απαιτούμενης ευρωπαϊκής αντίδρασης περιλαμβάνονται επίσης η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης, με τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασφάλισης Καταθέσεων, και η προώθηση του ψηφιακού ευρώ.
Παράλληλα, ο κ. Στουρνάρας χαρακτηρίζει τα εύρωστα δημόσια οικονομικά αναγκαία προϋπόθεση, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να χρηματοδοτούν την άμυνα, τις υποδομές και την καινοτομία χωρίς να υπονομεύουν τη βιωσιμότητα του χρέους.
Όπως καταλήγει, οι εκθέσεις των Mario Draghi και Enrico Letta έχουν ήδη παρουσιάσει τον οδικό χάρτη για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας. Περισσότερα από δύο χρόνια μετά τη δημοσιοποίησή τους, όπως σημειώνει, η Ευρώπη πρέπει πλέον να εντείνει τις προσπάθειες εφαρμογής τους.