Τον Στέφανο Μάνο γνώρισα για πρώτη φορά το 1977. Κατά τις δεκαετίες που μεσολάβησαν τότε επωφελήθηκα, πρώτον, από την κοινωνική συναναστροφή μαζί του, η οποία πάντοτε ήταν απολαυστική και ενδιαφέρουσα χάρη στο σπινθηροβόλο πνεύμα του, και, δεύτερο και σπουδαιότερο, από το όφελος που αποκόμισα ως πολίτης, μαζί με εκατομμύρια άλλους Έλληνες, λόγω των έργων και των μεταρρυθμίσεων που σχεδίασε και υλοποίησε ο σπουδαίος αυτός άνθρωπος. Την μεγάλη οφειλή προς αυτόν προσπάθησα να εκφράσω σε απειροελάχιστο βαθμό με άρθρο μου στον ‘’Φιλελεύθερο’’, το οποίο δημοσιεύθηκε την 12η Σεπτεμβρίου 2020, δηλ. λίγα χρόνια πριν από τα προβλήματα υγείας που ταλαιπώρησαν τον ίδιο και την οικογένειά του και οδήγησαν στην απώλειά του την 15η Αυγούστου 2026. Το άρθρο αυτό παραθέτω στη συνέχεια και στο τέλος προσθέτω δύο προτάσεις, οι οποίες πιστεύω ότι, εάν υλοποιηθούν, θα αυξήσουν ακόμη περισσότερο την συνολική ωφέλεια και την σπουδαία παρακαταθήκη του στην ελληνική κοινωνία.
Του Κώστα Χριστίδη*
Εδώ και αρκετά χρόνια αισθάνομαι την ανάγκη να καταθέσω γραπτώς την άποψή μου για την πιο εντυπωσιακή, όπως πιστεύω, πολιτική προσωπικότητα στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης. Ο Στέφανος Μάνος, μετά από σπουδές στο Πολυτεχνείο της Ζυρίχης και στο Harvard Business School, ξεκίνησε μία πολλά υποσχόμενη σταδιοδρομία στη βιομηχανία, την οποία εγκατέλειψε το 1977 για να ασχοληθεί με την πολιτική. Θυμάμαι ότι το έτος εκείνο, στις μεστές περιεχομένου προεκλογικές ομιλίες του, έθετε το ερώτημα ‘’γιατί πολιτεύομαι’’. Η απάντηση που ο ίδιος έδινε ήταν ‘’για να συμβάλω ώστε να αλλάξει η Ελλάδα’’.
Στα χρόνια που έκτοτε μεσολάβησαν, πολλά πράγματα άλλαξαν όντως στην Ελλάδα, αρκετά προς το καλύτερο, πολλά άλλα προς το χειρότερο. Βέβαιο είναι ότι η χώρα θα μπορούσε να έχει επιτύχει πολλά περισσότερα. Βέβαιο, επίσης, είναι το ότι μεγάλο μέρος όσων άλλαξαν προς το καλύτερο οφείλεται στις γόνιμες ιδέες, στην αποφασιστικότητα και στην επιμονή του Στέφανου Μάνου. Ως υφυπουργός Δημοσίων Έργων και ακολούθως ως υπουργός Χωροταξίας και Περιβάλλοντος (την σύσταση του οποίου εισηγήθηκε στον Κωνσταντίνο Καραμανλή), ως υπουργός Βιομηχανίας στην κυβέρνηση Γ. Ράλλη και, αργότερα, ως υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών στην κυβέρνηση Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, παντού άφησε θετικό, ανεξίτηλο αποτύπωμα. Οι πολεοδομικές ρυθμίσεις (πολλές από τις οποίες, όπως η υποχρέωση δημιουργίας γκαράζ στις νέες πολυκατοικίες, συνάντησαν μεγάλη αντίδραση από οργανωμένα συμφέροντα της εποχής), η αναμόρφωση της Πλάκας, η δημιουργία πεζόδρομων, ο αντικαπνιστικός αγώνας, οι ιδιωτικοποιήσεις (όπως της ΑΓΕΤ), τα μεγάλα αυτοχρηματοδοτούμενα έργα (αεροδρόμιο Σπάτων, γέφυρα Ρίου – Αντιρρίου, Αττική οδός), η υπογραφή της σύμβασης για το Μετρό της Αθήνας, η αξιοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων στον χώρο της κινητής τηλεφωνίας, η ασφαλιστική μεταρρύθμιση έτους 1992, η απελευθέρωση τιμών και ωραρίων και πολλά άλλα, ξεκίνησαν, ολοκληρώθηκαν ή συνεχίσθηκαν χάρη στην ευρηματικότητα και στην στοχοπροσήλωση του Στέφανου Μάνου.
Ο άνθρωπος αυτός ήταν και παραμένει ‘’απροσάρμοστος’’. Όταν η Νέα Δημοκρατία τον διέγραψε το 1997, προχώρησε στην ίδρυση του κόμματος ‘’Οι Φιλελεύθεροι’’ (1999) και, μετά δεκαετία, του κόμματος ‘’Δράση’’ (2009). Τα δύο αυτά εγχειρήματα δεν έτυχαν επαρκούς πολιτικής επιδοκιμασίας, ίσως γιατί ο Μάνος μιλούσε πάντοτε την γλώσσα της αλήθειας και του ορθολογισμού, χωρίς ωραιοποιήσεις και χωρίς φόβο του περιβόητου πολιτικού κόστους. Πάντως, τα προγράμματα αμφοτέρων των κομμάτων αυτών περιείχαν εξαιρετικές προτάσεις, οι οποίες εάν είχαν εφαρμοσθεί, θα είχαν εγκαίρως επιλύσει πολλά από τα προβλήματα που αντιμετώπισε – και εξακολουθεί να αντιμετωπίζει – ο τόπος με πολλαπλάσιο οικονομικό, κοινωνικό αλλά και πολιτικό κόστος.
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών και μέχρι σήμερα ο Στέφανος Μάνος συνεχίζει να αποτελεί εκπληκτική μηχανή παραγωγής πρωτότυπων και ορθολογικών, όπως πάντοτε, λύσεων. Μεταξύ αυτών, αναφέρω ενδεικτικά : ‘’Ένα Καινοτόμο Σύνταγμα για την Ελλάδα’’ (με συνεργασία εκλεκτών επιστημόνων, μεταξύ των οποίων και ο σημερινός υπουργός Επικρατείας Γιώργος Γεραπετρίτης), προώθηση ιδιωτικοποιήσεων, μείωση κόστους ενέργειας, σμίκρυνση του κράτους, ασφαλιστική και εκπαιδευτική μεταρρύθμιση κ.α. Ειλικρινά, ο τόπος δεν διαθέτει την πολυτέλεια να περιβάλει με αδιαφορία τις προτάσεις αυτές. Μία εναλλακτική ιδέα (αμιγώς δική μου) θα ήταν να αναθέσει η κυβέρνηση στον Σ.Μ. την ευθύνη αναδιοργάνωσης (σε επίπεδο προτάσεων, χρονοδιαγραμμάτων κ.λπ.) ενός τομέα, π.χ. της δικαιοσύνης. Το όφελος από μία τέτοια ανάθεση – εφόσον και οι δύο πλευρές την αποδέχονταν – θα ήταν τεράστιο.
Και τώρα οι δύο προτάσεις :
1. Οι πολυάριθμοι συνεργάτες και φίλοι του να συστήσουν μίαν ολιγομελή ομάδα εργασίας, η οποία, αφού μελετήσει τα προγράμματα των Φιλελευθέρων και της Δράσης, καθώς και τα βιβλία ‘’Στέφανος Μάνος, Αντιστρουθοκαμηλικά’’, εκδ. ‘’ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ’’, 2010), Άρη Πορτοσάλτε ‘’Στέφανος Μάνος, Τομή στην Αδράνεια’’, εκδ. Πρώτη Ύλη, 2022), και το προαναφερθέν ‘’Ένα καινοτόμο Σύνταγμα για την Ελλάδα’’ (των Ν.Αλιβιζάτου, Π.Βουρλούμη, Γ.Γεραπετρίτη, Γ.Κτιστάκι, Στ.Μάνου και Φ.Σπυρόπουλου, εκδ. ‘’Μεταίχμιο’’, 2016), να επεξεργασθεί τρεις σημαντικές μεταρρυθμίσεις, να τις θέσει στον δημόσιο διάλογο και να αγωνισθεί με την επιμονή που χαρακτήριζε τον ίδιο για την υλοποίησή τους.
2. Οι συνεργάτες, φίλοι και άλλοι ενεργοί πολίτες, με συμμετοχή ή επίνευση της οικογένειάς του, να συστήσουν κατάλληλο νομικό πρόσωπο για την υλοποίηση ενός μεγάλου οράματός του, τα τρία ‘’Π’’ (Παιδεία, Πολιτισμός, Περιβάλλον), όπως έλεγε ο ίδιος. Για παράδειγμα, ένα ‘’Κέντρο για την Βελτίωση της Ποιότητας Ζωής : Στέφανος Μάνος’’ θα μπορούσε να κινητοποιήσει τους αναγκαίους ανθρώπινους και οικονομικούς πόρους, να συντονίσει κοινές δράσεις με άλλα κέντρα και σωματεία εντός και εκτός Ελλάδας που επιδιώκουν παρεμφερείς σκοπούς, να προβάλει τις δραστηριότητές του σε φιλικούς ιστότοπους και έντυπα, ώστε να αναβαθμισθούν η Παιδεία, η Ποιότητα Ζωής, το Περιβάλλον και να αξιοποιηθεί σωστά η ασύγκριτη πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας. Νομίζω ότι αυτός θα ήταν ο καλύτερος τρόπος τιμής της μνήμης του.
*Νομικός-Οικονομολόγος
Πού ποντάρει η Ελλάδα με την πολιτική των "ήρεμων νερών" στο Αιγαίο - Πώς συνδέονται με τα 12 ναυτικά μίλια
Εργασία: Η εισβολή της Υπερευφυΐας και οι ανατροπές
Ακολουθήστε το Lykavitos.gr στο Google News
και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
