Αλλάζουν από αύριο Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου τα δεδομένα στις κληρονομιές, με νέους κανόνες να εφαρμόζονται για τα χρέη ενός αποβιώσαντος προσώπου, τη νόμιμη μοίρα καθώς και τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου και τις συμφωνίες που μπορούν να γίνουν μετά τον θάνατο.

Η αυριανή ημερομηνία αποτελεί ορόσημο για την εφαρμογή του νέου καθεστώτος που φέρνει ο νόμος 5303/2026, καθώς οι περισσότερες ρυθμίσεις αφορούν τις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ για όσους έχουν αποβιώσει νωρίτερα, εξακολουθεί κατά κανόνα να ισχύει το προηγούμενο πλαίσιο.

«Έχουμε ένα διαχωρισμό ανάμεσα στους θανάτους που έχουν συμβεί μέχρι και τις 15/9 και σε αυτούς που θα γίνουν από εδώ και στο εξής. Για τους θανάτους μέχρι 15/9, θα ισχύουν σε γενικές γραμμές αυτά που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα σχετικά με τη δημοσίευση των ιδιόγραφων διαθηκών», τόνισε ο Γιώργος Ρούσκας, τέως πρόεδρος της Ένωσης Συμβολαιογράφων Ελλάδος και ΕΕ, μιλώντας στο Action24.

«Αποδεχόμαστε ότι υπήρχε μια βιομηχανία δημιουργίας ιδιόγραφων διαθηκών, οι οποίες εμφανίζονταν από τους κληρονόμους και τους ενδιαφερόμενους. Πλέον ο νόμος ορίζει ότι όταν δημοσιεύεται η ιδιόγραφη διαθήκη και ο κληρονόμος δεν ανήκει στο συγγενικό περιβάλλον του αποβιώσαντος, απαιτείται μια επιπλέον διαδικασία, δηλαδή η συγκεκριμένη διαθήκη να κηρυχθεί ως κυρία για να έχει έννομα αποτελέσματα. Αυτή είναι μια ουσιαστική αλλαγή», τόνισε ο κ. Ρούσκας.

«Από τις ουσιαστικές αλλαγές είναι ότι ο κληρονόμος, ανεξάρτητα αν αποδεχτεί την κληρονομιά, θα ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομιάς μόνο με την αξία της κληρονομιάς του, όχι με την προσωπική του περιουσία όπως γινόταν μέχρι σήμερα», επισήμανε.

«Πλαφόν» στα χρέη της κληρονομιάς

Με τη νέα αυτή αλλαγή, που θεωρείται από τις σημαντικότερες που φέρνει το νέο καθεστώς, οι οφειλές που είχε τυχόν ο αποβιώσας σε Εφορία, ΕΦΚΑ, τράπεζες, ιδιώτες ή σε οποιοδήποτε άλλο μέρος δεν θα επιβαρύνουν πλέον την προσωπική περιουσία του κληρονόμου, αλλά οι δανειστές θα μπορούν να στραφούν μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομήθηκε.

Ωστόσο, ο κληρονόμος μπορεί να χάσει τον περιορισμό της ευθύνης εάν επιλέξει να διαχειρίζεται ελεύθερα την κληρονομιά ή διαθέσει περιουσιακά στοιχεία της κατά παράβαση των νέων κανόνων. Προβλέπεται επίσης δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης, ώστε η κληρονομιαία περιουσία και τα χρέη της να αντιμετωπίζονται ως χωριστό σύνολο.

Ενισχύεται ο επιζών σύζυγος

Αλλαγές θα εφαρμοστούν και στο ισχύον πλαίσιο όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Ο επιζών σύζυγος, όταν συντρέχει με ένα παιδί, θα λαμβάνει το ένα τρίτο της κληρονομίας αντί για το ένα τέταρτο που ίσχυε έως σήμερα. Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του παραμένει στο ένα τέταρτο.

Παράλληλα, αποκτά το δικαίωμα αποκλειστικής και χωρίς αντάλλαγμα χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για ένα έτος μετά τον θάνατο.

Περιορισμένη προστασία θεσπίζεται και για τον άνθρωπο που συζούσε με τον αποβιώσαντα σε ελεύθερη ένωση χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Υπό προϋποθέσεις, αποκτά δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για έναν χρόνο, ενώ μπορεί να κληρονομήσει ολόκληρη την περιουσία μόνο όταν δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που προηγείται και αφού το σχετικό δικαίωμα πιστοποιηθεί δικαστικά.

Δικαίωμα σε χρηματική παροχή από την κληρονομιά μπορεί να αποκτήσει και πρόσωπο που φρόντιζε ουσιαστικά και χωρίς αμοιβή τον αποβιώσαντα επί τουλάχιστον έξι μήνες μέσα στην τελευταία τριετία της ζωής του.

Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση

Μεγάλη τομή αποτελεί η αλλαγή της νόμιμης μοίρας. Τα παιδιά, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που δικαιούνται νόμιμη μοίρα δεν αποκτούν πλέον αυτομάτως ποσοστό συγκυριότητας πάνω στα ακίνητα και στα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία.

Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση απέναντι στον κληρονόμο, ίση με το μισό της μερίδας που θα λάμβανε ο δικαιούχος χωρίς διαθήκη. Με το νέο πλαίσιο, το βάρος μεταφέρεται στον προσδιορισμό της αξίας της περιουσίας και στην εξεύρεση χρημάτων για την αποζημίωση του δικαιούχου.

Κληρονομικές συμβάσεις πριν από τον θάνατο

Επίσης, από την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου επιτρέπονται για πρώτη φορά οι κληρονομικές συμβάσεις αιτία θανάτου. Μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου, ο ιδιοκτήτης μιας περιουσίας θα μπορεί να συμφωνεί από πριν ποιος θα είναι κληρονόμος ή ποιος θα λάβει συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο.

Οι βασικοί όροι της συμφωνίας δεν θα ανακαλούνται μονομερώς, σε αντίθεση με μια συνηθισμένη διαθήκη. Η αλλαγή αφορά ιδιαίτερα οικογενειακές επιχειρήσεις και ακίνητα, καθώς επιτρέπει να οργανωθεί εγκαίρως η διαδοχή και αποτρέπει μελλοντικές συγκρούσεις μεταξύ των συγγενών.