Σε πόσο διάστημα μπορεί το Ιράν να φτιάξει πυρηνικό όπλο;

Ο «Πρόεδρος Ειρήνη» αμέσως μετά τον βομβαρδισμό των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν  από την Αμερικανική αεροπορία στις 22/6/25 με τίτλο της επιχείρησης το «Σφυρί του Μεσονυκτίου» είχε δηλώσει ότι κατέστρεψε/εξουδετέρωσε πλήρως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Γράφει ο Λάμπρος Ροϊλός*

Τώρα 8 μήνες μετά έστειλε μία αρμάδα (όπως την αποκάλεσε) που παρόμοια δύναμη είχε να σταλεί στην περιοχή από το 2003 όταν έριξε τον Σαντάμ και κατέλαβε το Ιράκ

Ο κύριος στόχος είπε είναι να καταστρέψει πάλι το Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, δίνοντας πάντως την δυνατότητα στο Ιρανικό καθεστώς πριν επέμβει στρατιωτικά μέσω διαπραγματεύσεων να συμφωνήσει την εξουδετέρωση του προγράμματος αυτού θέτοντας όμως τους επιπρόσθετους όρους: να περιορίσει το Ιράν το πυραυλικό του σύστημα και να σταματήσει κάθε ενίσχυση των ήδη εξασθενημένων δορυφόρων του στο κάθετο τόξο της Μ. Ανατολής (βλέπε Χαμάς, Χεζμπολάχ, Χούτι κλπ).

Ο απεσταλμένος της Αμερικής επιχειρηματίας Ουίκτοφ δήλωσε ότι υπάρχει διάθεση συζήτησης από πλευράς των Ιρανών για το πυρηνικό τους πρόγραμμα, άρα και η προοπτική σύναψης συμφωνίας, ενώ αντίθετα ο υπουργός εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι οι ΗΠΑ εμμένουν και στις πιο πάνω άλλες 2 προϋποθέσεις.

Σε κάθε περίπτωση η προθεσμία του Τραμπ για συμφωνία από 10 ημέρες, έγινε 15, ενώ ο Ιρανός Υπεξ είπε ότι οι ΗΠΑ θα έχουν γραπτή πρόταση του Ιράν εντός 2-3 ημερών. Προηγουμένως οι Ιρανοί είχαν δηλώσει αντίθετοι με άλλους περιορισμούς πλην του πυρηνικού τους προγράμματος. Τέλος έχει ήδη αποφασιστεί συνάντηση στην Γενεύη την Πέμπτη 26/2 Αμερικανών και Ιρανών για το θέμα.

Κρίσιμα ερωτήματα είναι: (Α) Γιατί άλλαξε θέση ο Τραμπ μετά την δήλωσή του ότι κατέστρεψε με τον βομβαρδισμό  το Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα;

Β) Σε πόσο διάστημα και με ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε το Ιράν να ετοιμάσει πυρηνικό όπλο; (Γ) Πως μπορεί να διασφαλιστεί με συμφωνία ο περιορισμός της πυρηνικής δυνατότητας του Ιράν; (Δ) Τέλος ποια μπορεί να είναι η πιθανότερη λύση στο πολεμικό αδιέξοδο που έχουν οδηγηθεί ς ΗΠΑ-Ιράν- Ισραήλ; Αφού θεωρείται βέβαιο ότι το Ισραήλ θα συνδράμει.

Για να απαντηθούν τα ερωτήματα αυτά χρήσιμο είναι να ληφθούν υπόψιν τα πιο κάτω γεγονότα τα περισσότερα από τα οποία σαν πληροφορίες τα αντλώ από το βιβλίο μου ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΩΝ ΚΑΙΡΩΝ (Εκδόσεις Παπαζήση Οκτώβριος 2023)

Η διεθνής συμφωνία JCPOA του 2015 και η εξέλιξη της.

Με την συμφωνία των 6 με το Ιράν, για τον έλεγχο του πυρηνικού του προγράμματος την JCPOA (Joint Comprehensive Plan of Action- Κοινό Σύμφωνο Κατανόησης για Σχέδιο Δράσης) του 2015, αυτή η υπόθεση είχε μπει σε ένα σωστό δρόμο.

Ειδικότερα για την JCPOA: Οι συμβαλλόμενες χώρες με το Ιράν ήσαν οι ΗΠΑ, Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία, Ρωσία και Κίνα.

Σε αυτήν προβλεπόταν:

Ο περιορισμός του εμπλουτισμού Ουρανίου σε μόλις 3,67%, καθώς και του αριθμού των συσκευών φυγοκέντρησης για τον εμπλουτισμό. Προβλέπονταν παράλληλα τακτικοί, εξονυχιστικοί έλεγχοι των πυρηνικών εγκαταστάσεων από επιθεωρητές της ΔΕΑΕ (Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας) (IAEA).

Και ενώ οι όροι του συμφώνου τηρούνταν κατά γράμμα, όπως επιβεβαίωναν και οι επιθεωρητές της ΔΕΑΕ, στις 8/5/2018 οι ΗΠΑ με τον Τραμπ πρόεδρο αποσύρθηκαν από το σύμφωνο JCPOA (με τον Νετανιάχου πρόεδρο του Ισραήλ να επικροτεί), ενώ οι άλλες χώρες/μέρη ενέμειναν στην τήρηση της συμφωνίας. Συμφωνία όμως, που λόγω της επιβολής οικονομικών κυρώσεων των ΗΠΑ επί των συνεργαζόμενων με το Ιράν εταιριών των χωρών αυτών , όσον αφορά το οικονομικό της σκέλος δεν μπορούσε να τηρηθεί

 

Στις 25/11/2020 ο Τραμπ στέλνει απειλητικά στον Περσικό κόλπο το αεροπλανοφόρο Νίμιτς.

Στις 21/12/2020, μετά την εκλογή του Μπάϊντεν και την δήλωση πρόθεσης του να επαναφέρει την Αμερική στη συμφωνία, τα λοιπά μέρη του συμφώνου διαπίστωσαν ότι όντως υπήρχε αυτή η δυνατότητα και ο συντονιστής του συμφώνου ξεκίνησε τις σχετικές συζητήσεις μεταξύ όλων των μερών στη Βιέννη στις αρχές Απριλίου 2021.

Στις 11/4/2021 όμως οι πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν στην Νατάνζ υφίστανται εκτεταμένες ζημιές από ηλεκτρονικό (;) σαμποτάζ/έκρηξη που αποδίδεται στο Ισραήλ. Με προφανή σκοπό να φέρει πίσω το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αλλά και να δυναμιτίσει τις πιο πάνω διαπραγματεύσεις στη Βιέννη. Οι Ιρανοί τότε ανακοινώνουν ότι θα αρχίσουν τον εμπλουτισμό ουρανίου σε ποσοστό 60% από 20% που το είχαν φτάσει (τον Ιανουάριο 2021) κατά παράβαση του αρχικού συμφωνημένου 3,67% βάσει της συμφωνίας JCPOA. Επίσης αύξησαν τις συσκευές φυγοκέντρησης με τις οποίες γίνεται ο εμπλουτισμός.

 

Στις εκλογές του Ιράν της 18/5/2021 αντικαθίσταται ο μετριοπαθής πρόεδρος Ροχανί από τον νεοεκλεγέντα τότε σκληροπυρηνικό πρόεδρο Εμπραχίμ Ραΐσι.

Τον Ιούνιο 2022 αφαιρούνται από το Ιράν συσκευές επιτήρησης στις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού Ουρανίου και μειώνεται η δυνατότητα πρόσβασης των επιθεωρητών της ΔΕΑΕ σε αυτές.

Μεσολάβησαν από τον Απρίλιο 2021 που ξεκίνησαν, επτά γύροι διαπραγματεύσεων στη Βιέννη μέχρι τον Ιανουάριο 2022 όταν ο 8ος γύρος διεκόπη με τους συμμετέχοντες να γυρίζουν στις χώρες τους για διαβουλεύσεις.

 

Μεταξύ άλλων, οι δυσκολίες για κατάληξη σε νέα συμφωνία ανάγονταν στην απαίτηση του Ιράν να μη γίνει περαιτέρω έρευνα από την ΔΕΑΕ (IAEA) σε τρία μη δηλωμένα Ιρανικά πυρηνικά εργαστήρια όπου βρέθηκαν ίχνη από ουράνιο.

Επιπροσθέτως οι ΗΠΑ ήθελαν πέραν των ήδη συμφωνημένων στην JCPOA του 2015, (1) να συμφωνηθούν επιπλέον περιορισμοί στο Ιρανικό βαλλιστικό πρόγραμμα, (2) Να περιοριστεί η επιρροή του Ιράν στην περιοχή της Μέσης Ανατολής με τις διάσπαρτες φιλο-Ιρανικές στρατιωτικές δυνάμεις, καθώς και (3) να αντιμετωπισθούν τα θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Εν τούτοις στις αρχές Νοεμβρίου 2022 οι Ιρανοί ισχυρίστηκαν ότι είχε βρεθεί συμβιβαστική λύση μεταξύ του πυρηνικού τους εκπροσώπου κ.Eslami και του κ. Grossi της ΔΕΑΕ.

 

Μάλιστα ο κ.Μπορέλ της Ε.Ε. σαν συντονιστής των διαπραγματεύσεων είχε επεξεργασθεί κείμενο συμφωνίας που δυνητικά μπορούσε να γίνει αποδεκτό από όλες τις πλευρές και από τις ΗΠΑ. Αλλά τελικώς τέτοια νέα συμφωνία δεν ευοδώθηκε καθόσον είχαν μεσολαβήσει στο Ιράν εξεγέρσεις του κόσμου μετά την δολοφονία τον Σεπτέμβριο 2022 της Μαχσά Εμινί για τον λόγο ότι δεν φορούσε σωστά την μαντήλα τη, και ο Μπάϊντεν δήλωσε ότι δεν αποτελούσε πια προτεραιότητα του μια νέα συμφωνία όπως η πιο πάνω εξαμερής JCPOA του 2015.

Σχετικά με το ερώτημα (Α) Γιατί άλλαξε θέση ο Τραμπ μετά την δήλωσή του ότι κατέστρεψε με τον βομβαρδισμό  το Ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα;

 

Σύμφωνα με την εφημερίδα/ιστοσελίδα GUARDIAN

Μετά την υπό την ηγεσία των ΗΠΑ «Επιχείρηση Midnight Hammer» στις 22 Ιουνίου 2025, η οποία στόχευσε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις (Νατάνζ, Φορντό, Ισφαχάν) με βαριές βόμβες bunker-bucker, απευθυνόμενος στο έθνος αμέσως μετά στην τηλεόραση, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι στόχοι είχαν «εξουδετερωθεί πλήρως», ένας ισχυρισμός που τροποποιήθηκε κατά τη διάρκεια των επομένων ημερών σε «σοβαρά κατεστραμμένο» πυρηνικό πρόγραμμα.

Το άμεσο αποτέλεσμα φαίνεται να ήταν σοβαρές ζημιές ή πιθανή «εξάλειψη» βασικών υπέργειων εγκαταστάσεων, ενώ οι εκτιμήσεις έδειξαν ότι το πρόγραμμα πιθανότατα καθυστέρησε κατά μήνες έως ίσως ένα με δύο χρόνια, αντί να καταστραφεί ολοσχερώς.

Το Ιράν υποβάθμισε τον αντίκτυπο των αμερικανικών βομβών, λέγοντας ότι τα αποθέματα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού της χώρας είχαν αφαιρεθεί από το Φορντό πολύ πριν και ότι όλες οι ζημιές που προκλήθηκαν θα μπορούσαν να επισκευαστούν. Να θυμίσουμε ότι και εδώ είχαν προηγηθεί διαβουλεύσεις μεταξύ ΗΠΑ-Ιράν.

Εκτίμηση ζημιών: Δορυφορικές εικόνες επιβεβαίωσαν σοβαρές ζημιές σε επιφανειακές δομές, συστήματα ισχύος και ύποπτες σήραγγες στην τοποθεσία Φορντό. Τα χτυπήματα διέκοψαν σημαντικά, αν και ενδεχομένως δεν εξάλειψαν, τις δυνατότητες εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν.

Οι αναφορές υποδηλώνουν ότι τα χτυπήματα ήταν μια τακτική επιτυχία στην πρόκληση ζημιών στις υποδομές, αλλά άφησαν αβεβαιότητες σχετικά με τη διατήρηση του αποθέματος ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60% του Ιράν, το οποίο μπορεί να έχει μετακινηθεί, επιτρέποντας τη δυνατότητα ταχείας ανασυγκρότησης του πυρηνικού τους προγράμματος.

 

Σύμφωνα με τον οργανισμό ΚΑΡΝΕΓΚΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Η πυρηνική υποδομή του Ιράν, αν και κατεστραμμένη, διατηρεί σημαντικό δυναμικό ανασύστασης σε πολλαπλές διαστάσεις. Το υπάρχον απόθεμα ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60% του Ιράν, εάν μετακινηθεί επιτυχώς όπως υπάρχει η υποψία, διατηρεί το δυναμικό πολλαπλασιασμού του, ανεξάρτητα από τις ζημιές στις υποδομές. Πριν από τα χτυπήματα, το Ιράν θα μπορούσε να είχε μετατρέψει αυτό το απόθεμα σε υλικό οπλικής ικανότητας για διάφορα πυρηνικά όπλα χρησιμοποιώντας το Νατάνζ ή το Φόρντοου. Η καταστροφή της επιχειρησιακής τους ικανότητας εξαλείφει την κύρια οδό του Ιράν για ταχύ εμπλουτισμό σε επίπεδα οπλικής ικανότητας και μπορεί να αναγκάσει το Ιράν να βασιστεί σε μικρότερες, λιγότερο αποτελεσματικές εγκαταστάσεις ή μυστικές δυνατότητες.

Σχετικά με το ερώτημα (Β) Σε πόσο διάστημα και με ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε το Ιράν να ετοιμάσει πυρηνικό όπλο;

Να σημειωθεί εδώ ότι κανονικά απαιτείται εμπλουτισμός Ουρανίου σε ποσοστό 90% για παραγωγή πυρηνικού όπλου. Η βόμβα της Χιροσίμα για 16 κιλά σχάσιμου υλικού είχε εμπλουτισμό 80%. Όσο μεγαλύτερος ο εμπλουτισμός τόσο λιγότερα κιλά υλικού χρειάζονται.

Το Ουράνιο στην φύση περιλαμβάνει 2 ισότοπα 99,3% U-238 και 0,7% U-235. Ο τεχνητός εμπλουτισμός αυξάνει την ποσότητα του πιο ενεργού U-235.Ο εμπλουτισμός όμως παράγει υλικό σε αέρια μορφή και απαιτείται η μετατροπή του σε μεταλλική μορφή. Ακολούθως πολλά τεχνικά θέματα πρέπει να επιλυθούν, ώστε να ενσωματωθεί σε μορφή βόμβας με δυνατότητα πυροδότησης. Οι εκτιμήσεις για τον χρόνο που χρειάζονται για το Ιράν να ξεπεράσει όλα αυτά τα στάδια είναι πολύ ρευστές και παρακινδυνευμένες. Κυμαίνονται από εβδομάδες ή και μήνες για το κάθε στάδιο. Το βέβαιο είναι ότι λόγω των πιο πάνω γεγονότων Οι Ιρανοί τον Απρίλιο 2021 ανακοίνωναν ότι θα αρχίσουν τον εμπλουτισμό ουρανίου σε ποσοστό 60% από 20% που είπαν τον Ιανουάριο 2021 και από 3,67% που ήταν μέχρι το 2018 βάσει της εξαμερούς συνθήκης. Λαμβάνονται υπ’ όψιν και τα πιο πάνω υπό το ερώτημα (Α).

 

Σχετικά με το ερώτημα (Γ) πως μπορεί να διασφαλιστεί με συμφωνία ο περιορισμός της πυρηνικής δυνατότητας του Ιράν;

Φρονούμε ότι το αντικειμενικά βέβαιο είναι, ότι μια συμφωνία σαν την εξαμερή του 2015 με την ονομασία JCPOA θα μπορούσε μέσω της επιτήρησης της ΔΕΑΕ και των περιορισμών που είχε θέσει στο Ιράν να ελέγξει το συγκεκριμένο πρόβλημα του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν όπως είχε διαπιστωθεί από τα συμβαλλόμενα μέρη συμπεριλαμβανομένων της Αγγλίας, Γαλλίας και Γερμανίας ότι οι όροι της συμφωνίας με την πιο πάνω επιτήρηση ετηρούντο κατά γράμμα.

 

 

Ως προς το ερώτημα υπό (Δ) τέλος ποια μπορεί να είναι η πιθανότερη λύση στο πολεμικό αδιέξοδο που έχουν οδηγηθεί ς ΗΠΑ-Ιράν- Ισραήλ;

Θα πρέπει να ειπωθεί ότι η εν γένει νοοτροπία και ψυχοσύνθεση του Τραμπ είναι να βλέπει τις διεθνείς σχέσεις σαν επωφελείς οικονομικά συμφωνίες, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τις γεωπολιτικές προεκτάσεις και συνέπειες των λόγων και ενεργειών του. Εξ’ ού και στέλνει για τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν (αλλά και για το Ουκρανικό) τον επιχειρηματία Ουίκτοφ και τον γαμπρό του επίσης επιχειρηματία-έμπιστο του Κούσνερ.

Ο Τραμπ συμπεριφέρεται και αποφασίζει σαν dealer/παίκτης σε χαρτοπαίγνιο. Δεν φαίνεται να έχει μία εκ των προτέρων αποφασισμένη και ιεραρχημένη στρατηγική ενεργειών. Ανάλογα με το μοίρασμα της τράπουλας και ποια τραπουλοχάρτα εμφανίζονται, αποφασίζει την επόμενη κίνηση του και την διαφοροποιεί ανάλογα με την εξέλιξη της παρτίδας.

Όπως είχα επισημάνει στο προηγούμενο άρθρο μου προ ημερών με τίτλο «¨Όταν ο Τραμπ συνδιαλέγεται με το δάκτυλο στην σκανδάλη» στο οποίο παραπέμπω για περισσότερα:

 

Οι αποτρεπτικοί λόγοι για τους οποίους οι εμπλεκόμενοι θα θελήσουν να αποφύγουν την ρήξη είναι:

Γιατί μπορεί να οδηγήσει σε απώλειες στον Αμερικανικό στόλο ή στις Αμερικανικές βάσεις στην περιοχή.

Γιατί θα είναι καταστροφικός για την οικονομία του Ιράν, αλλά και των ΗΠΑ. Ο πόλεμος -και ιδιαίτερα αν κλείσουν τα στενά του Ορμούζ -θα σημάνει άνοδο του πετρελαίου πάνω από 100 $ το βαρέλι. Για δε την Αμερική που είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής και εισαγωγέας αν διαρκέσει, θα είναι μεγάλη οικονομική ζημιά με υπέρογκο και το στρατιωτικό/ οικονομικό κόστος. Θα είναι καταστροφικός και για την παγκόσμια ειρήνη και οικονομία.

Μπορεί να στοιχίσει ακριβά στο Ισραήλ σε έμψυχες και υλικές/οικονομικές απώλειες.

Είναι ενδεχόμενο να έχει θετικό ή αρνητικό αντίκτυπο για τον Τραμπ εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ.

Να επισημάνουμε ότι ο κοινός εχθρός/εισβολέας ενώνει τον λαό του υφιστάμενου την εισβολή.

Ότι επίσης στην προσπάθεια αλλαγής καθεστώτος μπορεί να προκύψει δικτατορικό στρατιωτικό καθεστώς των Φρουρών της Επανάστασης αντί για το υφιστάμενο Θεοκρατικό.

Ο κίνδυνος ζημίας των επιτιθέμενων από τις κυβερνοεπιθέσεις του αμυνόμενου.

Αποτελεί κοινό μυστικό ότι το Ισραήλ διαθέτει περί τα 200 πυρηνικά όπλα και αν τα βρει σκούρα μπορεί ακόμα και να καταφύγει σε αυτά. Με ανυπολόγιστες διεθνείς οικολογικές, οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις.

 

ΕΠΙΘΥΜΗΤΗ ΚΑΤΑΛΗΞΗ

Ας ελπίσουμε λοιπόν ότι επειδή το αποτέλεσμα τέτοιας επέκτασης της σύρραξης θα είναι lose/lose για όλους, τελικά θα αποφευχθεί, ακόμα και αν στην πορεία προκύψει τυχόν λάθος εκτίμηση ή ατύχημα.

Εν όψει των ανωτέρω θεωρώ πιθανώτερο το ενδεχόμενο ο Τραμπ να αρκεστεί σε μια συμφωνία για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν για ειρηνικούς μόνον σκοπούς με τον αυστηρό έλεγχο από επιθεωρητές της ΔΕΑΕ (Διεθνούς Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας) (IAEA)στα πλαίσια της προηγούμενης διεθνούς σύμβασης JCPOA 2015 που ο Τραμπ είχε καταγγείλει (τραγική ειρωνία) κομπάζοντας βέβαια ότι πέρασε το δικό του, και ότι απέτρεψε άλλον ένα πόλεμο. Με υπόσχεση της μελλοντικής άρσης κάποιων κυρώσεων για το Ιράν.

Μετά όμως την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ που έκρινε τους δασμούς Τραμπ παράνομους, μπορεί θέλοντας αυτός να αποσπάσει την προσοχή της κοινής γνώμης ή απλά να ξεσπάσει εν όψει του νέου αυτού τραπουλόχαρτου να κτυπήσει με κάποιο τρόπο το Ιράν.

Κάποτε θυμάμαι να λέγαμε: «Ανεξερεύνητοι αι βουλαί του Θεού και των γυναικών».

Τώρα θα λέμε : «Ανεξερεύνητοι αι βουλαί του Θεού και του Τραμπ»!.

 

* Ο Λάμπρος Ροϊλός είναι συντ. δικηγόρος παρ’Αρείω Πάγω, συγγραφέας, ερευνητής.

Ακολουθήστε το Lykavitos.gr στο Google News
και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις